नफा-तोटा 1 सेकंदात ZP 1 Mark PDF | MPSC, Police Bharti, Talathi Exam

MPSC गट ब आणि गट क शैक्षणिक पात्रता 2026

PSI | STI | ASO | Clerk | Tax Assistant | संपूर्ण मार्गदर्शन

📚 विद्यार्थी मित्रांनो, MPSC मार्फत दरवर्षी गट ब आणि गट क संवर्गासाठी हजारो जागांची भरती निघते. 2026 मध्ये PSI, STI, ASO, Clerk साठी तयारी करत असाल तर सर्वात आधी पात्रता जाणून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

✅ पात्रता - पदवी/12वी पास
✅ वय - 18 ते 38/43 वर्षे
✅ प्रयत्न - Open 6 वेळा
✅ Typing - 30/40 श.प्र.मि. आवश्यक

1. MPSC गट ब आणि गट क म्हणजे काय?

महाराष्ट्र शासनाच्या सेवेत अधिकारी व कर्मचारी यांची भरती करण्यासाठी पदांचे गट पाडले आहेत.

• गट अ: Class 1 Officer - Deputy Collector, DySP. यासाठी MPSC Rajyaseva Exam.
• गट ब: Class 2 Officer - PSI, STI, ASO. ही पदे राजपत्रित असतात. राजपत्रित
• गट क: Class 3 Employee - Tax Assistant, Clerk-Typist. ही पदे अराजपत्रित असतात. अराजपत्रित

महत्त्वाची सूचना: गट ब ची पदे अधिकारी दर्जाची असून त्यांना बढतीने गट अ मध्ये जाता येते. गट क मधून चांगल्या कामगिरीवर गट ब मध्ये पदोन्नती मिळते.

2. MPSC गट ब 2026: शैक्षणिक पात्रता

MPSC गट ब संयुक्त पूर्व परीक्षा 2026 अंतर्गत 3 मुख्य पदांसाठी भरती होते.

पदाचे नाव	किमान शैक्षणिक पात्रता	विशेष अट
पोलीस उपनिरीक्षक PSI	कोणत्याही शाखेची पदवी	शारीरिक पात्रता परीक्षा
राज्य कर निरीक्षक STI	कोणत्याही शाखेची पदवी	कोणतीही विशेष अट नाही
सहायक कक्ष अधिकारी ASO	कोणत्याही शाखेची पदवी	मराठी 30 + इंग्रजी 40 टायपिंग

Final Year Student: पदवीच्या अंतिम वर्षाला असाल आणि निकाल मुख्य परीक्षा फॉर्मच्या शेवटच्या तारखेपर्यंत लागणार असेल तर अर्ज करू शकता.

वयोमर्यादा गट ब साठी - 1 जानेवारी 2026

प्रवर्ग	PSI साठी वय	STI / ASO साठी वय
खुला Open	19 ते 31 वर्षे	18 ते 38 वर्षे
मागासवर्गीय	19 ते 34 वर्षे	18 ते 43 वर्षे

3. MPSC गट क 2026: शैक्षणिक पात्रता

MPSC गट क संयुक्त परीक्षा ही लिपिक संवर्गातील विविध पदांसाठी घेतली जाते.

पदाचे नाव	किमान शैक्षणिक पात्रता	इतर आवश्यक अर्हता
कर सहायक Tax Assistant	कोणत्याही शाखेची पदवी	मराठी 30 + इंग्रजी 40 टायपिंग
लिपिक-टंकलेखक Clerk	कोणत्याही शाखेची पदवी	मराठी 30 + इंग्रजी 40 टायपिंग
दुय्यम निरीक्षक Excise	कोणत्याही शाखेची पदवी	शारीरिक पात्रता चाचणी
वनरक्षक Vanrakshak	12वी विज्ञान/गणित	शारीरिक पात्रता व धावणे

Typing Skill महत्त्वाची: गट क मधील 90% पदांसाठी GCC-TBC किंवा MS-CIT सह मराठी 30 व इंग्रजी 40 श.प्र.मि. टंकलेखन वेग आवश्यक आहे. निकालानंतर फक्त 2 महिने वेळ मिळतो.

वयोमर्यादा गट क साठी

• खुला प्रवर्ग: 18 ते 38 वर्षे
• मागासवर्गीय: 18 ते 43 वर्षे
• वनरक्षक साठी: खुला 18 ते 27 वर्षे, मागासवर्गीय 18 ते 32 वर्षे

4. प्रयत्नांची संख्या - Attempt Limit 2026

प्रवर्ग	गट ब साठी प्रयत्न	गट क साठी प्रयत्न
खुला Open	6 प्रयत्न	मर्यादा नाही
मागासवर्गीय	9 प्रयत्न	मर्यादा नाही

5. 2026 मध्ये तयारी कशी करावी? 5 Golden टिप्स

📖 पात्रता आधीच पूर्ण करा: पदवी + Typing आजच पूर्ण करा. नंतर वेळ मिळत नाही.

📝 अभ्यासक्रम समजून घ्या: गट ब आणि क चा Syllabus 70% सारखा आहे. एकत्र अभ्यास करा.

📊 मागील वर्षीचे प्रश्नपत्रिका: 2019 पासून Pattern बदलला आहे. मागील 5 वर्षांचे पेपर सोडवा.

💻 रोज टेस्ट सिरीज: आठवड्यातून 2 Full Length Test. Speed आणि Accuracy वाढेल.

🏃 PSI साठी शारीरिक तयारी: लेखी बरोबर मैदानाची तयारी पण सुरू ठेवा. 1 महिना खूप कमी पडतो.

FAQ

प्रश्न: BA झालो आहे, PSI साठी अर्ज करू शकतो का?
उत्तर: हो. कोणत्याही शाखेची पदवी चालते. BA, BCom, BSc, BE सर्व पात्र आहेत.

प्रश्न: गट क साठी 12वी नंतर अर्ज करता येतो का?
उत्तर: फक्त वनरक्षक साठी 12वी Science चालते. बाकी Clerk, Tax साठी पदवी आवश्यक आहे.

प्रश्न: Typing सर्टिफिकेट मुख्य परीक्षेनंतर काढले तर चालेल का?
उत्तर: नाही. कागदपत्र पडताळणीच्या वेळी प्रमाणपत्र असणे बंधनकारक आहे.

VisionGov Academy

MPSC | Police Bharti | Talathi | Vanrakshak Bharti

📚 मोफत PDF Notes, Daily Current Affairs, Test Series

🌐 www.visiongovacademy.online

6. MPSC गट ब आणि गट क परीक्षा पॅटर्न 2026

MPSC ने 2019 पासून नवीन पॅटर्न लागू केला आहे. पूर्व + मुख्य + मुलाखत/कौशल्य चाचणी असे 3 टप्पे आहेत.

A. पूर्व परीक्षा - Prelim Pattern

विषय	प्रश्न	गुण	वेळ
Paper 1: सामान्य अध्ययन	100	200	2 तास
Paper 2: CSAT - बुद्धिमत्ता चाचणी	80	200	2 तास

महत्वाचे: Paper 2 मध्ये 33% म्हणजे 66 गुण पात्रता बंधनकारक. Negative Marking: 1/4

B. मुख्य परीक्षा - Mains Pattern

Paper	विषय	गुण	वेळ
Paper 1	मराठी + इंग्रजी	100 + 100 = 200	2 तास
Paper 2	सामान्य अध्ययन 1	200	2 तास
Paper 3	सामान्य अध्ययन 2	200	2 तास
Paper 4	सामान्य अध्ययन 3	200	2 तास

एकूण: 800 गुण. यातूनच Merit List लागते. मुलाखत नाही.

7. गट ब आणि गट क सिलॅबस 2026 - Topic wise

Paper 1: मराठी व इंग्रजी - 200 गुण

मराठी 100 गुण: व्याकरण, वाक्प्रचार, समानार्थी, विरुद्धार्थी, परिच्छेद, पत्रलेखन, निबंध
इंग्रजी 100 गुण: Grammar, Vocabulary, Synonyms, Antonyms, Comprehension, Letter, Essay

Paper 2: सामान्य अध्ययन 1 - 200 गुण

• इतिहास: प्राचीन, मध्ययुगीन, आधुनिक भारत + महाराष्ट्र
• भूगोल: भारत व महाराष्ट्राचा भूगोल, नद्या, धरणे, हवामान
• राज्यशास्त्र: भारतीय राज्यघटना, पंचायती राज, स्थानिक स्वराज्य
• अर्थशास्त्र: भारतीय अर्थव्यवस्था, पंचवार्षिक योजना, बजेट

Paper 3: सामान्य अध्ययन 2 - 200 गुण

• विज्ञान: भौतिक, रसायन, जीवशास्त्र - 10वी स्तर
• तंत्रज्ञान: IT, Space, Defense, Nano Technology
• पर्यावरण: प्रदूषण, हवामान बदल, जैवविविधता
• चालू घडामोडी: राष्ट्रीय + आंतरराष्ट्रीय + महाराष्ट्र

Paper 4: सामान्य अध्ययन 3 - 200 गुण

• मानव संसाधन विकास: शिक्षण, आरोग्य, रोजगार, कौशल्य विकास
• सामाजिक न्याय: महिला, बालक, SC/ST, अल्पसंख्याक कल्याण योजना
• नीतिशास्त्र: सत्यनिष्ठा, पारदर्शकता, प्रशासकीय नीतिमत्ता
• अर्थसंकल्प: महाराष्ट्राचा अर्थसंकल्प, योजना

8. शारीरिक पात्रता - PSI आणि वनरक्षक

A. PSI शारीरिक पात्रता

चाचणी	पुरुष	महिला
उंची	165 सेमी	157 सेमी
छाती	79-84 सेमी	लागू नाही
धावणे	1600 मी - 6 मिनिट 30 सेकंद	800 मी - 4 मिनिट
गोळाफेक	7.26 kg - 5.5 मी	4 kg - 4.5 मी
लांब उडी	3.8 मी	2.8 मी

B. वनरक्षक शारीरिक पात्रता

पुरुष: उंची 163 सेमी, छाती 79-84 सेमी, 25 kg वजन घेऊन 5 किमी 25 मिनिटात
महिला: उंची 152 सेमी, 16 kg वजन घेऊन 5 किमी 35 मिनिटात

9. पगार आणि बढती - Salary 2026

पद	वेतनश्रेणी 7वा आयोग	एकूण हातात पगार	बढती
PSI	₹41,800 - ₹1,32,300	₹65,000 ते ₹75,000	API > PI > ACP
STI	₹41,800 - ₹1,32,300	₹65,000 ते ₹75,000	STI > CTO > ACO
ASO	₹41,800 - ₹1,32,300	₹65,000 ते ₹75,000	ASO > Section Officer
Tax Assistant	₹25,500 - ₹81,100	₹42,000 ते ₹50,000	TA > STI
Clerk	₹19,900 - ₹63,200	₹35,000 ते ₹42,000	Clerk > Sr Clerk > TA

इतर भत्ते: DA, HRA, TA, NPS Pension, Medical, LTC. गट ब अधिकाऱ्यांना शासकीय निवास व गाडीची सुविधा.

10. मागील 5 वर्षांचा कट-ऑफ विश्लेषण

पद	2024 Open	2023 Open	2022 Open
PSI	480/800	472/800	465/800
STI	465/800	458/800	450/800
ASO	470/800	462/800	455/800
Tax Assistant	450/800	442/800	435/800
Clerk	440/800	432/800	425/800

निष्कर्ष: Selection साठी 800 पैकी 480+ गुण म्हणजे 60% गुण मिळवावे लागतील.

11. 2026 साठी 6 महिन्याचा अभ्यास आराखडा

महिना 1-2: पाया मजबूत करा. राज्यघटना, इतिहास, भूगोल पूर्ण. रोज 4 तास
महिना 3-4: विज्ञान, अर्थशास्त्र, चालू घडामोडी. रोज 2 Test + 6 तास अभ्यास
महिना 5: Revision + मागील 10 वर्षांचे पेपर + Typing Practice
महिना 6: Full Length Mock Test. आठवड्यात 3 Test. कमजोर विषयावर भर

12. महत्वाची पुस्तके - Booklist

• इतिहास: महाराष्ट्राचा इतिहास - डॉ. सुरेश गायकवाड, Spectrum आधुनिक भारत
• भूगोल: महाराष्ट्राचा भूगोल - डॉ. सुषमा देशमुख, NCERT 6वी ते 12वी
• राज्यशास्त्र: M. Laxmikant - भारतीय राज्यघटना
• अर्थशास्त्र: Ramesh Singh - भारतीय अर्थव्यवस्था
• विज्ञान: NCERT 6वी ते 10वी + Lucent
• चालू घडामोडी: VisionGov Monthly CA + The Hindu
• मराठी: बालभारती 9वी ते 12वी + व्याकरण
• CSAT: RS Aggarwal - Quantitative Aptitude

13. 200 संभाव्य MCQ 2026 साठी

1. MPSC गट ब मध्ये कोणते पद नाही? A)PSI B)STI C)Clerk D)ASO Ans:C
2. PSI साठी किमान वय? A)18 B)19 C)21 D)25 Ans:B
3. ASO साठी टायपिंग? A)20/30 B)30/40 C)40/50 D)नाही Ans:B
4. गट क साठी खुला वय? A)18-38 B)18-43 C)19-31 D)21-38 Ans:A
5. Open साठी गट ब प्रयत्न? A)4 B)6 C)9 D)मर्यादा नाही Ans:B
6. पूर्व परीक्षेत Negative? A)1/3 B)1/4 C)1/2 D)नाही Ans:B
7. मुख्य परीक्षा एकूण गुण? A)400 B)600 C)800 D)1000 Ans:C
8. CSAT पात्रता? A)25% B)33% C)40% D)50% Ans:B
9. PSI उंची पुरुष? A)160 B)165 C)170 D)175 Ans:B
10. वनरक्षक धावणे पुरुष? A)3km B)5km C)8km D)10km Ans:B
11. STI ची बढती? A)API B)CTO C)SO D)DySP Ans:B
12. Clerk पगार? A)35k B)42k C)65k D)75k Ans:A
13. Paper 1 भाषा गुण? A)100 B)200 C)300 D)400 Ans:B
14. 7वी अनुसूची मध्ये किती सूची? A)2 B)3 C)4 D)5 Ans:B
15. GCC-TBC म्हणजे? A)10 B)20 C)30 D)40 Ans:C

14. सर्वात जास्त विचारले जाणारे 20 प्रश्न - FAQ Extended

प्रश्न 1: मी BCom Final Year ला आहे. फॉर्म भरू शकतो का?
उत्तर: हो. निकाल मुख्य परीक्षेपूर्वी लागला पाहिजे.

प्रश्न 2: माझे वय 37 आहे. Open मधून STI देऊ शकतो का?
उत्तर: हो. STI साठी Open ला 38 पर्यंत आहे. PSI ला 31 पर्यंतच.

प्रश्न 3: Typing नसेल तर मुख्य परीक्षा देऊ शकतो का?
उत्तर: देऊ शकता. पण निवडीच्या वेळी सर्टिफिकेट लागते.

प्रश्न 4: PSI आणि STI एकत्र फॉर्म भरता येतो का?
उत्तर: हो. Combined Exam आहे. Preference द्यावी लागते.

प्रश्न 5: गट क मधून गट ब मध्ये जाता येते का?
उत्तर: हो. 5 वर्ष सेवा + विभागीय परीक्षा पास केल्यावर.

प्रश्न 6: मुलाखत आहे का?
उत्तर: नाही. 2019 नंतर मुलाखत रद्द केली आहे.

प्रश्न 7: Negative Marking किती?
उत्तर: पूर्व आणि मुख्य दोन्हीला 1/4 Negative.

प्रश्न 8: अर्ज फी किती?
उत्तर: Open 544/- , मागासवर्गीय 344/-

प्रश्न 9: परीक्षा मराठी की इंग्रजीत?
उत्तर: द्विभाषिक. मराठी व इंग्रजी दोन्ही.

प्रश्न 10: घरबसल्या तयारी कशी करावी?
उत्तर: Online Test Series + YouTube + Daily CA वाचा.

15. शेवटचे 50 One Liner Revision

1. MPSC स्थापना: 1956

2. मुख्यालय: मुंबई

3. गट ब पदे: PSI, STI, ASO

4. गट क पदे: Clerk, TA, Excise

5. PSI वय Open: 19-31

6. STI वय Open: 18-38

7. गट क वय Open: 18-38

8. प्रयत्न Open: 6

9. प्रयत्न OBC: 9

10. पूर्व प्रश्न: 180

11. मुख्य पेपर: 4

12. मुख्य गुण: 800

13. Negative: 1/4

14. CSAT पात्रता: 66 गुण

15. Typing मराठी: 30 wpm

16. Typing इंग्रजी: 40 wpm

17. PSI धावणे: 1600 मी

18. वनरक्षक वजन: 25 kg

19. PSI पगार: 65k+

20. Clerk पगार: 35k+

21. 7वा आयोग: 2016

22. NPS: 2005 पासून

23. Cutoff PSI: 480+

24. Cutoff Clerk: 440+

25. Syllabus सारखा: 70%

26. मुलाखत: नाही

27. फी Open: 544/-

28. फी OBC: 344/-

29. वेबसाइट: mpsc.gov.in

30. फॉर्म मोड: Online

🎯 शेवटचा संदेश

मित्रांनो, पात्रता पूर्ण झाली आहे. आता फक्त अभ्यास बाकी आहे.
"रोज 6 तास + 1 Test = 6 महिन्यात Selection पक्के"

All The Best! यश तुमचेच आहे!

Disclaimer: वरील माहिती MPSC च्या 2025 च्या जाहिरातीवर आधारित आहे. 2026 च्या नवीन जाहिरातीमध्ये बदल झाल्यास www.mpsc.gov.in वर तपासून घ्यावे.