ब्रिटिशकालीन भारतातील 10 काळे कायदे

ब्रिटिशकालीन भारतातील 10 काळे कायदे | ज्यांनी 200 वर्ष देशाला गुलाम ठेवलं

Meta Description: 1857 ते 1947 पर्यंत ब्रिटिशांनी कोणते जुलमी कायदे केले? रेग्युलेटिंग ॲक्ट पासून रॉलेट ॲक्ट पर्यंत 10 महत्वाचे कायदे सोप्या भाषेत. MPSC, UPSC, पोलीस भरती साठी एकदम महत्वाचे.नमस्कार मित्रांनो. मी Prashant Sir. आज आपण इतिहासाचा सर्वात काळा पण महत्वाचा भाग समजून घेणार आहोत. इंग्रजांनी फक्त तलवारीने नाही, तर कायद्याच्या कागदाने भारताला 200 वर्ष गुलाम ठेवलं. एक-एक कायदा असा केला की भारतीयांचा आवाज, व्यापार, शिक्षण सगळं दाबलं गेलं.स्पर्धा परीक्षेत इथून 3-4 प्रश्न फिक्स असतात. "कोणता कायदा कधी आला?" "कोणत्या गव्हर्नरच्या काळात?" हे पाठांतर नको. गोष्ट म्हणून समजून घ्या. आयुष्यभर लक्षात राहील.

1. रेग्युलेटिंग ॲक्ट 1773 | कंपनीवर पहिला लगाम

कोणी आणला: ब्रिटिश संसदेने. गव्हर्नर: वॉरन हेस्टिंग्स.
का आणला: ईस्ट इंडिया कंपनीचे अधिकारी भारतात पैसा लुटून माजले होते. त्यांच्यावर कंट्रोल ठेवायला.
काय केलं: बंगालच्या गव्हर्नरला "गव्हर्नर जनरल ऑफ बंगाल" बनवलं. मुंबई, मद्रास त्याच्या खाली आणले. कलकत्त्याला सुप्रीम कोर्ट स्थापन केलं.
सोप्या शब्दात: कंपनीच्या मनमानीला पहिला ब्रेक. भारतात घटनात्मक पायाभरणी इथून सुरू.

2. पिट्स इंडिया ॲक्ट 1784 | दुहेरी राज्यपद्धती

का आणला: रेग्युलेटिंग ॲक्ट नंतर पण कंपनी सुधारली नाही. काय केलं: कंपनीसाठी "बोर्ड ऑफ कंट्रोल" नेमलं. आता भारतात दुहेरी राज्य आलं.कंपनी: व्यापार बघेल.बोर्ड ऑफ कंट्रोल: राजकीय कारभार, लष्कर बघेल.परिणाम: कंपनीचा राजकीय हस्तक्षेप कमी झाला, पण ब्रिटिश सरकारचा थेट शिरकाव झाला.

3. चार्टर ॲक्ट 1813 | शिक्षणाचा दरवाजा उघडला पण...

महत्वाचं कलम: कंपनीचा भारतातील व्यापाराचा मक्ता संपवला. आता कोणीही भारतीय व्यापारी येऊ शकत होता. पण चहा आणि चीन सोबतचा व्यापार कंपनीकडेच ठेवला. चांगली गोष्ट: भारतीयांच्या शिक्षणासाठी 1 लाख रुपये दरवर्षी खर्च करायचे ठरले. यातूनच पुढे इंग्रजी शिक्षणाची सुरुवात झाली. वाईट गोष्ट: धर्मप्रसारकांना भारतात यायला परवानगी दिली. धर्मांतराला सुरुवात झाली.

4. सती बंदी कायदा 1829 | समाजसुधारणेचा पहिला विजय

कोणी केला: गव्हर्नर जनरल लॉर्ड विल्यम बेंटिक. सहकार्य: राजा राममोहन रॉय. काय केलं: पतीच्या चितेवर पत्नीला जिवंत जाळण्याची सती प्रथा बेकायदेशीर ठरवली. गुन्हा ठरवला. सोप्या शब्दात: ब्रिटिशांचा एकमेव कायदा ज्याला लोकांनी "चांगला कायदा" म्हटलं. पण यामागे पण हेतू होता - भारतीय समाज मागासलेला दाखवून राज्य करणे सोपे जावे.

5. गव्हर्नमेंट ऑफ इंडिया ॲक्ट 1858 | 1857 चा परिणाम

का आणला: 1857 च्या उठावानंतर ब्रिटिश घाबरले. काय केलं: ईस्ट इंडिया कंपनीचे राज्य संपवलं. भारताची सत्ता थेट ब्रिटनच्या राणी व्हिक्टोरियाकडे गेली. नवीन पद: भारतासाठी "भारत मंत्री" म्हणजेच Secretary of State for India नेमला. भारतात व्हाईसरॉय नेमला. पहिला व्हाईसरॉय: लॉर्ड कॅनिंग. घोषणा: "आता धर्मात ढवळाढवळ करणार नाही" - पण हे फक्त कागदावर राहिलं.

6. इंडियन कौन्सिल ॲक्ट 1861 | कायदेमंडळाची सुरुवात

कोण: व्हाईसरॉय लॉर्ड कॅनिंग. काय केलं: कायदे बनवण्यासाठी भारतीयांचा समावेश करायला सुरुवात. पहिल्यांदा 3 भारतीय - राजा ऑफ बनारस, महाराजा ऑफ पटियाला, सर दिनकर राव - यांना कायदेमंडळात घेतलं. पण खेळ: हे फक्त सल्लागार होते. निर्णयाचे अधिकार इंग्रजांकडेच.

7. व्हर्नाक्युलर प्रेस ॲक्ट 1878 | वृत्तपत्रांची गळचेपी

कोण: व्हाईसरॉय लॉर्ड लिटन. लोक याला "Gagging Act" म्हणत. का आणला: भारतीय भाषेतील वृत्तपत्रे ब्रिटिशांविरुद्ध लिहायला लागली होती. कायदा: सरकारविरुद्ध लिहिलं तर छापखाना जप्त, दंड, तुरुंगवास. कोणी रद्द केला: पुढचा व्हाईसरॉय लॉर्ड रिपन याने 1882 ला रद्द केला. म्हणून लोक त्याला "चांगला व्हाईसरॉय" म्हणतात.

8. इंडियन आर्म्स ॲक्ट 1878 | शस्त्रबंदी कायदा

कोण: लॉर्ड लिटनच. 1857 चा बदला. कायदा: कोणत्याही भारतीयाला परवान्याशिवाय शस्त्र बाळगता येणार नाही. पण इंग्रजांना, युरोपियनांना सूट. परिणाम: 1857 सारखा उठाव पुन्हा होऊ नये म्हणून भारतीयांना निशस्त्र केलं. आजही आपला Arms Act 1959 याच कायद्यावरून बनला आहे.

9. रॉलेट ॲक्ट 1919 | काळा कायदा | No वकील, No अपील, Only जेल

का आणला: पहिल्या महायुद्धानंतर भारतात क्रांती वाढली होती. कायदा: संशयावरून कोणालाही अटक. खटला न चालवता 2 वर्ष तुरुंगात टाकणे. वकील नाही, अपील नाही, दलील नाही. परिणाम: गांधीजींनी देशव्यापी रॉलेट सत्याग्रह केला. याच कायद्याविरुद्ध आंदोलन करताना जालियनवाला बाग हत्याकांड 13 एप्रिल 1919 घडलं. जनरल डायरने 1000+ लोकांना गोळ्या घालून मारलं.

10. गव्हर्नमेंट ऑफ इंडिया ॲक्ट 1935 | गुलामगिरीचे शेवटचे संविधान

का महत्वाचा: आपल्या सध्याच्या घटनेचा 70% भाग इथूनच घेतला आहे. काय केलं: प्रांतीय स्वायत्तता: प्रांतांना आपले मंत्री, आपले सरकार.संघराज्य पद्धत: केंद्र + प्रांत.द्विदल राज्यपद्धती: विषय दोन लिस्ट मध्ये - संघ सूची, प्रांत सूची.रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया ची स्थापना याच कायद्याने 1935 साली झाली.पण फसवणूक: संरक्षण, परराष्ट्र व्यवहार अजूनही व्हाईसरॉय कडेच. 600 संस्थानं स्वतंत्र ठेवली.

परीक्षेसाठी 3 Trick प्रश्न | Comment करा उत्तर

Q1. सती बंदी कायदा कोणत्या गव्हर्नर जनरल ने केला?
Q2. "Gagging Act" कोणत्या कायद्याला म्हणतात?
Q3. रॉलेट ॲक्ट कोणत्या वर्षी पास झाला आणि त्याचा काय परिणाम झाला?

उत्तरं उद्या कमेंट मध्ये पिन करणार आहे.मित्रांनो, शेवटचा मुद्दा:इंग्रज गेले, पण त्यांचे कायदे आजही आपल्या सिस्टम मध्ये जिवंत आहेत. पोलीस ॲक्ट 1861, पुरावा कायदा 1872, IPC 1860. म्हणून इतिहास फक्त पास होण्यासाठी नाही, तर आज समजून घेण्यासाठी वाचा.ही पोस्ट आवडली असेल तर शेअर करा. ब्लॉगला बुकमार्क करा. पुढच्या पोस्ट मध्ये "मराठ्यांचा इतिहास" घेऊन येणार.जय हिंद, जय महाराष्ट्र!