सवलत (Discount) कशी काढायची?
Police Bharti • Talathi • ZP • MPSC • SSC साठी 2 मार्क पक्के | 50+ उदाहरणे + ब्रम्हास्त्र Tricks
नमस्कार मित्रांनो 🙏
Police Bharti, Talathi, ZP, Gramsevak, MPSC, SSC परीक्षेत सवलत (Discount) या घटकावर 1 ते 2 प्रश्न हमखास येतात. दुकानात 20% OFF, 50% Discount, Buy 1 Get 1 Free हे सर्व Discount चे प्रकार आहेत. फक्त 4 शब्द आणि 3 सूत्रे समजली की हा विषय 100% पक्का होतो.
हा लेख पूर्ण वाचल्यावर: 1) Successive Discount 3 सेकंदात, 2) Buy X Get Y चे % 1 सेकंदात, 3) MP-CP-SP संबंधाचे प्रश्न 10 सेकंदात सुटतील. 2 मार्क पक्के.
1. सवलतीसाठी लागणारे 4 महत्वाचे शब्द | हे पाठ करा
- छापील किंमत (Marked Price - MP / List Price): वस्तूवर लिहिलेली किंमत. हिलाच List Price, Tag Price, Label Price म्हणतात. सवलत नेहमी MP वरच मिळते.
- सवलत (Discount - D): MP मधून कमी केलेली रक्कम. दुकानदाराने दिलेली सूट.
- विक्री किंमत (Selling Price - SP): ग्राहकाने प्रत्यक्षात दिलेली अंतिम किंमत. SP = MP - Discount
- खरेदी किंमत (Cost Price - CP): दुकानदाराने वस्तू ज्या किमतीला विकत घेतली. नफा-तोटा नेहमी CP वर काढतात.
CP < MP < SP (असे कधीच होत नाही)
SP < CP < MP (तोटा असेल तर)
2. सवलतीची 5 मुख्य सूत्रे | दगडावरची रेघ
उदाहरण 1: Basic
MP = 800 रुपये, Discount = 25%
SP = 800 × 75 / 100 = 600 रुपये
सवलत = 800 - 600 = 200 रुपये
उदाहरण 2: MP काढणे
15% सूट नंतर SP = 850 रुपये. MP?
85 → 850 तर 100 → ? = 850 × 100 / 85 = 1000 रुपये
3. परीक्षेत हमखास येणारे 10 प्रकार | 50+ उदाहरणे
प्रकार 1: Successive Discount | सलग सवलत | 15 मार्क पक्के
खरा नियम: a + b - (ab/100)
उदाहरण 3: 20% आणि 10% सलग सूट
= 20 + 10 - (20×10/100) = 30 - 2 = 28% एकूण सूट.
MP=1000 असेल तर SP = 1000 × 72/100 = 720 रुपये. (1000-200-80)
उदाहरण 4: 30% आणि 20% सलग सूट
= 30 + 20 - (30×20/100) = 50 - 6 = 44% एकूण सूट.
लक्षात ठेवा: 50% कधीच होत नाही.
उदाहरण 5: 3 सलग सूट 10%, 20%, 30%
Step 1: 10 + 20 - (10×20/100) = 30 - 2 = 28%
Step 2: 28 + 30 - (28×30/100) = 58 - 8.4 = 49.6% एकूण सूट.
Trick: 100 × 0.9 × 0.8 × 0.7 = 50.4. 100 - 50.4 = 49.6%
प्रकार 2: Buy X Get Y Free | मोफत वस्तू
उदाहरण 6: Buy 2 Get 1 Free
एकूण वस्तू = 2 + 1 = 3. मोफत = 1.
सूट % = 1/3 × 100 = 33.33%
उदाहरण 7: Buy 1 Get 1 Free
एकूण वस्तू = 1 + 1 = 2. मोफत = 1.
सूट % = 1/2 × 100 = 50%
उदाहरण 8: Buy 4 Get 1 Free
एकूण वस्तू = 4 + 1 = 5. मोफत = 1.
सूट % = 1/5 × 100 = 20%
उदाहरण 9: Buy 3 Get 2 Free
एकूण वस्तू = 3 + 2 = 5. मोफत = 2.
सूट % = 2/5 × 100 = 40%
प्रकार 3: नफा + सवलत | MP-CP-SP संबंध
उदाहरण 10: CP = 400, Profit = 25%, Discount = 20%. MP?
MP = 400 × 125 / 80 = 500 × 5 / 4 = 625 रुपये
Check: MP=625, 20% सूट = 125. SP=500. CP=400, नफा=100. 100/400×100=25% ✓
उदाहरण 11: 10% तोट्याने विकायचे आहे. 20% सूट द्यायची असेल तर MP, CP च्या किती % ने जास्त छापावी?
CP=100, SP=90 (10% तोटा). 80→90 तर 100→? = 90×100/80 = 112.5.
उत्तर: 12.5% जास्त छापावी.
प्रकार 4: सवलत देऊनही तोटा
उदाहरण 12: CP=500. 20% सूट दिल्यावर 10% तोटा होतो. MP?
SP = 500 × 90/100 = 450. 80→450 तर 100→? = 450×100/80 = 562.5 रुपये
प्रकार 5: MP काढणे जेव्हा SP आणि Discount% दिले
उदाहरण 13: 15% सूट नंतर SP = 1700 रुपये. MP?
85 → 1700 तर 100 → ? = 1700 × 100 / 85 = 2000 रुपये
प्रकार 6: Discount% काढणे
उदाहरण 14: MP = 1200, SP = 1080. Discount %?
Discount = 1200 - 1080 = 120. Discount% = 120/1200 × 100 = 10%
प्रकार 7: समतुल्य एकल सवलत
उदाहरण 15: 30% आणि 20% सलग सवलतीच्या समतुल्य एकल सवलत किती?
= 30 + 20 - (30×20/100) = 50 - 6 = 44%
प्रकार 8: कोणती सवलत जास्त फायदेशीर
उदाहरण 16: A) Flat 40% OFF B) 20% + 20% OFF. कोणती बरी?
B) 20 + 20 - (400/100) = 40 - 4 = 36%. A) 40% बरी.
उदाहरण 17: A) Buy 1 Get 1 Free B) 50% OFF. कोणती बरी?
A) Buy 1 Get 1 = 1/2×100 = 50%. B) 50%. दोन्ही समान.
प्रकार 9: नफा-तोटा % वरून MP काढणे
उदाहरण 18: CP=800. 25% नफ्याने विकायचे आहे. 20% सूट द्यायची असेल तर MP?
SP पाहिजे = 800 × 125/100 = 1000. 80→1000 तर 100→? = 1000×100/80 = 1250 रुपये
प्रकार 10: वस्तूची संख्या आणि सवलत
उदाहरण 19: 10 वस्तूंची MP=₹500. 2 वस्तू मोफत दिल्या. एकूण सवलत %?
एकूण वस्तू = 10+2=12. मोफत = 2. सूट% = 2/12×100 = 16.67%
4. वेळ वाचवणाऱ्या 7 Secret Tricks | ब्रम्हास्त्र
उदा: 800 ची 25% = 800/4 = 200. 1200 ची 16.67% = 1200/6 = 200.
5. Police Bharti मध्ये आले 25 PYQ | 2018-2024
प्रश्न 1 [Police 2023]
₹2500 वर 12% सूट दिल्यास विक्री किंमत किती?
उत्तर: 2500 × 88/100 = 2200 रुपये
प्रश्न 2 [Police 2022]
छापील किंमत ₹800 आहे. 15% सूट नंतर विक्री किंमत?
उत्तर: 800 × 85/100 = 680 रुपये
प्रश्न 3 [Police 2021]
MP = 1500, SP = 1200. सवलत %?
उत्तर: 300/1500×100 = 20%
प्रश्न 4 [Police 2020]
20% आणि 25% सलग सवलत = ?
उत्तर: 20+25-(500/100) = 40%
प्रश्न 5 [Police 2019]
Buy 3 Get 1 Free. सवलत %?
उत्तर: 1/4×100 = 25%
प्रश्न 6 [Police 2018]
CP=500, Profit=20%, Discount=10%. MP?
उत्तर: SP=600. 90→600 तर 100→? = 600×100/90 = 666.67 रुपये
प्रश्न 7 [Talathi 2023]
MP=2000. 2 सलग सवलत 10% आणि 20%. SP?
उत्तर: 2000×0.9×0.8 = 1440 रुपये
प्रश्न 8 [Talathi 2022]
एक वस्तू 10% नफ्याने 1100 ला विकली. 10% सूट द्यायची असेल तर MP?
उत्तर: CP=1000. SP=1100. 90→1100 तर 100→? = 1100×100/90 = 1222.22 रुपये
प्रश्न 9 [ZP 2021]
MP=1000. 20% सूट नंतर 10% सूट. एकूण सूट?
उत्तर: 1000→800→720. सूट=280. 280/1000×100 = 28%
प्रश्न 10 [ZP 2020]
50% जास्त MP छापली, 20% सूट दिली. नफा/तोटा %?
उत्तर: CP=100, MP=150, SP=120. 20% नफा
प्रश्न 11 [MPSC 2019]
एक दुकानदार 30% नफा सांगतो पण 800gm वजन वापरतो. खरा नफा %?
उत्तर: CP 800gm=80, SP 1000gm=130. नफा=50. 50/80×100 = 62.5%
प्रश्न 12 [SSC 2018]
SP=₹900, Discount=10%, Profit=20%. CP?
उत्तर: MP=900×100/90=1000. CP=900×100/120 = 750 रुपये
प्रश्न 13 [Police 2017]
15% आणि 15% सलग सवलत = ?
उत्तर: 15+15-(225/100) = 30-2.25 = 27.75%
प्रश्न 14 [Talathi 2016]
Buy 2 Get 3 Free. सवलत %?
उत्तर: 3/5×100 = 60%
प्रश्न 15 [ZP 2015]
MP=5000. 10% सूट नंतर 5% सूट. SP?
उत्तर: 5000×0.9×0.95 = 4275 रुपये
प्रश्न 16 [Police 2024]
एक वस्तू 25% नफ्याने विकली. जर 10% सूट दिली असती तर 12.5% नफा झाला असता. MP, CP च्या किती %?
उत्तर: CP=100, SP=125. 90→125 तर 100→? = 125×100/90 = 138.89%
प्रश्न 17 [Talathi 2024]
40% आणि 30% सलग सवलत = ?
उत्तर: 40+30-(1200/100) = 70-12 = 58%
प्रश्न 18 [MPSC 2023]
CP=₹2000. 25% नफ्याने विकायचे आहे. 20% सूट द्यायची असेल तर MP?
उत्तर: SP=2500. 80→2500 तर 100→? = 2500×100/80 = 3125 रुपये
प्रश्न 19 [SSC 2022]
एक वस्तू MP च्या 80% ला विकल्यावर 20% नफा होतो. MP, CP च्या किती %?
उत्तर: CP=100, SP=120. 80→120 तर 100→? = 120×100/80 = 150%
प्रश्न 20 [Police 2021]
Buy 5 Get 2 Free. सवलत %?
उत्तर: 2/7×100 = 28.57%
प्रश्न 21 [Talathi 2020]
MP=1500. 10% सूट नंतर 5% सूट. एकूण सूट?
उत्तर: 1500→1350→1282.5. सूट=217.5. 217.5/1500×100 = 14.5%
प्रश्न 22 [ZP 2019]
CP=1000. 30% नफा हवा. 25% सूट द्यायची. MP?
उत्तर: SP=1300. 75→1300 तर 100→? = 1300×100/75 = 1733.33 रुपये
प्रश्न 23 [MPSC 2018]
एक दुकानदार 20% नफा सांगतो पण 900gm वजन वापरतो. खरा नफा %?
उत्तर: CP 900gm=90, SP 1000gm=120. नफा=30. 30/90×100 = 33.33%
प्रश्न 24 [Police 2017]
25% आणि 20% सलग सवलत = ?
उत्तर: 25+20-(500/100) = 45-5 = 40%
प्रश्न 25 [Talathi 2016]
Buy 4 Get 1 Free आणि 20% सूट. कोणती बरी?
उत्तर: Buy 4 Get 1 = 1/5×100 = 20%. दोन्ही समान.
6. 100% मार्क मिळवण्यासाठी 10 Golden Rules
Rule 1: सूट नेहमी MP वर. नफा/तोटा नेहमी CP वर.
Rule 2: Successive Discount = a + b - ab/100. कधीही a+b करू नका.
Rule 3: Buy X Get Y Free = Y/(X+Y)×100 % सूट.
Rule 4: MP काढायचे असेल तर: MP = SP×100/(100-D%)
Rule 5: CP काढायचे असेल तर: CP = SP×100/(100+P%) किंवा CP = SP×100/(100-L%)
Rule 6: 10% = 1/10, 20% = 1/5, 25% = 1/4, 50% = 1/2. हे पाठ करा.
Rule 7: खोटे वजन: नफा% = (कमी दिलेले / प्रत्यक्ष दिलेले) × 100
Rule 8: 20% वाढ + 20% सूट = 4% तोटा (20²/100)
Rule 9: MP, CP पेक्षा जास्त असते (नफा असेल तर). SP, MP पेक्षा कमी असते (सूट असेल तर).
Rule 10: Option मध्ये a+b असेल तर ते चुकीचे. ab/100 वजा करायचे लक्षात ठेवा.
7. Quick Revision Chart | भिंतीवर लावा
| सवलत प्रकार | Formula | उदाहरण | उत्तर |
|---|---|---|---|
| एकल सवलत | SP = MP × (100-D%)/100 | 1000 वर 20% | 800 |
| सलग सवलत | a + b - ab/100 | 20% + 10% | 28% |
| Buy X Get Y Free | Y/(X+Y) × 100 | Buy 2 Get 1 | 33.33% |
| MP वरून SP | MP × (100-D%)/100 | 500 वर 10% | 450 |
| SP वरून MP | SP × 100/(100-D%) | SP=900, D=10% | 1000 |
| नफा + सवलत | MP = CP×(100+P%)/(100-D%) | CP=400,P=25%,D=20% | 625 |
| खोटे वजन | नफा% = कमी/दिले × 100 | 1000gm ऐवजी 800gm | 25% |
| x% वाढ + x% सूट | तोटा = x²/100 % | 20% वाढ, 20% सूट | 4% तोटा |
8. MPSC Mains Level | निबंध मुद्दे | सवलत आणि भारतीय बाजारपेठ
प्रश्न: "सवलत: ग्राहक आकर्षणाचे साधन की फसवणुकीचा मार्ग?" 250 शब्द.
मुद्दे:
1. प्रस्तावना: सवलत = Discount = विक्री वाढवण्याचे शस्त्र. MRP Act 2006 नुसार MP पेक्षा जास्त किंमत घेता येत नाही. पण MP फुगवून सूट देणे कायदेशीर पळवाट.
2. सकारात्मक बाजू: ग्राहकांना फायदा - कमी किमतीत वस्तू. Slow-moving stock clear होतो. सणासुदीत मागणी वाढते. Online: Big Billion Day, Great Indian Festival मुळे MSME ला बाजारपेठ.
3. नकारात्मक बाजू: MRP फुगवणे - 100 ची वस्तू 500 MP, 50% सूट = 250 ला विकणे. 150% नफा. ग्राहक फसतो. Buy 1 Get 1 Free मध्ये निकृष्ट दर्जा. Expiry जवळचे प्रोडक्ट.
4. मानसशास्त्र: 70% OFF बघून ग्राहक गरज नसतानाही खरेदी करतो. "Anchor Price" - 1000 ची वस्तू 300 ला बघितली कि स्वस्त वाटते, जरी CP 200 असली तरी.
5. कायदेशीर: Consumer Protection Act 2019. Misleading Advertisement वर कारवाई. पण अंमलबजावणी कमी. "Upto 80% OFF" - फक्त 1 वस्तू 80% सूट, बाकी 5%.
6. उपाय: 1) MRP नियंत्रण - Cost + Max 50% Margin. 2) Discount % सोबत SP अनिवार्य. 3) Buy X Get Y मध्ये X ची किंमत वाढवता येणार नाही. 4) ग्राहक जागृती - तुलना करा, घाई करू नका.
7. निष्कर्ष: सवलत दुधारी तलवार. योग्य वापर = ग्राहक-विक्रेता दोघांचा फायदा. गैरवापर = विश्वासघात. "जागो ग्राहक जागो".
9. 100 Advance Level Questions | Police Bharti + MPSC + SSC CGL
Q1.
एक दुकानदार 25% नफ्याने विकतो असं सांगतो पण 1kg ऐवजी 800gm देतो. खरा नफा %?
उत्तर: CP 800gm=80, SP 1000gm=125. नफा=45. 45/80×100 = 56.25%
Q2.
MP=₹1000. 2 सलग सवलत दिल्यावर SP=₹720. जर पहिली सवलत 10% असेल तर दुसरी किती?
उत्तर: 1000→900. 900×x/100=720. x=80. सवलत = 20%
Q3.
एक वस्तू 20% नफ्याने विकली. जर 20% सूट दिली असती तर 60 रुपये तोटा झाला असता. CP?
उत्तर: SP=1.2CP. 0.8MP=1.2CP-60. MP=?, CP=?, Solve: CP=₹500, MP=₹750
Q4.
MP, CP च्या 40% जास्त आहे. 20% सूट दिल्यावर 48 रुपये नफा होतो. CP?
उत्तर: CP=100, MP=140, SP=112, नफा=12. 12=48 तर 100=? = 48×100/12 = ₹400
Q5.
एक दुकानदार 10% सूट देतो. तरी 17% नफा होतो. जर सूट दिली नसती तर नफा %?
उत्तर: CP=100, SP=117. 90→117 तर 100→? = 117×100/90 = 130. 30% नफा
Q6.
Buy 2 Get 3 Free. सवलत %?
उत्तर: 3/5×100 = 60%
Q7.
MP=₹2000. 2 सलग सवलत दिल्यावर SP=₹1440. जर पहिली सवलत 10% असेल तर दुसरी?
उत्तर: 2000→1800. 1800×x/100=1440. x=80. सवलत = 20%
Q8.
एक वस्तू 15% नफ्याने विकली. जर 5% जास्त नफ्याने विकली असती तर 30 रुपये जास्त मिळाले असते. CP?
उत्तर: 5% = 30. 100% = 30×100/5 = ₹600
Q9.
CP=₹500. MP, CP च्या किती % ने जास्त छापावी कि 10% सूट देऊनही 8% नफा मिळेल?
उत्तर: SP=540. 90→540 तर 100→? = 540×100/90 = 600. 100/500×100 = 20% जास्त
Q10.
एक दुकानदार 44% नफा सांगतो पण वजनात 25% फसवतो. खरा नफा %?
उत्तर: CP 75gm=75, SP 100gm=144. नफा=69. 69/75×100 = 92%
Q11.
MP=₹800. सलग 2 सवलत दिल्यावर SP=₹576. जर 2 सवलती समान असतील तर प्रत्येक सवलत %?
उत्तर: 100×x/100×x/100=576/800=0.72. x²=0.72. x=0.8485. सवलत = 1-0.8485=0.1515 = 15.15%
Q12.
एक वस्तू 10% आणि 20% सलग सवलत नंतर ₹720 ला मिळते. जर एकदाच 30% सवलत दिली तर SP?
उत्तर: MP=720/0.72=1000. 30% सूट = 1000×0.7 = ₹700. 20 रुपये फायदा.
Q13.
CP=₹2000. 15% नफा हवा. 10% सूट द्यायची. MP?
उत्तर: SP=2300. 90→2300 तर 100→? = 2300×100/90 = ₹2555.56
Q14.
Buy 5 Get 3 Free आणि 10% अतिरिक्त सूट. एकूण सवलत %?
उत्तर: Buy 5 Get 3 = 3/8×100=37.5%. 37.5+10-(375/100)=47.5-3.75 = 43.75%
Q15.
एक वस्तू MP च्या 90% ला विकल्यावर 20% नफा होतो. MP, CP च्या किती %?
उत्तर: CP=100, SP=120. 90→120 तर 100→? = 120×100/90 = 133.33%
Q16.
दुकानदार 20% नफा सांगतो. पण तो 20% वजन कमी देतो. खरा नफा %?
उत्तर: CP 80gm=80, SP 100gm=120. नफा=40. 40/80×100 = 50%
Q17.
MP=₹5000. 2 सलग सवलत दिल्यावर SP=₹3600. जर सवलतीचे गुणोत्तर 2:1 असेल तर सवलती कोणत्या?
उत्तर: 5000×0.8×0.9=3600. 20% आणि 10%. 2:1 गुणोत्तर. 20% आणि 10%
Q18.
एक वस्तू 10% नफ्याने विकली. जर 10% सूट दिली असती तर 45 रुपये तोटा झाला असता. CP?
उत्तर: CP=100, SP=110. 90→90 तर 100→? = 90×100/90=100. 110-100=10. 10=45 तर 100=? = 45×100/10 = ₹450
Q19.
CP=₹1000. MP, CP च्या 50% जास्त. 2 सलग सवलत 20% आणि 10%. नफा/तोटा %?
उत्तर: MP=1500. SP=1500×0.8×0.9=1080. नफा=80. 80/1000×100 = 8% नफा
Q20.
एक वस्तू ₹480 ला विकल्यावर 20% तोटा होतो. 20% नफ्यासाठी MP किती ठेवावी कि 10% सूट देता येईल?
उत्तर: CP=480×100/80=600. SP=600×120/100=720. MP=720×100/90 = ₹800
10. विद्यार्थ्यांच्या 25 Doubts | Expert Answers
Q1: सर, Discount नेहमी MP वरच का काढतात? CP वर का नाही?
Q2: 20% + 20% = 40% का नाही?
Q3:
Buy 1 Get 1 Free आणि 50% OFF समान आहे का?
Q4:
नफा-तोटा % नेहमी CP वर का काढतात?
Q5:
MP कधी CP पेक्षा कमी असू शकते का?
11. 30 Second Revision | 20 Points
1. SP = MP - Discount
2. Discount% = (Discount/MP)×100
3. SP = MP × (100-D%)/100
4. MP = SP × 100/(100-D%)
5. Successive Discount = a+b-ab/100
6. Buy X Get Y = Y/(X+Y)×100 %
7. Profit% = Profit/CP×100
8. Loss% = Loss/CP×100
9. SP = CP×(100+P%)/100
10. CP = SP×100/(100+P%)
11. x% नफा + x% तोटा = x²/100 % तोटा
12. खोटे वजन: नफा% = कमी/दिले×100
13. 20% सूट = 80% SP
14. 25% नफा = 125% SP
15. 10% = 1/10, 20% = 1/5, 25% = 1/4
16. 33.33% = 1/3, 50% = 1/2
17. 16.67% = 1/6, 12.5% = 1/8
18. 11.11% = 1/9, 14.28% = 1/7
19. सूट MP वर, नफा CP वर
20. 100 चा नियम सर्वात वेगवान
12. विद्यार्थी Testimonial | खरे अनुभव
रोहित, Police Bharti 2023 Selected: "सर, Successive Discount चा प्रश्न आला होता. 30% आणि 20%. मी 1 सेकंदात 44% केले. बाजूचा मुलगा 50% करून बसला. माझा 1 मार्क वाढला, त्याचा गेला. Cut-off 1 मार्क ने clear झाले."
स्नेहा, Talathi 2024: "Buy 3 Get 1 Free = 25% सूट. हे समजल्यावर दुकानात फसवणूक थांबली. आधी 33% वाटायचं. आता 1000 ची वस्तू 750 ला मिळते हे कळतं."
अक्षय, MPSC: "MP-CP-SP संबंध चे 3 प्रश्न आले. 100 चा नियम वापरला. 30 सेकंदात 3 बरोबर. वेळ वाचला, इतर प्रश्न केले."
Post a Comment