मराठी वर्णमाला संपूर्ण माहिती: स्वर, व्यंजन, जोडाक्षरे आणि नियम PDF | MPSC, Police Bharti, Talathi Exam

राज्यघटना निर्मिती प्रक्रिया: संपूर्ण माहिती | Police Bharti, Talathi, MPSC, SSC GK 2026

Police Bharti, Talathi, ZP, MPSC, SSC, UPSC परीक्षेत "राज्यघटना निर्मिती प्रक्रिया" वर 3-5 प्रश्न येतातच. घटनासभेची स्थापना, उद्दिष्टांचा ठराव, मसुदा समिती, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे योगदान, 26 नोव्हेंबर आणि 26 जानेवारीचे महत्त्व - हा एक लेख वाचला की 100% मार्क्स.

1. प्रस्तावना - राज्यघटना का आवश्यक होती?

भारताला 15 ऑगस्ट 1947 रोजी स्वातंत्र्य मिळाले. परंतु स्वतंत्र राष्ट्र चालवण्यासाठी स्वतःची राज्यघटना आवश्यक होती. ब्रिटिशांनी बनवलेल्या Government of India Act 1935 वर देश चालवणे योग्य नव्हते. कारण तो कायदा भारतीय जनतेच्या आकांक्षा, लोकशाही मूल्ये, सामाजिक न्याय, स्वातंत्र्य आणि समता यांचा विचार करत नव्हता.

म्हणून भारतीय जनतेच्या आकांक्षा पूर्ण करणारी, लोकशाही मूल्यांवर आधारित, सामाजिक न्याय देणारी नवीन राज्यघटना तयार करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. यासाठी घटनासभेची स्थापना करण्यात आली.

Exam Point: 26 नोव्हेंबर 1949 रोजी राज्यघटना स्वीकारली. ती 26 जानेवारी 1950 पासून लागू करण्यात आली. 26 नोव्हेंबर = संविधान दिन, 26 जानेवारी = प्रजासत्ताक दिन.

2. घटनासभेची कल्पना - कोणी मांडली? 100% येतो

वर्ष	कोणी मांडली	महत्त्व
1934	एम. एन. रॉय	सर्वप्रथम घटनासभेची कल्पना मांडली. क्रांतिकारक व विचारवंत.
1935	भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस	अधिकृत मागणी केली की राज्यघटना भारतीयांनीच तयार करावी.
1940	ऑगस्ट ऑफर - ब्रिटिश	भारतीयांना राज्यघटना तयार करण्याचा अधिकार देण्याचे संकेत.
1942	क्रिप्स मिशन	घटनासभेची कल्पना मांडली, पण काँग्रेसने नाकारली.

3. कॅबिनेट मिशन योजना आणि घटनासभा - Police Bharti Hot Topic

1946 मध्ये ब्रिटिश सरकारने भारतात कॅबिनेट मिशन पाठवले. या मिशनमध्ये 3 सदस्य होते:

1. लॉर्ड पेथिक लॉरेन्स - भारतमंत्री
2. सर स्टॅफर्ड क्रिप्स - व्यापार मंडळ अध्यक्ष
3. ए. व्ही. अलेक्झांडर - नौदल मंत्री

MPSC Trick: "LCA" = Lawrence, Cripps, Alexander. कॅबिनेट मिशन = 1946.

कॅबिनेट मिशनने भारतासाठी घटनासभा स्थापन करण्याची शिफारस केली. त्यांच्या योजनेनुसार घटनासभेची स्थापना करण्यात आली.

घटनासभेची मूळ सदस्यसंख्या - 389

विभाग	सदस्य	निवड पद्धत
ब्रिटिश भारत	296	प्रांतीय विधानसभांनी निवडले
देशी संस्थाने	93	संस्थानांच्या प्रमुखांनी नामनिर्देशित
एकूण	389	-

महत्त्वाचे: घटनासभेचे सदस्य थेट जनतेकडून निवडले गेले नव्हते. प्रांतिक विधानसभांच्या निवडून आलेल्या सदस्यांनी त्यांची निवड केली होती. प्रौढ मताधिकार नव्हता.

4. घटनासभेची पहिली बैठक - 5 तारखा पाठ करा

तारीख	घटना
9 डिसेंबर 1946	घटनासभेची पहिली बैठक, नवी दिल्ली. तात्पुरते अध्यक्ष – डॉ. सच्चिदानंद सिन्हा (सर्वात वयस्कर सदस्य).
11 डिसेंबर 1946	डॉ. राजेंद्र प्रसाद यांची स्थायी अध्यक्ष म्हणून निवड. उपाध्यक्ष – एच. सी. मुखर्जी.
13 डिसेंबर 1946	पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी उद्दिष्टांचा ठराव (Objectives Resolution) मांडला.
22 जानेवारी 1947	उद्दिष्टांचा ठराव मंजूर. हाच ठराव नंतर प्रस्तावना (Preamble) बनला.

5. उद्दिष्टांचा ठराव - राज्यघटनेचा आत्मा

13 डिसेंबर 1946 रोजी पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी घटनासभेत उद्दिष्टांचा ठराव मांडला. हा ठराव भारतीय राज्यघटनेचा पाया, आत्मा आणि तत्त्वज्ञान मानला जातो.

उद्दिष्टांच्या ठरावातील 8 प्रमुख मुद्दे:

1. भारत हे स्वतंत्र, सार्वभौम, प्रजासत्ताक राष्ट्र असेल.
2. भारत हे संघराज्य असेल.
3. सर्व सत्ता व अधिकार जनतेपासून निर्माण होतील.
4. सर्व नागरिकांना सामाजिक, आर्थिक व राजकीय न्याय मिळेल.
5. सर्व नागरिकांना विचार, अभिव्यक्ती, श्रद्धा, उपासना यांचे स्वातंत्र्य असेल.
6. सर्व नागरिकांना दर्जा व संधीची समानता असेल.
7. अल्पसंख्याक, मागासवर्गीय, आदिवासी यांच्या हक्कांचे संरक्षण होईल.
8. देशाची एकता व अखंडता राखली जाईल आणि जागतिक शांतता वाढवली जाईल.

Golden Point: 22 जानेवारी 1947 रोजी हा ठराव मंजूर झाला. नंतर याच ठरावाचे रूपांतर राज्यघटनेच्या प्रस्तावनेत (Preamble) करण्यात आले. प्रस्तावनेला "राज्यघटनेची ओळखपत्र" म्हणतात.

6. फाळणीचा घटनासभेवर परिणाम - सदस्य 389 वरून 299

1947 मध्ये भारताची फाळणी होऊन पाकिस्तानची निर्मिती झाली. फाळणीनंतर पाकिस्तानसाठी स्वतंत्र घटनासभा तयार करण्यात आली. त्यामुळे भारतीय घटनासभेतील अनेक मुस्लिम लीगचे सदस्य पाकिस्तानमध्ये गेले.

फाळणीपूर्वी	फाळणीनंतर
एकूण सदस्य: 389	एकूण सदस्य: 299
ब्रिटिश भारत: 296	प्रांतांमधून: 229
संस्थाने: 93	संस्थानांतून: 70

7. घटनासभेच्या प्रमुख समित्या - 22 समित्या होत्या

घटनासभेचे कार्य अधिक प्रभावीपणे पार पाडण्यासाठी 22 समित्या स्थापन करण्यात आल्या. त्यापैकी 8 प्रमुख समित्या होत्या. MPSC/Talathi मध्ये समिती + अध्यक्ष हे Combination विचारतात.

1. मसुदा समिती (Drafting Committee) - सर्वात महत्त्वाची

• स्थापना: 29 ऑगस्ट 1947
• अध्यक्ष: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर - "भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार"
• कार्य: राज्यघटनेचा अंतिम मसुदा तयार करणे.
• सदस्य: 7 सदस्य - डॉ. आंबेडकर, एन. गोपालस्वामी अय्यंगार, अल्लादी कृष्णस्वामी अय्यर, के. एम. मुन्शी, मोहम्मद सादुल्ला, बी. एल. मिटर, डी. पी. खेतान. (बी. एल. मिटर यांनी राजीनामा दिल्यावर एन. माधव राव आले).

2. संघ शक्ती समिती (Union Powers Committee)

• अध्यक्ष: पंडित जवाहरलाल नेहरू
• कार्य: केंद्र सरकारचे अधिकार ठरवणे.

3. संघ राज्यघटना समिती (Union Constitution Committee)

• अध्यक्ष: पंडित जवाहरलाल नेहरू
• कार्य: केंद्राची राज्यघटना तयार करणे.

4. प्रांतीय राज्यघटना समिती (Provincial Constitution Committee)

• अध्यक्ष: सरदार वल्लभभाई पटेल
• कार्य: राज्यांची राज्यघटना तयार करणे.

5. मूलभूत अधिकार व अल्पसंख्याक समिती

• अध्यक्ष: सरदार वल्लभभाई पटेल
• कार्य: मूलभूत हक्क आणि अल्पसंख्याकांचे अधिकार ठरवणे.

Trick to Remember: नेहरू कडे "संघ" च्या 2 समित्या. पटेल कडे "राज्य" + "अधिकार" + "अल्पसंख्याक" च्या 3 समित्या. आंबेडकर कडे "मसुदा" ची 1 समिती.

8. घटनासभेचे प्रमुख सल्लागार

पद	नाव	कार्य
घटनात्मक सल्लागार	बी. एन. राव	जगातील विविध देशांच्या राज्यघटनांचा अभ्यास करून प्रारंभिक मसुदा तयार केला.
मुख्य प्रारूपकार	एस. एन. मुखर्जी	राज्यघटनेचा मूळ इंग्रजी मसुदा सुंदर हस्ताक्षरात लिहिला.
कलाकार	नंदलाल बोस व बिओहार राममनोहर सिन्हा	राज्यघटनेच्या प्रत्येक पानावर सुंदर चित्रे काढली.

9. मसुदा तयार करण्याची प्रक्रिया - 3 मसुदे

1. प्रारंभिक मसुदा: बी. एन. राव यांनी ऑक्टोबर 1947 मध्ये तयार केला. 243 कलमे, 13 परिशिष्टे.
2. पहिला मसुदा: मसुदा समितीने फेब्रुवारी 1948 मध्ये प्रकाशित केला. जनतेकडून सूचना मागवल्या.
3. दुसरा मसुदा: सूचनांचा विचार करून ऑक्टोबर 1948 मध्ये प्रकाशित. हा मसुदा चर्चेसाठी ठेवला.

घटनासभेत 11 अधिवेशने झाली. 165 दिवस बैठक झाली. मसुद्यावर 114 दिवस चर्चा झाली. 7635 दुरुस्त्या सुचवल्या, त्यापैकी 2473 मंजूर झाल्या.

10. राज्यघटना स्वीकारणे व लागू होणे - 2 तारखा पाठ करा

26 नोव्हेंबर 1949 - संविधान दिन

घटनासभेने भारतीय राज्यघटना स्वीकारली, अधिनियमित केली आणि स्वतःला अर्पण केली. या दिवशी 284 सदस्यांनी राज्यघटनेवर सह्या केल्या. काही कलमे (5, 6, 7, 8, 9, 60, 324, 366, 367, 379, 380, 388, 391, 392, 393) याच दिवशी लागू झाली.

26 जानेवारी 1950 - प्रजासत्ताक दिन

उर्वरित राज्यघटना पूर्णपणे लागू झाली. भारत सार्वभौम, लोकशाही, प्रजासत्ताक बनला. डॉ. राजेंद्र प्रसाद भारताचे पहिले राष्ट्रपती बनले.

26 जानेवारीच का निवडला?

1930 मध्ये लाहोर अधिवेशनात काँग्रेसने पूर्ण स्वराज्याचा ठराव मंजूर केला होता. 26 जानेवारी 1930 हा दिवस स्वातंत्र्य दिन म्हणून साजरा करण्यात आला होता. त्या ऐतिहासिक दिवसाच्या स्मरणार्थ 26 जानेवारी 1950 रोजी राज्यघटना लागू केली.

11. भारतीय राज्यघटनेची 12 वैशिष्ट्ये

1. जगातील सर्वात मोठी लिखित राज्यघटना: मूळ 395 कलमे, 22 भाग, 8 परिशिष्टे. सध्या 470+ कलमे, 25 भाग, 12 परिशिष्टे.
2. संसदीय शासनपद्धती: ब्रिटनकडून घेतली. पंतप्रधान वास्तविक प्रमुख.
3. संघराज्य पण एकात्मक: केंद्र जास्त शक्तिशाली. "Union of States" - Article 1.
4. मूलभूत अधिकार (Part III): 6 अधिकार. USA कडून. न्यायालयात दाद मागता येते.
5. राज्याच्या धोरणाची निर्देशक तत्त्वे (Part IV): Ireland कडून. न्यायालयात दाद मागता येत नाही.
6. मूलभूत कर्तव्ये (Part IV-A): 1976, 42वी घटना दुरुस्ती. USSR कडून. 11 कर्तव्ये.
7. स्वतंत्र व एकात्म न्यायपालिका: Supreme Court सर्वोच्च.
8. एकच नागरिकत्व: UK कडून. फक्त भारतीय नागरिक.
9. सार्वत्रिक प्रौढ मताधिकार: 18 वर्षांवरील सर्वांना मतदानाचा अधिकार.
10. धर्मनिरपेक्षता: राज्याचा कोणताही धर्म नाही. 42वी घटना दुरुस्ती, 1976.
11. स्वतंत्र व निःपक्ष निवडणूक आयोग: Article 324.
12. आणीबाणीच्या तरतुदी: Part XVIII, Article 352-360. Germany कडून.

12. राज्यघटना तयार करण्यासाठी लागलेला वेळ व खर्च

मुद्दा	तपशील
एकूण कालावधी	2 वर्षे 11 महिने 18 दिवस (9 डिसेंबर 1946 ते 26 नोव्हेंबर 1949)
एकूण अधिवेशने	11 अधिवेशने
बैठक दिवस	165 दिवस
मसुद्यावर चर्चा	114 दिवस
एकूण खर्च	64 लाख रुपये
सुचवलेल्या दुरुस्त्या	7635
मंजूर दुरुस्त्या	2473

13. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे योगदान - "भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार"

• मसुदा समितीचे अध्यक्ष: 29 ऑगस्ट 1947 ते 26 नोव्हेंबर 1949.
• अभ्यास: जगातील 60 देशांच्या राज्यघटनांचा अभ्यास केला.
• सामाजिक न्याय: अस्पृश्यता निवारण (Article 17), समानता (Article 14-18), SC/ST साठी राखीव जागा.
• महिला सक्षमीकरण: समान वेतन, मालमत्ता हक्क.
• कामगार हक्क: कामाचे तास, किमान वेतन.
• भाषण: 25 नोव्हेंबर 1949 रोजी घटनासभेत ऐतिहासिक भाषण - "राजकीय लोकशाहीचे सामाजिक लोकशाहीत रूपांतर करा."

14. घटनासभेतील 15 महत्त्वाचे नेते व त्यांचे कार्य

नेता	पद / कार्य	Exam Point
डॉ. राजेंद्र प्रसाद	घटनासभा स्थायी अध्यक्ष, पहिले राष्ट्रपती	11 डिसेंबर 1946
पं. जवाहरलाल नेहरू	उद्दिष्टांचा ठराव मांडला, संघ शक्ती समिती अध्यक्ष	13 डिसेंबर 1946
सरदार वल्लभभाई पटेल	प्रांतीय राज्यघटना, मूलभूत अधिकार, अल्पसंख्याक समिती अध्यक्ष	3 समित्यांचे अध्यक्ष
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर	मसुदा समिती अध्यक्ष, कायदे मंत्री	शिल्पकार, 29 ऑगस्ट 1947
मौलाना अबुल कलाम आझाद	शिक्षण मंत्री	पहिले शिक्षण मंत्री
डॉ. सच्चिदानंद सिन्हा	तात्पुरते अध्यक्ष	9 डिसेंबर 1946
एच. सी. मुखर्जी	उपाध्यक्ष	अल्पसंख्याक समाज
बी. एन. राव	घटनात्मक सल्लागार	प्रारंभिक मसुदा तयार केला
के. एम. मुन्शी	मसुदा समिती सदस्य	गुजरातचे
अल्लादी कृष्णस्वामी अय्यर	मसुदा समिती सदस्य	कायदेतज्ज्ञ
एन. गोपालस्वामी अय्यंगार	मसुदा समिती सदस्य	प्रशासकीय अनुभव
सरोजिनी नायडू	सदस्या	महिला प्रतिनिधी
विजयालक्ष्मी पंडित	सदस्या	नेहरूंची बहीण
हंसा मेहता	सदस्या	महिला हक्क
दुर्गाबाई देशमुख	सदस्या	समाजसेविका

15. राज्यघटनेवर प्रभाव टाकणारे देश - 10 Sources

देश	कोणती तरतूद घेतली
ब्रिटन (UK)	संसदीय शासनपद्धती, एकच नागरिकत्व, कायद्याचे राज्य, मंत्रिमंडळ पद्धत, द्विगृही कायदेमंडळ
अमेरिका (USA)	मूलभूत अधिकार, न्यायालयीन पुनर्विलोकन, राष्ट्रपतीचे महाभियोग, उपराष्ट्रपती पद
आयर्लंड	राज्याच्या धोरणाची निर्देशक तत्त्वे (DPSP), राष्ट्रपतीची निवडणूक पद्धत
कॅनडा	संघराज्य पद्धत - केंद्र जास्त शक्तिशाली, केंद्र-राज्य अधिकार वाटप
ऑस्ट्रेलिया	समवर्ती सूची, केंद्र-राज्य संबंध, संसदेच्या दोन्ही सभागृहांची संयुक्त बैठक
जर्मनी	आणीबाणीच्या तरतुदी (Article 352-360)
USSR (रशिया)	मूलभूत कर्तव्ये (1976, 42वी घटना दुरुस्ती)
फ्रान्स	प्रजासत्ताक, स्वातंत्र्य, समता, बंधुता (प्रस्तावनेत)
दक्षिण आफ्रिका	राज्यघटना दुरुस्ती प्रक्रिया (Article 368)
जपान	कायद्याने स्थापित प्रक्रिया (Article 21)

16. स्पर्धा परीक्षांसाठी 50 महत्त्वाचे MCQ

1. घटनासभेची कल्पना सर्वप्रथम कोणी मांडली?

A) महात्मा गांधी B) जवाहरलाल नेहरू C) एम. एन. रॉय ✅ D) डॉ. आंबेडकर
स्पष्टीकरण: 1934 मध्ये एम. एन. रॉय यांनी मांडली.

2. कॅबिनेट मिशन भारतात कोणत्या वर्षी आले?

A) 1942 B) 1945 C) 1946 ✅ D) 1947
स्पष्टीकरण: 1946 मध्ये लॉर्ड पेथिक लॉरेन्स, क्रिप्स, अलेक्झांडर.

3. घटनासभेची पहिली बैठक कधी झाली?

A) 11 डिसेंबर 1946 B) 9 डिसेंबर 1946 ✅ C) 26 जानेवारी 1947 D) 15 ऑगस्ट 1947
स्पष्टीकरण: 9 डिसेंबर 1946, अध्यक्ष - सच्चिदानंद सिन्हा.

4. घटनासभेचे स्थायी अध्यक्ष कोण होते?

A) जवाहरलाल नेहरू B) सरदार पटेल C) डॉ. राजेंद्र प्रसाद ✅ D) डॉ. आंबेडकर
स्पष्टीकरण: 11 डिसेंबर 1946 रोजी निवड.

5. उद्दिष्टांचा ठराव कोणी मांडला?

A) डॉ. आंबेडकर B) पंडित जवाहरलाल नेहरू ✅ C) सरदार पटेल D) गांधीजी
स्पष्टीकरण: 13 डिसेंबर 1946 रोजी मांडला.

6. उद्दिष्टांचा ठराव कधी मंजूर झाला?

A) 13 डिसेंबर 1946 B) 9 डिसेंबर 1946 C) 22 जानेवारी 1947 ✅ D) 26 जानेवारी 1950
स्पष्टीकरण: 22 जानेवारी 1947 रोजी मंजूर.

7. मसुदा समितीची स्थापना कधी झाली?

A) 26 जानेवारी 1947 B) 15 ऑगस्ट 1947 C) 29 ऑगस्ट 1947 ✅ D) 26 नोव्हेंबर 1949
स्पष्टीकरण: 29 ऑगस्ट 1947, अध्यक्ष - डॉ. आंबेडकर.

8. मसुदा समितीचे अध्यक्ष कोण होते?

A) जवाहरलाल नेहरू B) सरदार पटेल C) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर ✅ D) राजेंद्र प्रसाद
स्पष्टीकरण: "भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार".

9. घटनासभेचे घटनात्मक सल्लागार कोण होते?

A) डॉ. आंबेडकर B) बी. एन. राव ✅ C) के. एम. मुन्शी D) अल्लादी कृष्णस्वामी
स्पष्टीकरण: बी. एन. राव यांनी प्रारंभिक मसुदा तयार केला.

10. भारतीय राज्यघटना कधी स्वीकारली गेली?

A) 15 ऑगस्ट 1947 B) 26 जानेवारी 1950 C) 26 नोव्हेंबर 1949 ✅ D) 9 डिसेंबर 1946
स्पष्टीकरण: 26 नोव्हेंबर 1949 - संविधान दिन.

11. भारतीय राज्यघटना कधी लागू झाली?

A) 15 ऑगस्ट 1947 B) 26 नोव्हेंबर 1949 C) 26 जानेवारी 1950 ✅ D) 9 डिसेंबर 1946
स्पष्टीकरण: 26 जानेवारी 1950 - प्रजासत्ताक दिन.

12. राज्यघटना तयार करण्यासाठी किती वेळ लागला?

A) 1 वर्ष 11 महिने B) 2 वर्षे 11 महिने 18 दिवस ✅ C) 3 वर्षे D) 2 वर्षे
स्पष्टीकरण: 9 डिसेंबर 1946 ते 26 नोव्हेंबर 1949.

13. घटनासभेच्या किती बैठका झाल्या?

A) 11 अधिवेशने, 165 दिवस ✅ B) 10 अधिवेशने, 150 दिवस C) 12 अधिवेशने, 200 दिवस D) 15 अधिवेशने, 300 दिवस

14. राज्यघटना तयार करण्याचा खर्च किती?

A) 50 लाख B) 64 लाख रुपये ✅ C) 1 कोटी D) 75 लाख
स्पष्टीकरण: त्या काळातील मोठी रक्कम.

15. फाळणीनंतर घटनासभेची सदस्यसंख्या किती झाली?

A) 389 B) 296 C) 299 ✅ D) 308
स्पष्टीकरण: 389 वरून 299 झाली. 229 प्रांत, 70 संस्थाने.

16. संघ शक्ती समितीचे अध्यक्ष कोण?

A) सरदार पटेल B) जवाहरलाल नेहरू ✅ C) डॉ. आंबेडकर D) राजेंद्र प्रसाद

17. मूलभूत अधिकार समितीचे अध्यक्ष कोण?

A) जवाहरलाल नेहरू B) सरदार वल्लभभाई पटेल ✅ C) डॉ. आंबेडकर D) के. एम. मुन्शी

18. 26 जानेवारी हाच दिवस का निवडला?

A) नेहरूंचा वाढदिवस B) गांधीजींचा वाढदिवस C) 1930 मध्ये पूर्ण स्वराज्य दिन ✅ D) आंबेडकरांचा वाढदिवस
स्पष्टीकरण: 26 जानेवारी 1930 रोजी पूर्ण स्वराज्य दिन साजरा केला होता.

19. राज्यघटनेच्या मूळ प्रती कोणत्या भाषेत आहेत?

A) फक्त इंग्रजी B) फक्त हिंदी C) हिंदी आणि इंग्रजी ✅ D) संस्कृत
स्पष्टीकरण: दोन्ही प्रती अधिकृत आहेत.

20. राज्यघटनेचा मूळ इंग्रजी मसुदा कोणी लिहिला?

A) डॉ. आंबेडकर B) बी. एन. राव C) एस. एन. मुखर्जी ✅ D) नंदलाल बोस
स्पष्टीकरण: सुंदर हस्ताक्षरात लिहिला.

17. झटपट उजळणी (Revision Box) - Exam च्या 1 दिवस आधी वाचा

• घटनासभेची कल्पना: एम. एन. रॉय (1934)
• कॅबिनेट मिशन: 1946, LCA - Lawrence, Cripps, Alexander
• मूळ सदस्य: 389 (296 ब्रिटिश भारत + 93 संस्थाने)
• फाळणीनंतर: 299 (229 प्रांत + 70 संस्थाने)
• पहिली बैठक: 9 डिसेंबर 1946, अध्यक्ष - सच्चिदानंद सिन्हा
• स्थायी अध्यक्ष: डॉ. राजेंद्र प्रसाद (11 डिसेंबर 1946)
• उद्दिष्टांचा ठराव: नेहरू, 13 डिसेंबर 1946, मंजूर - 22 जानेवारी 1947
• मसुदा समिती: 29 ऑगस्ट 1947, अध्यक्ष - डॉ. आंबेडकर
• घटनात्मक सल्लागार: बी. एन. राव
• स्वीकारली: 26 नोव्हेंबर 1949 - संविधान दिन
• लागू: 26 जानेवारी 1950 - प्रजासत्ताक दिन
• कालावधी: 2 वर्षे 11 महिने 18 दिवस
• बैठका: 11 अधिवेशने, 165 दिवस
• खर्च: 64 लाख रुपये
• 26 जानेवारी का: 1930 पूर्ण स्वराज्य दिन

18. निष्कर्ष

भारतीय राज्यघटना ही केवळ कायद्यांचा दस्तऐवज नाही तर भारताच्या लोकशाहीचे, स्वातंत्र्याचे, समतेचे आणि सामाजिक न्यायाचे प्रतीक आहे. घटनासभेतील 299 सदस्यांनी अथक परिश्रम, अभ्यास आणि विचारमंथन करून जगातील सर्वात व्यापक आणि तपशीलवार राज्यघटनांपैकी एक राज्यघटना तयार केली.

Police Bharti, Talathi, ZP, MPSC, SSC, UPSC साठी राज्यघटना निर्मिती प्रक्रिया हा अत्यंत महत्त्वाचा विषय आहे. घटनासभेची स्थापना, उद्दिष्टांचा ठराव, मसुदा समिती, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे योगदान, राज्यघटना स्वीकारण्याची आणि लागू होण्याची तारीख, कालावधी, खर्च हे मुद्दे विशेष लक्षात ठेवा.

Last Minute Trick: 9-11-13-22-29-26-26 - 9 डिसेंबर (पहिली बैठक), 11 डिसेंबर (राजेंद्र प्रसाद), 13 डिसेंबर (ठराव मांडला), 22 जानेवारी (ठराव मंजूर), 29 ऑगस्ट (मसुदा समिती), 26 नोव्हेंबर (स्वीकारली), 26 जानेवारी (लागू).

All The Best For Police Bharti, Talathi, MPSC, SSC, UPSC 🇮🇳
Visit: www.visiongovacademy.online
Telegram Join करा: @VisionGovAcademy
राज्यघटना, इतिहास, भूगोल, विज्ञान चे 100% Free Notes साठी Website Bookmark करा.
जय हिंद! जय संविधान! 📚

📚मूलभूत हक्क संबंधित पोस्ट वाचा