इंग्रजांच्या महत्वाच्या लढाया 1757 ते 1947: भारतीय इतिहासाचा टर्निंग पॉइंट

मित्रांनो, भारतीय स्वातंत्र्याचा इतिहास समजून घ्यायचा असेल तर इंग्रजांनी भारतात केलेल्या लढाया समजून घेणे खूप महत्वाचे आहे. 1757 च्या प्लासीच्या लढाईपासून ते 1947 च्या स्वातंत्र्यापर्यंत, इंग्रजांनी अनेक युद्धे करून भारतावर आपली सत्ता प्रस्थापित केली. MPSC, UPSC, पोलीस भरती, तलाठी अशा सर्व स्पर्धा परीक्षांमध्ये यावर 2-3 प्रश्न हमखास विचारले जातात.

या लेखात आपण 1757 ते 1947 या काळातील इंग्रजांच्या 10 सर्वात महत्वाच्या लढाया तारखा, कारणे आणि परिणामासह सविस्तर पाहणार आहोत.

1. प्लासीची लढाई - 23 जून 1757

ही भारतातील ब्रिटिश सत्तेची पायाभरणी करणारी लढाई होती.

• कोणात झाली: इंग्रज ईस्ट इंडिया कंपनीचे रॉबर्ट क्लाइव्ह विरुद्ध बंगालचा नवाब सिराज-उद-दौला.
• ठिकाण: प्लासी, पश्चिम बंगाल.
• कारण: इंग्रजांनी कोलकात्यात परवानगीशिवाय किल्ला बांधला आणि नवाबाच्या अधिकाऱ्यांचा अपमान केला.
• परिणाम: सिराजचा पराभव झाला. इंग्रजांनी बंगालवर अप्रत्यक्ष ताबा मिळवला. मीर जाफरला नवाब बनवले. येथूनच भारताच्या पारतंत्र्याला सुरुवात झाली.

2. बक्सरची लढाई - 22 ऑक्टोबर 1764

या लढाईने इंग्रजांना भारताचे खरे शासक बनवले.

• कोणात झाली: इंग्रज कॅप्टन हेक्टर मुनरो विरुद्ध बंगालचा मीर कासिम, अवधचा नवाब शुजा-उद-दौला आणि मुघल बादशाह शाह आलम-2 यांची संयुक्त फौज.
• परिणाम: इंग्रजांचा निर्णायक विजय. 1765 च्या अलाहाबादच्या तहाने इंग्रजांना बंगाल, बिहार आणि ओरिसाची दिवाणी म्हणजे महसूल गोळा करण्याचा अधिकार मिळाला.

3. इंग्रज-मराठा युद्धे (1775-1818)

मराठ्यांनी इंग्रजांना भारतात सर्वात कडवी झुंज दिली. एकूण 3 युद्धे झाली.

युद्ध	कालावधी	महत्वाचा तह व परिणाम
पहिले इंग्रज-मराठा युद्ध	1775 - 1782	सालबाईचा तह 1782: 20 वर्षे शांतता. इंग्रजांचा पराभव.
दुसरे इंग्रज-मराठा युद्ध	1803 - 1805	वसईचा तह 1802: पेशवे इंग्रजांच्या अधीन झाले. मराठा साम्राज्याचे विघटन सुरू.
तिसरे इंग्रज-मराठा युद्ध	1817 - 1818	परिणाम: पेशवाईचा अंत. बाजीराव दुसरा याला ब्रह्मावर्त येथे पाठवले. संपूर्ण भारतावर इंग्रजांचे वर्चस्व.

4. इंग्रज-शीख युद्धे (1845-1849)

पंजाबवर ताबा मिळवण्यासाठी इंग्रजांना शीख साम्राज्याशी दोन मोठी युद्धे करावी लागली.

1. पहिले इंग्रज-शीख युद्ध 1845-46: लॉर्ड हार्डिंगच्या काळात. लाहोरचा तह. शीखांचा पराभव.
2. दुसरे इंग्रज-शीख युद्ध 1848-49: लॉर्ड डलहौसीच्या काळात. 1849 मध्ये पंजाब इंग्रजांनी ब्रिटिश साम्राज्यात विलीन केला.

5. 1857 चा स्वातंत्र्य संग्राम

याला इंग्रज "शिपायांचे बंड" म्हणतात, पण हा भारताचा पहिला स्वातंत्र्य संग्राम होता.

• सुरुवात: 10 मे 1857, मीरत.
• तत्कालिक कारण: काडतुसाला गाय व डुकराची चरबी लावल्याची अफवा.
• प्रमुख नेते: बेगम हजरत महल, नानासाहेब पेशवे, तात्या टोपे, राणी लक्ष्मीबाई, बहादूर शाह जफर.
• परिणाम: बंड अपयशी ठरले. 1858 च्या कायद्याने ईस्ट इंडिया कंपनीची सत्ता संपुष्टात आली आणि भारताचा कारभार थेट ब्रिटिश राणीने आपल्या हातात घेतला.

6. इतर महत्वाच्या लढाया थोडक्यात

1. इंग्रज-म्हैसूर युद्धे (1767-1799): हैदर अली आणि टिपू सुलतान विरुद्ध 4 युद्धे. 1799 मध्ये श्रीरंगपट्टणमच्या लढाईत टिपूचा मृत्यू.
2. वांदिवॉशची लढाई 1760: इंग्रज विरुद्ध फ्रेंच. इंग्रजांचा विजय आणि भारतातील फ्रेंच सत्तेचा अंत.
3. अँग्लो-अफगाण युद्धे: भारताच्या वायव्य सीमेचे रक्षण करण्यासाठी.

परीक्षेसाठी Trick: लढायांचा क्रम लक्षात ठेवण्यासाठी

"Plastic Box मध्ये Mega Star Show पाहिला"

• Plastic = Plassey 1757
• Box = Buxar 1764
• Mega = Maratha Angrez 1775-1818
• Star = Sikh Angrez 1845-49
• Show = 1857 चा Shipai Bando

---

निष्कर्ष: 1757 च्या प्लासीपासून 1818 पर्यंत इंग्रजांनी युद्ध आणि तहांच्या माध्यमातून भारत पादाक्रांत केला. 1857 च्या उठावानंतर त्यांनी थेट राज्य करण्यास सुरुवात केली. हा 190 वर्षांचा इतिहास प्रत्येक स्पर्धा परीक्षेसाठी महत्वाचा आहे.

ही पोस्ट आवडली तर तुमच्या मित्रांना Share करा. 1947 नंतरच्या भारत-पाकिस्तान युद्धावर पोस्ट हवी असेल तर कमेंट करा.

- VisionGovAcademy Team | जय हिंद

📚 भारतातील गव्हर्नर जनरल 1757 ते 1947 : संपूर्ण माहिती