वाक्याचे प्रकार - मराठी व्याकरण 2000 शब्दात संपूर्ण मार्गदर्शक
Last Updated: 11 जून 2026 | वाचन वेळ: 12 मिनिटे | Level: MPSC, C-SAT, Police Bharti
📌 MPSC महत्व: मराठी व्याकरण पेपर-1 मध्ये वाक्याचे प्रकार यावर दरवर्षी 2-4 प्रश्न येतात. C-SAT मध्ये आकलन उताऱ्यावर आधारित वाक्य प्रकार ओळखणे विचारतात. हा लेख 2000+ शब्दात सर्व Concept Clear करेल.
1. वाक्य म्हणजे काय? - व्याख्या व घटक
अर्थपूर्ण शब्दांच्या समूहाला ज्यातून पूर्ण विचार व्यक्त होतो आणि ज्याच्या शेवटी पूर्णविराम (।), प्रश्नचिन्ह (?) किंवा उद्गारचिन्ह (!) येते, त्याला वाक्य म्हणतात.
वाक्याचे 2 मुख्य घटक:
- उद्देश्य - Subject: ज्याच्याबद्दल बोलले जाते. उदा: "राम" शाळेत जातो.
- विधेय - Predicate: उद्देशाबद्दल काय सांगितले आहे. उदा: राम "शाळेत जातो".
उदाहरण: महात्मा गांधी हे राष्ट्रपिता आहेत।
उद्देश्य: महात्मा गांधी | विधेय: हे राष्ट्रपिता आहेत
उद्देश्य: महात्मा गांधी | विधेय: हे राष्ट्रपिता आहेत
मराठीत वाक्याची सामान्य रचना कर्ता + कर्म + क्रियापद अशी असते. इंग्रजीपेक्षा वेगळी. उदा: मी आंबा खातो. - I eat mango.
2. अर्थावरून वाक्याचे 4 प्रकार - Detail मध्ये
2.1 विधानार्थी वाक्य - Assertive Sentence
व्याख्या: ज्या वाक्यात एखादी गोष्ट घडल्याचे, असण्याचे किंवा होणार असल्याचे विधान केले जाते, त्याला विधानार्थी वाक्य म्हणतात. यात फक्त माहिती दिली जाते.
ओळख: शेवटी पूर्णविराम (।) येतो. प्रश्न, आज्ञा, भावना नसते.
विधानार्थी वाक्याचे 2 उपप्रकार:
अ) होकारार्थी विधानार्थी वाक्य:
1. पृथ्वी सूर्याभोवती फिरते.
2. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी राज्यघटना लिहिली.
3. महाराष्ट्राची राजधानी मुंबई आहे.
4. मी उद्या दिल्लीला जाणार आहे.
5. पाऊस पडत आहे.
2. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी राज्यघटना लिहिली.
3. महाराष्ट्राची राजधानी मुंबई आहे.
4. मी उद्या दिल्लीला जाणार आहे.
5. पाऊस पडत आहे.
ब) नकारार्थी विधानार्थी वाक्य:
1. तो आज शाळेत आला नाही.
2. मला आंबा आवडत नाही.
3. सूर्य पश्चिमेला उगवत नाही.
4. मी खोटे बोलत नाही.
5. चांदणी दिवसा दिसत नाही.
2. मला आंबा आवडत नाही.
3. सूर्य पश्चिमेला उगवत नाही.
4. मी खोटे बोलत नाही.
5. चांदणी दिवसा दिसत नाही.
📍 MPSC 2023 PYQ: "तो हुशार नाही" हे कोणत्या प्रकारचे वाक्य आहे?
A) प्रश्नार्थी B) नकारार्थी विधानार्थी C) उद्गारार्थी D) आज्ञार्थी
उत्तर: B) नकारार्थी विधानार्थी - कारण 'नाही' हा नकारदर्शक शब्द आहे आणि विधान करत आहे.
A) प्रश्नार्थी B) नकारार्थी विधानार्थी C) उद्गारार्थी D) आज्ञार्थी
उत्तर: B) नकारार्थी विधानार्थी - कारण 'नाही' हा नकारदर्शक शब्द आहे आणि विधान करत आहे.
2.2 प्रश्नार्थी वाक्य - Interrogative Sentence
व्याख्या: ज्या वाक्याद्वारे प्रश्न विचारला जातो, शंका व्यक्त केली जाते किंवा माहिती मिळवली जाते, त्याला प्रश्नार्थी वाक्य म्हणतात.
ओळख: शेवटी प्रश्नचिन्ह (?) येते. काय, कोण, कुठे, केव्हा, का, कसे, किती, कोठे हे प्रश्नार्थक शब्द असतात.
उदाहरणे:
1. तुझे नाव काय आहे?
2. तुम्ही कुठे राहता?
3. भारताला स्वातंत्र्य केव्हा मिळाले?
4. परीक्षा कधी आहे?
5. तू जेवण केलेस का?
6. हा कोणाचा मोबाईल आहे?
1. तुझे नाव काय आहे?
2. तुम्ही कुठे राहता?
3. भारताला स्वातंत्र्य केव्हा मिळाले?
4. परीक्षा कधी आहे?
5. तू जेवण केलेस का?
6. हा कोणाचा मोबाईल आहे?
📍 C-SAT Pattern Question: खालीलपैकी प्रश्नार्थी वाक्य ओळखा.
A) किती सुंदर फूल आहे! B) तू बाजारात गेला होतास का? C) लवकर ये. D) मी पुस्तक वाचतो.
उत्तर: B) कारण फक्त B मध्ये प्रश्नचिन्ह (?) आणि 'का' हा प्रश्नार्थक शब्द आहे. A हे उद्गारार्थी आहे.
A) किती सुंदर फूल आहे! B) तू बाजारात गेला होतास का? C) लवकर ये. D) मी पुस्तक वाचतो.
उत्तर: B) कारण फक्त B मध्ये प्रश्नचिन्ह (?) आणि 'का' हा प्रश्नार्थक शब्द आहे. A हे उद्गारार्थी आहे.
C-SAT Trick: काही वेळा प्रश्नार्थी वाक्य विधानासारखे दिसते. उदा: "तू जाणार आहेस ना?" यात 'ना' मुळे प्रश्न तयार होतो. शेवटी '?' आहे का ते बघा.
2.3 उद्गारार्थी वाक्य - Exclamatory Sentence
व्याख्या: ज्या वाक्यात मनातील तीव्र भावना - आनंद, दुःख, आश्चर्य, भीती, राग, तिरस्कार व्यक्त होतात, त्याला उद्गारार्थी वाक्य म्हणतात.
ओळख: शेवटी उद्गारचिन्ह (!) येते. अरे, अरेरे, अबब, शाब्बास, छे, अय्या, काय असे उद्गारवाचक शब्द येतात.
भावनेनुसार उदाहरणे:
आनंद: अरे व्वा! मी पास झालो!
दुःख: अरेरे! खूप वाईट झाले!
आश्चर्य: अबब! किती मोठा साप!
राग: गधड्या! परत असं करू नकोस!
भीती: आई ग! भूत!
शाबासकी: शाब्बास! तू उत्तम काम केलेस!
आनंद: अरे व्वा! मी पास झालो!
दुःख: अरेरे! खूप वाईट झाले!
आश्चर्य: अबब! किती मोठा साप!
राग: गधड्या! परत असं करू नकोस!
भीती: आई ग! भूत!
शाबासकी: शाब्बास! तू उत्तम काम केलेस!
📍 MPSC 2022 PYQ: "काय भयंकर अपघात आहे हा!" या वाक्याचा प्रकार ओळखा.
उत्तर: उद्गारार्थी वाक्य - कारण 'काय' + '!' मुळे आश्चर्य/भीती व्यक्त होते.
उत्तर: उद्गारार्थी वाक्य - कारण 'काय' + '!' मुळे आश्चर्य/भीती व्यक्त होते.
2.4 आज्ञार्थी वाक्य - Imperative Sentence
व्याख्या: ज्या वाक्यात आज्ञा, हुकूम, विनंती, प्रार्थना, उपदेश, सूचना, निमंत्रण दिले जाते, त्याला आज्ञार्थी वाक्य म्हणतात.
ओळख: यात कर्ता - 'तू', 'तुम्ही', 'आपण' बहुतेक वेळा अध्याहृत असतो. शेवटी पूर्णविराम (।) किंवा उद्गारचिन्ह (!) येते.
प्रकारानुसार उदाहरणे:
आज्ञा: वर्गात शांत बसा. | ताबडतोब इथून जा!
विनंती: कृपया मला पेन द्या. | जरा दार लावाल का?
उपदेश: नेहमी सत्य बोला. | वडिलधाऱ्यांचा मान राखावा.
प्रार्थना: हे ईश्वरा, सर्वांना सुखी ठेव!
सूचना: डावीकडे वळा. | औषध वेळेवर घ्या.
निमंत्रण: उद्या जेवायला या.
आज्ञा: वर्गात शांत बसा. | ताबडतोब इथून जा!
विनंती: कृपया मला पेन द्या. | जरा दार लावाल का?
उपदेश: नेहमी सत्य बोला. | वडिलधाऱ्यांचा मान राखावा.
प्रार्थना: हे ईश्वरा, सर्वांना सुखी ठेव!
सूचना: डावीकडे वळा. | औषध वेळेवर घ्या.
निमंत्रण: उद्या जेवायला या.
📍 C-SAT 2024 Pattern: "मुलांनो, अभ्यास करा" या वाक्यातील भाव ओळखा.
A) आज्ञा B) उपदेश C) विनंती D) प्रार्थना
उत्तर: B) उपदेश - कारण शिक्षक विद्यार्थ्यांना चांगल्या गोष्टीसाठी सांगत आहे, हुकूम नाही.
A) आज्ञा B) उपदेश C) विनंती D) प्रार्थना
उत्तर: B) उपदेश - कारण शिक्षक विद्यार्थ्यांना चांगल्या गोष्टीसाठी सांगत आहे, हुकूम नाही.
3. रचनेवरून वाक्याचे 3 प्रकार - MPSC साठी महत्वाचे
| प्रकार | व्याख्या | रचना | MPSC उदाहरण |
|---|---|---|---|
| केवल वाक्य Simple |
एकच उद्देश्य, एकच विधेय असलेले वाक्य | कर्ता + कर्म + क्रियापद | शिवाजी महाराज महान राजे होते. |
| संयुक्त वाक्य Compound |
2 किंवा अधिक केवल वाक्ये आणि, पण, किंवा, म्हणून या उभयान्वयी अव्ययांनी जोडलेली | केवल + उभयान्वयी + केवल | पाऊस पडला आणि शेतकरी आनंदी झाला. |
| मिश्र वाक्य Complex |
1 प्रधान वाक्य + 1 किंवा अधिक गौण वाक्ये. की, जेव्हा, जर-तर ने जोडलेली | प्रधान + की/जेव्हा + गौण | मला माहीत आहे की तू अभ्यास केलास. |
📍 MPSC 2021 PYQ: "जर अभ्यास केलास तर पास होशील" हे कोणत्या प्रकारचे वाक्य आहे?
उत्तर: मिश्र वाक्य - कारण 'जर-तर' हे उभयान्वयी अव्यय प्रधान आणि गौण वाक्य जोडते.
उत्तर: मिश्र वाक्य - कारण 'जर-तर' हे उभयान्वयी अव्यय प्रधान आणि गौण वाक्य जोडते.
4. C-SAT साठी विशेष: वाक्य रूपांतर
C-SAT मध्ये वाक्याचे रूपांतर विचारतात. एका प्रकारातून दुसऱ्या प्रकारात बदलणे.
4.1 विधानार्थी चे प्रश्नार्थी:
विधानार्थी: तू मुंबईला जातोस.
प्रश्नार्थी: तू मुंबईला जातोस का?
प्रश्नार्थी: तू मुंबईला जातोस का?
4.2 होकारार्थी चे नकारार्थी:
होकारार्थी: तो हुशार आहे.
नकारार्थी: तो मूर्ख नाही. (अर्थ बदलू नये)
नकारार्थी: तो मूर्ख नाही. (अर्थ बदलू नये)
4.3 विधानार्थी चे उद्गारार्थी:
विधानार्थी: हा देखावा खूप सुंदर आहे.
उद्गारार्थी: काय सुंदर देखावा आहे हा!
उद्गारार्थी: काय सुंदर देखावा आहे हा!
📍 C-SAT Practice: "तू खोटे बोलतोस" या विधानार्थी वाक्याचे प्रश्नार्थी रूप करा.
उत्तर: तू खोटे बोलतोस का?
उत्तर: तू खोटे बोलतोस का?
5. 20 सराव प्रश्न - MPSC + C-SAT Pattern
- "अरे बापरे! किती थंडी आहे!" - वाक्य प्रकार? उ: उद्गारार्थी
- "कृपया शांत बसा" - वाक्य प्रकार? उ: आज्ञार्थी - विनंती
- "भारत माझा देश आहे" - वाक्य प्रकार? उ: विधानार्थी होकारार्थी
- "तुम्ही जेवण केले का?" - वाक्य प्रकार? उ: प्रश्नार्थी
- "नेहमी खरे बोलावे" - वाक्य प्रकार? उ: आज्ञार्थी - उपदेश
- "तो आला पण लगेच गेला" - रचनेवरून प्रकार? उ: संयुक्त वाक्य
- "जो अभ्यास करतो तो पास होतो" - रचनेवरून प्रकार? उ: मिश्र वाक्य
- "शाब्बास! छान खेळलास!" - भावना? उ: शाबासकी/आनंद
- "सूर्य मावळला आणि अंधार पडला" - प्रकार? उ: संयुक्त वाक्य
- "मी शाळेत जात नाही" - प्रकार? उ: नकारार्थी विधानार्थी
- "काय सुंदर ताजमहाल आहे!" - 'काय' चा अर्थ? उ: आश्चर्य - उद्गारार्थी
- "उठ, अभ्यासाला लाग" - प्रकार? उ: आज्ञार्थी - आज्ञा
- "तू उद्या येणार आहेस ना?" - प्रकार? उ: प्रश्नार्थी
- "हे देवा! मला वाचव" - प्रकार? उ: आज्ञार्थी - प्रार्थना
- "राम रावणाला मारून सीतेला घेऊन आला" - प्रकार? उ: केवल वाक्य
- "जर पाऊस पडला तर पीक चांगले येईल" - प्रकार? उ: मिश्र वाक्य
- "छे! असे बोलू नये" - भावना? उ: तिरस्कार/नापसंती
- "तुमचे गाव कोणते?" - प्रकार? उ: प्रश्नार्थी
- "वेळ वाया घालवू नका" - प्रकार? उ: आज्ञार्थी - उपदेश
- "अबब! किती उंच इमारत!" - प्रकार? उ: उद्गारार्थी - आश्चर्य
6. 10 Golden Tricks - 30 सेकंदात उत्तर
Trick 1: (?) असेल → 100% प्रश्नार्थी
Trick 2: (!) असेल → 99% उद्गारार्थी, 1% आज्ञार्थी
Trick 3: काय, कोण, कुठे, केव्हा, का → प्रश्नार्थी
Trick 4: अरेरे, शाब्बास, अबब, छे → उद्गारार्थी
Trick 5: कृपया, दया करून → आज्ञार्थी विनंती
Trick 6: नेहमी, सदैव + उपदेश → आज्ञार्थी
Trick 7: आणि, पण, किंवा → संयुक्त वाक्य
Trick 8: की, जेव्हा, जर-तर, जो → मिश्र वाक्य
Trick 9: नाही, नको, नये → नकारार्थी
Trick 10: फक्त माहिती सांगत असेल → विधानार्थी
Trick 2: (!) असेल → 99% उद्गारार्थी, 1% आज्ञार्थी
Trick 3: काय, कोण, कुठे, केव्हा, का → प्रश्नार्थी
Trick 4: अरेरे, शाब्बास, अबब, छे → उद्गारार्थी
Trick 5: कृपया, दया करून → आज्ञार्थी विनंती
Trick 6: नेहमी, सदैव + उपदेश → आज्ञार्थी
Trick 7: आणि, पण, किंवा → संयुक्त वाक्य
Trick 8: की, जेव्हा, जर-तर, जो → मिश्र वाक्य
Trick 9: नाही, नको, नये → नकारार्थी
Trick 10: फक्त माहिती सांगत असेल → विधानार्थी
7. सामान्य चुका - MPSC मध्ये गुण जातात
| चूक | बरोबर | कारण |
|---|---|---|
| "काय सुंदर आहे" - प्रश्नार्थी | उद्गारार्थी | '!' आहे आणि आश्चर्य व्यक्त होते |
| "शांत बसा" - विधानार्थी | आज्ञार्थी | आज्ञा/सूचना देत आहे |
| "तू येणार ना" - विधानार्थी | प्रश्नार्थी | 'ना' मुळे प्रश्न तयार होतो |
8. वाक्य रूपांतराचे 15 नियम - C-SAT साठी Super Imp
C-SAT आणि MPSC मध्ये वाक्य एका प्रकारातून दुसऱ्या प्रकारात बदलायला सांगतात. 15 Golden Rules:
नियम 1: होकारार्थी चे नकारार्थी - अर्थ न बदलता
होकारार्थी: तो गरीब आहे.
नकारार्थी: तो श्रीमंत नाही.
होकारार्थी: सर्व विद्यार्थी हुशार आहेत.
नकारार्थी: एकही विद्यार्थी मंद नाही.
Trick: विरुद्धार्थी शब्द + 'नाही' वापरा.
नकारार्थी: तो श्रीमंत नाही.
होकारार्थी: सर्व विद्यार्थी हुशार आहेत.
नकारार्थी: एकही विद्यार्थी मंद नाही.
Trick: विरुद्धार्थी शब्द + 'नाही' वापरा.
नियम 2: विधानार्थी चे प्रश्नार्थी
विधान: राम शाळेत जातो.
प्रश्न: राम शाळेत जातो का?
विधान: भारत स्वतंत्र झाला.
प्रश्न: भारत स्वतंत्र झाला का?
Trick: शेवटी 'का' + '?' टाका.
प्रश्न: राम शाळेत जातो का?
विधान: भारत स्वतंत्र झाला.
प्रश्न: भारत स्वतंत्र झाला का?
Trick: शेवटी 'का' + '?' टाका.
नियम 3: विधानार्थी चे उद्गारार्थी
विधान: ताजमहाल खूप सुंदर आहे.
उद्गार: काय सुंदर ताजमहाल आहे हा!
विधान: तो खूप उंच उडी मारतो.
उद्गार: अबब! किती उंच उडी मारतो!
Trick: 'काय', 'किती', 'अबब' + '!' वापरा.
उद्गार: काय सुंदर ताजमहाल आहे हा!
विधान: तो खूप उंच उडी मारतो.
उद्गार: अबब! किती उंच उडी मारतो!
Trick: 'काय', 'किती', 'अबब' + '!' वापरा.
नियम 4: विधानार्थी चे आज्ञार्थी
विधान: तुम्ही शांत बसावे.
आज्ञा: शांत बसा.
विधान: आपण सत्य बोलले पाहिजे.
आज्ञा: नेहमी सत्य बोला.
Trick: कर्ता काढा, क्रियापद आज्ञार्थी करा.
आज्ञा: शांत बसा.
विधान: आपण सत्य बोलले पाहिजे.
आज्ञा: नेहमी सत्य बोला.
Trick: कर्ता काढा, क्रियापद आज्ञार्थी करा.
📍 C-SAT 2025 Pattern: "तो अभ्यास करतो" या विधानार्थी वाक्याचे नकारार्थी रूप करा.
A) तो अभ्यास करत नाही B) तो अभ्यास करणार नाही
उत्तर: A) कारण काळ बदलायचा नाही. 'करतो' चा नकार 'करत नाही'.
A) तो अभ्यास करत नाही B) तो अभ्यास करणार नाही
उत्तर: A) कारण काळ बदलायचा नाही. 'करतो' चा नकार 'करत नाही'.
9. केवल, संयुक्त, मिश्र वाक्य - 30 Detail उदाहरणे
9.1 केवल वाक्य - 10 उदाहरणे
1. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वराज्य स्थापन केले.
2. मुंबई हे भारताचे आर्थिक राजधानी आहे.
3. डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम हे मिसाईल मॅन होते.
4. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी स्वच्छ भारत अभियान सुरू केले.
5. संत तुकाराम महाराज महान संत होते.
6. महाराष्ट्रात 36 जिल्हे आहेत.
7. आयफेल टॉवर पॅरिसमध्ये आहे.
8. सचिन तेंडुलकर क्रिकेटचा देव मानला जातो.
9. गंगोत्री हे गंगेचे उगमस्थान आहे.
10. MPSC ची परीक्षा UPSC सारखी कठीण असते.
2. मुंबई हे भारताचे आर्थिक राजधानी आहे.
3. डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम हे मिसाईल मॅन होते.
4. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी स्वच्छ भारत अभियान सुरू केले.
5. संत तुकाराम महाराज महान संत होते.
6. महाराष्ट्रात 36 जिल्हे आहेत.
7. आयफेल टॉवर पॅरिसमध्ये आहे.
8. सचिन तेंडुलकर क्रिकेटचा देव मानला जातो.
9. गंगोत्री हे गंगेचे उगमस्थान आहे.
10. MPSC ची परीक्षा UPSC सारखी कठीण असते.
9.2 संयुक्त वाक्य - 10 उदाहरणे
'आणि' ने जोडलेली:
1. राम शाळेत गेला आणि श्याम बाजारात गेला.
2. पाऊस आला आणि विजा कडाडल्या.
'पण' ने जोडलेली:
3. तो हुशार आहे पण आळशी आहे.
4. मी अभ्यास केला पण पास झालो नाही.
'किंवा' ने जोडलेली:
5. तू चहा घेशील किंवा कॉफी घेशील?
6. अभ्यास कर किंवा खेळ.
'म्हणून' ने जोडलेली:
7. खूप पाऊस पडला म्हणून पूर आला.
8. तो आजारी होता म्हणून शाळेत आला नाही.
'तेव्हा' ने जोडलेली:
9. सूर्य उगवला तेव्हा पक्षी किलबिल करू लागले.
10. बेल वाजली तेव्हा मुले वर्गात गेली.
1. राम शाळेत गेला आणि श्याम बाजारात गेला.
2. पाऊस आला आणि विजा कडाडल्या.
'पण' ने जोडलेली:
3. तो हुशार आहे पण आळशी आहे.
4. मी अभ्यास केला पण पास झालो नाही.
'किंवा' ने जोडलेली:
5. तू चहा घेशील किंवा कॉफी घेशील?
6. अभ्यास कर किंवा खेळ.
'म्हणून' ने जोडलेली:
7. खूप पाऊस पडला म्हणून पूर आला.
8. तो आजारी होता म्हणून शाळेत आला नाही.
'तेव्हा' ने जोडलेली:
9. सूर्य उगवला तेव्हा पक्षी किलबिल करू लागले.
10. बेल वाजली तेव्हा मुले वर्गात गेली.
9.3 मिश्र वाक्य - 10 उदाहरणे
'की' ने जोडलेली:
1. मला माहित आहे की तू खोटे बोलतोस.
2. शिक्षक म्हणाले की उद्या सुट्टी आहे.
'जेव्हा' ने जोडलेली:
3. जेव्हा मी लहान होतो तेव्हा मी खेड्यात राहायचो.
4. जेव्हा पाऊस पडतो तेव्हा शेतकरी आनंदी होतो.
'जर-तर' ने जोडलेली:
5. जर तू अभ्यास केलास तर नक्की पास होशील.
6. जर पैसे असते तर मी कार घेतली असती.
'जो-तो' ने जोडलेली:
7. जो मेहनत करतो तो यशस्वी होतो.
8. जो चोरी करतो तो पकडला जातो.
'जिथे-तिथे' ने जोडलेली:
9. जिथे स्वच्छता तिथे आरोग्य.
10. जिथे धूर तिथे आग असतेच.
1. मला माहित आहे की तू खोटे बोलतोस.
2. शिक्षक म्हणाले की उद्या सुट्टी आहे.
'जेव्हा' ने जोडलेली:
3. जेव्हा मी लहान होतो तेव्हा मी खेड्यात राहायचो.
4. जेव्हा पाऊस पडतो तेव्हा शेतकरी आनंदी होतो.
'जर-तर' ने जोडलेली:
5. जर तू अभ्यास केलास तर नक्की पास होशील.
6. जर पैसे असते तर मी कार घेतली असती.
'जो-तो' ने जोडलेली:
7. जो मेहनत करतो तो यशस्वी होतो.
8. जो चोरी करतो तो पकडला जातो.
'जिथे-तिथे' ने जोडलेली:
9. जिथे स्वच्छता तिथे आरोग्य.
10. जिथे धूर तिथे आग असतेच.
📍 MPSC 2024 PYQ: "जरी तो गरीब असला तरी तो प्रामाणिक आहे" - रचनेवरून प्रकार?
उत्तर: मिश्र वाक्य - 'जरी-तरी' हे उभयान्वयी अव्यय आहे.
उत्तर: मिश्र वाक्य - 'जरी-तरी' हे उभयान्वयी अव्यय आहे.
10. Police Bharti + तलाठी Special - 25 PYQ
Police Bharti आणि तलाठी परीक्षेत विचारलेले वाक्य प्रकाराचे प्रश्न:
- Police Bharti 2023: "चोर पळाला!" - प्रकार? उ: उद्गारार्थी
- तलाठी 2022: "सातबारा उतारा आणा" - प्रकार? उ: आज्ञार्थी-आज्ञा
- Police Bharti 2022: "तुमचे नाव काय?" - प्रकार? उ: प्रश्नार्थी
- ग्रामसेवक 2023: "गाव स्वच्छ ठेवा" - प्रकार? उ: आज्ञार्थी-उपदेश
- तलाठी 2021: "शेतकरी कष्ट करतो पण नफा मिळत नाही" - प्रकार? उ: संयुक्त
- Police Bharti 2021: "अरे बापरे! अपघात झाला!" - भावना? उ: भीती/दुःख
- ग्रामसेवक 2022: "जर पाणी असेल तर शेती होईल" - प्रकार? उ: मिश्र
- तलाठी 2023: "मी शेतात जात नाही" - प्रकार? उ: नकारार्थी विधानार्थी
- Police Bharti 2024: "कृपया माझी तक्रार नोंदवा" - प्रकार? उ: आज्ञार्थी-विनंती
- वनरक्षक 2023: "झाडे लावा, झाडे जगवा" - प्रकार? उ: आज्ञार्थी-उपदेश
11. C-SAT आकलन साठी वाक्य प्रकार कसे ओळखावे?
C-SAT मध्ये उतारा देऊन "खालीलपैकी कोणते वाक्य उद्गारार्थी आहे?" असे विचारतात. 5 Step Formula:
Step 1: शेवटी '?' आहे का? → हो → प्रश्नार्थी
Step 2: शेवटी '!' आहे का? → हो → उद्गारार्थी किंवा आज्ञार्थी
Step 3: अरे, अबब, शाब्बास आहे का? → हो → उद्गारार्थी
Step 4: कृपया, नेहमी, शांत बसा आहे का? → हो → आज्ञार्थी
Step 5: वरचे काहीच नसेल + फक्त माहिती → विधानार्थी
Step 2: शेवटी '!' आहे का? → हो → उद्गारार्थी किंवा आज्ञार्थी
Step 3: अरे, अबब, शाब्बास आहे का? → हो → उद्गारार्थी
Step 4: कृपया, नेहमी, शांत बसा आहे का? → हो → आज्ञार्थी
Step 5: वरचे काहीच नसेल + फक्त माहिती → विधानार्थी
Practice Passage:
"राम वनात गेला. (1) सीता त्याच्यामागे गेली. (2) अरे! किती त्याग केला सीतेने! (3) तुम्ही पण असा त्याग कराल का? (4) नेहमी पत्नीचा आदर करा. (5)"
प्रश्न: वरील उताऱ्यातील वाक्य 3 चा प्रकार कोणता?
A) विधानार्थी B) प्रश्नार्थी C) उद्गारार्थी D) आज्ञार्थी
उत्तर: C) उद्गारार्थी - 'अरे!', 'किती', '!' मुळे.
प्रश्न: वरील उताऱ्यातील वाक्य 3 चा प्रकार कोणता?
A) विधानार्थी B) प्रश्नार्थी C) उद्गारार्थी D) आज्ञार्थी
उत्तर: C) उद्गारार्थी - 'अरे!', 'किती', '!' मुळे.
12. 100+ One Liner Examples - Revision साठी
| विधानार्थी | प्रश्नार्थी | उद्गारार्थी | आज्ञार्थी |
|---|---|---|---|
| मी पुस्तक वाचतो. | तू पुस्तक वाचतोस का? | काय छान पुस्तक आहे! | पुस्तक वाच. |
| सूर्य पूर्वेला उगवतो. | सूर्य कुठे उगवतो? | अबब! किती तेजस्वी सूर्य! | सूर्याकडे पाहू नका. |
| तो डॉक्टर आहे. | तो डॉक्टर आहे का? | शाब्बास डॉक्टर! | डॉक्टरांना बोलवा. |
| पाऊस पडतो. | पाऊस कधी पडेल? | अरेरे! खूप पाऊस! | छत्री घेऊन जा. |
| भारत महान देश आहे. | भारत महान देश आहे का? | जय हिंद! भारत महान आहे! | देशावर प्रेम करा. |
Disclaimer: ही माहिती MPSC, C-SAT, Police Bharti, तलाठी, ग्रामसेवक परीक्षेच्या अभ्यासासाठी आहे. बालभारती इयत्ता 5 वी ते 10 वी मराठी व्याकरण पुस्तकांवर आधारित. अधिकृत माहितीसाठी महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक मंडळाची पुस्तके वाचा. AdSense धोरणांचे पालन करून ही शैक्षणिक सामग्री बनवली आहे.
Post a Comment