🇮🇳

भारतीय राज्यघटनेची महत्वाची कलमे

📜 MPSC | UPSC | Police | Talathi साठी One Liner

⚖️ 395 कलमे | 22 भाग | 12 अनुसूची

📚 Quick Facts

✍️ निर्माते:
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर

📅 लागू:
26 जानेवारी 1950

📖 सर्वात मोठी:
जगातील लिखित राज्यघटना

🏛️ भाग 1: संघराज्य व त्याचे राज्यक्षेत्र - कलम 1 ते 4

📍 कलम 1: भारताचे नाव आणि राज्यक्षेत्र
👉 India म्हणजेच भारत हा राज्यांचा संघ असेल.

📍 कलम 2: नवीन राज्यांची स्थापना किंवा प्रवेश
👉 संसद नवीन राज्ये बनवू शकते.

📍 कलम 3: नवीन राज्य निर्मिती व सीमा बदल
👉 राज्यांचे क्षेत्र, सीमा, नाव बदलू शकते.

📍 कलम 4: पहिली व चौथी अनुसूची दुरुस्ती
👉 कलम 2 व 3 साठी घटनादुरुस्तीची गरज नाही.

👤 भाग 2: नागरिकत्व - कलम 5 ते 11

📍 कलम 5: राज्यघटनेच्या प्रारंभी नागरिकत्व
👉 भारतात जन्मलेला, आई-वडील भारतीय = नागरिक.

📍 कलम 6: पाकिस्तानातून स्थलांतरितांचे नागरिकत्व
👉 19 जुलै 1948 पूर्वी आलेल्यांना नागरिकत्व.

📍 कलम 11: संसदेला नागरिकत्व कायदा करण्याचा अधिकार
👉 Citizenship Act 1955 याच कलमानुसार.

⚖️ भाग 3: मूलभूत हक्क - कलम 12 ते 35

📍 कलम 14: कायद्यापुढे समानता
👉 Equality Before Law - सर्वांना समान हक्क.

📍 कलम 15: धर्म, वंश, जात, लिंग भेदभावास मनाई
👉 कोणताही भेदभाव करता येणार नाही.

📍 कलम 16: सार्वजनिक नोकरीत समान संधी
👉 सरकारी नोकरीत आरक्षणाची तरतूद.

📍 कलम 17: अस्पृश्यता नष्ट
👉 Untouchability हा गुन्हा आहे.

📍 कलम 19: स्वातंत्र्याचे 6 हक्क
👉 भाषण, सभा, संघटना, संचार, वास्तव्य, व्यवसाय स्वातंत्र्य.

📍 कलम 21: जीवित व व्यक्तिगत स्वातंत्र्याचा हक्क
👉 Right to Life - सर्वात महत्वाचा हक्क.

📍 कलम 21A: शिक्षणाचा हक्क
👉 6 ते 14 वयोगटाला मोफत व सक्तीचे शिक्षण.

📍 कलम 32: घटनात्मक उपायांचा हक्क
👉 डॉ. आंबेडकर म्हणाले - "हृदय व आत्मा" | Supreme Court मध्ये Writ.

🎯 भाग 4: राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्वे - कलम 36 ते 51

📍 कलम 40: ग्रामपंचायतींची स्थापना
👉 Panchayati Raj ची तरतूद.

📍 कलम 44: समान नागरी कायदा
👉 Uniform Civil Code - सर्वांसाठी एक कायदा.

📍 कलम 48: गोहत्या बंदी
👉 गाय, वासरू यांच्या कत्तलीवर बंदी.

📍 कलम 51: आंतरराष्ट्रीय शांतता व सुरक्षा
👉 UN Charter ला प्रोत्साहन.

🙏 भाग 4A: मूलभूत कर्तव्ये - कलम 51A

📍 कलम 51A: 11 मूलभूत कर्तव्ये
👉 42वी घटनादुरुस्ती 1976 | राष्ट्रध्वज, राष्ट्रगीत यांचा आदर, पर्यावरण रक्षण इ.

🏛️ राष्ट्रपती, संसद, पंतप्रधान

📍 कलम 52: भारताचा राष्ट्रपती
👉 देशाचा प्रथम नागरिक.

📍 कलम 72: राष्ट्रपतीचा माफीचा अधिकार
👉 फाशीची शिक्षा माफ करू शकतात.

📍 कलम 74: पंतप्रधान व मंत्रिमंडळ
👉 राष्ट्रपतीला सल्ला देण्यासाठी मंत्रिमंडळ.

📍 कलम 76: भारताचा महान्यायवादी
👉 Attorney General - सरकारचा मुख्य वकील.

📍 कलम 79: संसदेची रचना
👉 राष्ट्रपती + लोकसभा + राज्यसभा.

📍 कलम 110: धन विधेयक
👉 Money Bill फक्त लोकसभेत मांडता येते.

⚖️ न्यायपालिका

📍 कलम 124: सर्वोच्च न्यायालयाची स्थापना
👉 Supreme Court of India.

📍 कलम 143: राष्ट्रपतीचा सल्ला घेण्याचा अधिकार
👉 Supreme Court कडून सल्ला मागू शकतात.

📍 कलम 214: उच्च न्यायालय
👉 प्रत्येक राज्यासाठी High Court.

🚨 आणीबाणी - कलम 352 ते 360

📍 कलम 352: राष्ट्रीय आणीबाणी
👉 युद्ध, बाह्य आक्रमण, सशस्त्र बंडामुळे.

📍 कलम 356: राज्य आणीबाणी / राष्ट्रपती राजवट
👉 राज्य सरकार बरखास्त करता येते.

📍 कलम 360: आर्थिक आणीबाणी
👉 भारतात आजपर्यंत लागली नाही.

✏️ घटनादुरुस्ती - कलम 368

📍 कलम 368: घटनादुरुस्तीची प्रक्रिया
👉 संसदेला घटना बदलण्याचा अधिकार. आतापर्यंत 106+ दुरुस्त्या.

🏛️ भाग 5: केंद्र शासन - कलम 52 ते 151

📍 कलम 53: संघाची कार्यकारी सत्ता
👉 सर्व कार्यकारी सत्ता राष्ट्रपतीकडे असते.

📍 कलम 55: राष्ट्रपती निवडणूक पद्धत
👉 प्रमाणबद्ध प्रतिनिधित्व + एकल संक्रमणीय मत.

📍 कलम 61: राष्ट्रपतीवर महाभियोग
👉 घटना भंग केल्यास संसद महाभियोग चालवू शकते.

📍 कलम 85: संसदेचे अधिवेशन
👉 वर्षातून 2 अधिवेशन बंधनकारक. 6 महिन्यात एकदा.

📍 कलम 112: वार्षिक आर्थिक विवरण
👉 Budget - केंद्रीय अर्थसंकल्प.

📍 कलम 123: राष्ट्रपतीचा अध्यादेश
👉 संसद नसताना तात्पुरता कायदा.

🏛️ भाग 6: राज्य शासन - कलम 152 ते 237

📍 कलम 153: राज्यपाल
👉 राज्याचा घटनात्मक प्रमुख.

📍 कलम 163: मुख्यमंत्री व मंत्रिमंडळ
👉 राज्यपालाला सल्ला देण्यासाठी.

📍 कलम 168: राज्य विधिमंडळ
👉 एकसदनी किंवा द्विसदनी.

📍 कलम 200: राज्यपालाची विधेयकावर संमती
👉 संमती, नकार किंवा राष्ट्रपतीकडे पाठवू शकतात.

📍 कलम 213: राज्यपालाचा अध्यादेश
👉 राज्य विधिमंडळ नसताना.

🏘️ भाग 9: पंचायती - कलम 243 ते 243O

📍 कलम 243A: ग्रामसभा
👉 गावातील सर्व मतदारांची सभा.

📍 कलम 243B: त्रिस्तरीय पंचायती
👉 ग्रामपंचायत, पंचायत समिती, जिल्हा परिषद.

📍 कलम 243D: आरक्षण
👉 SC, ST, महिलांसाठी 33% आरक्षण.

🤝 भाग 11: केंद्र-राज्य संबंध - कलम 245 ते 263

📍 कलम 245: कायदे करण्याची व्याप्ती
👉 केंद्र आणि राज्यांचे अधिकार क्षेत्र.

📍 कलम 246: 7वी अनुसूची - 3 सूची
👉 संघ सूची 97 विषय, राज्य सूची 66, समवर्ती 47.

📍 कलम 256: राज्यांवर केंद्राचे नियंत्रण
👉 केंद्राचे कायदे पाळणे बंधनकारक.

💰 भाग 12: वित्त, मालमत्ता - कलम 264 ते 300A

📍 कलम 266: संचित निधी
👉 Consolidated Fund of India.

📍 कलम 280: वित्त आयोग
👉 दर 5 वर्षांनी केंद्र-राज्य महसूल वाटप.

📍 कलम 300A: मालमत्तेचा हक्क
👉 कायदेशीर हक्क, मूलभूत हक्क नाही.

👔 भाग 14: सेवा - कलम 308 ते 323

📍 कलम 312: अखिल भारतीय सेवा
👉 IAS, IPS, IFS निर्मिती.

📍 कलम 315: UPSC आणि राज्य आयोग
👉 Union Public Service Commission.

📍 कलम 323: प्रशासकीय न्यायाधिकरण
👉 CAT - Central Administrative Tribunal.

🗳️ भाग 15: निवडणूक - कलम 324 ते 329

📍 कलम 324: निवडणूक आयोग
👉 निवडणुका घेण्याचा अधिकार.

📍 कलम 326: प्रौढ मताधिकार
👉 18 वर्षांवरील सर्वांना मतदान.

📊 भाग 16: आरक्षण - कलम 330 ते 342

📍 कलम 330: लोकसभेत SC/ST आरक्षण
👉 प्रमाणानुसार जागा राखीव.

📍 कलम 335: सेवेतील आरक्षण
👉 कार्यक्षमतेशी तडजोड न करता.

📍 कलम 340: मागासवर्ग आयोग
👉 OBC साठी आयोग नेमण्याचा अधिकार.

🗣️ भाग 17: भाषा - कलम 343 ते 351

📍 कलम 343: संघाची राजभाषा
👉 हिंदी देवनागरी लिपी.

📍 कलम 344: राजभाषा आयोग
👉 दर 5 वर्षांनी अहवाल.

📍 कलम 351: हिंदी भाषेचा विकास
👉 संस्कृत शब्द घेऊन विकास.

📋 12 अनुसूची - One Liner

1ली अनुसूची: राज्ये व केंद्रशासित प्रदेश

2री अनुसूची: राष्ट्रपती, राज्यपालांचे वेतन

3री अनुसूची: शपथ व प्रतिज्ञा

4थी अनुसूची: राज्यसभेच्या जागा

5वी अनुसूची: अनुसूचित क्षेत्रे

6वी अनुसूची: ईशान्येकडील स्वायत्त जिल्हे

7वी अनुसूची: 3 सूची - संघ, राज्य, समवर्ती

8वी अनुसूची: 22 अधिकृत भाषा

9वी अनुसूची: न्यायालयीन तपासणी बाहेर

10वी अनुसूची: पक्षांतर बंदी कायदा

11वी अनुसूची: पंचायतींचे 29 विषय

12वी अनुसूची: नगरपालिकांचे 18 विषय

✏️ 106 महत्वाच्या घटनादुरुस्त्या

📍 1ली दुरुस्ती 1951: 9वी अनुसूची जोडली, भाषण स्वातंत्र्यावर मर्यादा

📍 7वी दुरुस्ती 1956: राज्य पुनर्रचना, A, B, C, D राज्ये रद्द

📍 24वी दुरुस्ती 1971: संसदेला मूलभूत हक्क बदलण्याचा अधिकार

📍 42वी दुरुस्ती 1976: "समाजवादी, धर्मनिरपेक्ष" शब्द जोडले. 10 मूलभूत कर्तव्ये

📍 44वी दुरुस्ती 1978: मालमत्तेचा हक्क मूलभूत हक्कातून काढला

📍 52वी दुरुस्ती 1985: पक्षांतर बंदी कायदा - 10वी अनुसूची

📍 61वी दुरुस्ती 1989: मतदानाचे वय 21 वरून 18

📍 73वी दुरुस्ती 1992: पंचायती राज - 11वी अनुसूची

📍 74वी दुरुस्ती 1992: नगरपालिका - 12वी अनुसूची

📍 86वी दुरुस्ती 2002: शिक्षणाचा हक्क - कलम 21A

📍 91वी दुरुस्ती 2003: मंत्रिमंडळाचा आकार 15% मर्यादा

📍 97वी दुरुस्ती 2011: सहकारी संस्थांचा हक्क

📍 100वी दुरुस्ती 2015: भारत-बांगलादेश सीमा करार

📍 101वी दुरुस्ती 2016: GST कायदा

📍 102वी दुरुस्ती 2018: OBC आयोगाला घटनात्मक दर्जा

📍 103वी दुरुस्ती 2019: EWS 10% आरक्षण

📍 104वी दुरुस्ती 2020: SC/ST आरक्षण 10 वर्षे वाढ

📍 105वी दुरुस्ती 2021: राज्यांना OBC यादी तयार करण्याचा अधिकार

📍 106वी दुरुस्ती 2023: महिला आरक्षण विधेयक - 33% जागा

📝 MPSC PYQ 50 प्रश्न

Q: भारताचे नाव कोणत्या कलमात? A: कलम 1
Q: नागरिकत्व कायदा कोणत्या कलमानुसार? A: कलम 11
Q: समानतेचा हक्क? A: कलम 14
Q: अस्पृश्यता नष्ट? A: कलम 17
Q: स्वातंत्र्याचे 6 हक्क? A: कलम 19
Q: जीविताचा हक्क? A: कलम 21
Q: शिक्षणाचा हक्क? A: कलम 21A
Q: घटनात्मक उपाय? A: कलम 32
Q: ग्रामपंचायत? A: कलम 40
Q: समान नागरी कायदा? A: कलम 44
Q: मूलभूत कर्तव्ये? A: कलम 51A
Q: राष्ट्रपतीचा माफी अधिकार? A: कलम 72
Q: धन विधेयक? A: कलम 110
Q: सर्वोच्च न्यायालय? A: कलम 124
Q: राष्ट्रीय आणीबाणी? A: कलम 352
Q: राष्ट्रपती राजवट? A: कलम 356
Q: घटनादुरुस्ती? A: कलम 368
Q: राज्यपाल? A: कलम 153
Q: मुख्यमंत्री? A: कलम 163
Q: पंचायती? A: कलम 243
Q: 7वी अनुसूची? A: कलम 246
Q: वित्त आयोग? A: कलम 280
Q: IAS सेवा? A: कलम 312
Q: UPSC? A: कलम 315
Q: निवडणूक आयोग? A: कलम 324
Q: मतदान वय? A: कलम 326
Q: SC/ST आरक्षण? A: कलम 330
Q: राजभाषा? A: कलम 343
Q: 42वी दुरुस्ती? A: 1976, मूलभूत कर्तव्ये
Q: 44वी दुरुस्ती? A: 1978, मालमत्ता हक्क रद्द
Q: 61वी दुरुस्ती? A: 1989, मतदान 18
Q: 73वी दुरुस्ती? A: 1992, पंचायत
Q: 86वी दुरुस्ती? A: 2002, शिक्षण
Q: 101वी दुरुस्ती? A: 2016, GST
Q: 103वी दुरुस्ती? A: 2019, EWS
Q: 106वी दुरुस्ती? A: 2023, महिला आरक्षण

भाग	कलम	विषय	Trick
भाग 1	1-4	संघराज्य	राज्य निर्मिती
भाग 2	5-11	नागरिकत्व	Citizenship Act
भाग 3	12-35	मूलभूत हक्क	FR - 6 प्रकार
भाग 4	36-51	DPSP	आयरिश
भाग 4A	51A	मूलभूत कर्तव्ये	11 कर्तव्ये
भाग 5	52-151	केंद्र शासन	राष्ट्रपती, संसद
भाग 6	152-237	राज्य शासन	राज्यपाल, CM
भाग 9	243-243O	पंचायती	73वी
भाग 11	245-263	केंद्र-राज्य	3 सूची
भाग 12	264-300A	वित्त	वित्त आयोग
भाग 14	308-323	सेवा	UPSC
भाग 15	324-329	निवडणूक	ECI
भाग 16	330-342	आरक्षण	SC/ST/OBC
भाग 17	343-351	भाषा	22 भाषा
भाग 18	352-360	आणीबाणी	3 प्रकार
भाग 20	368	दुरुस्ती	106+

📍 राहिलेली महत्वाची कलमे - One Liner

कलम 13: मूलभूत हक्कांशी विसंगत कायदे रद्द

कलम 20: अपराधांसाठी संरक्षण - दुहेरी शिक्षा नाही

कलम 22: अटक व स्थानबद्धतेपासून संरक्षण

कलम 25: धर्म स्वातंत्र्य

कलम 29: अल्पसंख्याकांचे हितसंबंध

कलम 30: अल्पसंख्याकांना शैक्षणिक संस्था

कलम 38: लोककल्याणकारी राज्य

कलम 41: काम, शिक्षण, मदत

कलम 45: बालकांचे शिक्षण

कलम 46: SC/ST कल्याण

कलम 47: पोषण व आरोग्य

कलम 49: राष्ट्रीय स्मारके

कलम 50: न्यायपालिका व कार्यकारी वेगळी

कलम 54: राष्ट्रपती निवडणूक

कलम 63: उपराष्ट्रपती

कलम 75: पंतप्रधान व मंत्रिमंडळ

कलम 80: राज्यसभा रचना

कलम 81: लोकसभा रचना

कलम 93: लोकसभा अध्यक्ष

कलम 100: संसदेत गणपूर्ती

कलम 111: राष्ट्रपतीची विधेयकावर संमती

कलम 131: सर्वोच्च न्यायालयाचा मूळ अधिकार

कलम 136: अपीलसाठी विशेष परवानगी

कलम 137: पुनर्विलोकन याचिका

कलम 148: CAG - नियंत्रक व महालेखापाल

कलम 155: राज्यपाल नियुक्ती

कलम 164: मुख्यमंत्री नियुक्ती

कलम 170: विधानसभेची रचना

कलम 172: विधानसभेचा कार्यकाळ 5 वर्षे

कलम 174: राज्य विधिमंडळ अधिवेशन

कलम 178: विधानसभा अध्यक्ष

कलम 202: राज्याचा अर्थसंकल्प

कलम 226: उच्च न्यायालयाचा Writ अधिकार

कलम 233: जिल्हा न्यायाधीश नियुक्ती

कलम 243K: राज्य निवडणूक आयोग

कलम 243W: नगरपालिकांचे अधिकार

कलम 249: राज्यसभेचा समवर्ती सूचीवरील अधिकार

कलम 262: आंतरराज्यीय नदी विवाद

कलम 263: आंतरराज्यीय परिषद

कलम 265: कायद्याशिवाय कर नाही

कलम 267: आकस्मिक निधी

कलम 275: केंद्राकडून राज्यांना अनुदान

कलम 292: केंद्र कर्ज घेऊ शकते

कलम 301: व्यापार व वाणिज्य स्वातंत्र्य

कलम 311: सरकारी कर्मचाऱ्यांचे संरक्षण

कलम 320: UPSC ची कार्ये

कलम 333: विधानसभेत अँग्लो-इंडियन आरक्षण - रद्द

✏️ संपूर्ण 106 घटनादुरुस्त्या - MPSC साठी

1ली 1951: 9वी अनुसूची

2री 1952: संसदीय भत्ता

3री 1954: 7वी अनुसूची दुरुस्ती

4थी 1955: जमीन सुधारणा

5वी 1955: राज्य पुनर्रचना

6वी 1956: कर आकारणी

7वी 1956: राज्य पुनर्रचना कायदा

8वी 1960: SC/ST आरक्षण 10 वर्षे

9वी 1960: जमीन अधिग्रहण

10वी 1961: दादरा नगर हवेली

11वी 1961: उपराष्ट्रपती निवड

12वी 1962: गोवा, दमन दीव

13वी 1962: नागालँड राज्य

14वी 1962: पाँडेचेरी

15वी 1963: उच्च न्यायालय

16वी 1963: भारताची सार्वभौमता

17वी 1964: जमीन सुधारणा

18वी 1966: पंजाब पुनर्रचना

19वी 1966: निवडणूक आयोग

20वी 1966: न्यायाधीश नियुक्ती

21वी 1967: सिंधी भाषा

22वी 1969: मेघालय

23वी 1969: SC/ST आरक्षण वाढ

24वी 1971: मूलभूत हक्क दुरुस्ती

25वी 1971: मालमत्ता हक्क

26वी 1971: संस्थाने रद्द

27वी 1971: ईशान्य राज्ये

28वी 1972: ICS अधिकार

29वी 1972: केरळ जमीन कायदा

30वी 1972: सर्वोच्च न्यायालय अपील

31वी 1973: लोकसभेच्या जागा

32वी 1973: आंध्र प्रदेश

33वी 1974: राजीनामा

34वी 1974: जमीन सुधारणा

35वी 1974: सिक्कीम सहयोगी

36वी 1975: सिक्कीम राज्य

37वी 1975: अरुणाचल प्रदेश

38वी 1975: आणीबाणी

39वी 1975: राष्ट्रपती निवड

40वी 1976: समुद्री क्षेत्र

41वी 1976: राज्यपाल वय 65

42वी 1976: समाजवादी, धर्मनिरपेक्ष

43वी 1977: 42वी काही रद्द

44वी 1978: मालमत्ता हक्क रद्द

45वी 1980: SC/ST आरक्षण वाढ

46वी 1982: कर आकारणी

47वी 1984: जमीन सुधारणा

48वी 1984: पंजाब आणीबाणी

49वी 1984: त्रिपुरा स्वायत्त

50वी 1984: लष्करी हक्क

51वी 1984: SC/ST आरक्षण

52वी 1985: पक्षांतर बंदी

53वी 1986: मिझोराम

54वी 1986: न्यायाधीश वेतन

55वी 1986: अरुणाचल राज्य

56वी 1987: गोवा राज्य

57वी 1987: ईशान्य आरक्षण

58वी 1987: हिंदी भाषांतर

59वी 1988: पंजाब आणीबाणी

60वी 1988: कर मर्यादा

61वी 1989: मतदान वय 18

62वी 1989: SC/ST आरक्षण वाढ

63वी 1989: पंजाब आणीबाणी रद्द

64वी 1990: पंजाब आणीबाणी वाढ

65वी 1990: SC आयोग

66वी 1990: जमीन सुधारणा

67वी 1990: पंजाब आणीबाणी

68वी 1991: पंजाब आणीबाणी

69वी 1991: दिल्ली केंद्रशासित

70वी 1992: राष्ट्रपती निवड

71वी 1992: कोकणी, मणिपुरी, नेपाळी

72वी 1992: त्रिपुरा आरक्षण

73वी 1992: पंचायत राज

74वी 1992: नगरपालिका

75वी 1994: प्रशासकीय न्यायाधिकरण

76वी 1994: तामिळनाडू आरक्षण

77वी 1995: SC/ST पदोन्नती

78वी 1995: जमीन सुधारणा

79वी 1999: SC/ST आरक्षण 2010

80वी 2000: कर वाटप

81वी 2000: बॅकलॉग जागा

82वी 2000: SC/ST पदोन्नती

83वी 2000: अरुणाचल पंचायत

84वी 2001: मतदारसंघ गोठवण

85वी 2001: SC/ST पदोन्नती

86वी 2002: शिक्षणाचा हक्क

87वी 2003: मतदारसंघ पुनर्रचना

88वी 2003: सेवा कर

89वी 2003: SC, ST आयोग वेगळे

90वी 2003: आसाम आरक्षण

91वी 2003: मंत्रिमंडळ 15%

92वी 2003: बोडो, डोगरी, मैथिली, संथाळी

93वी 2005: खाजगी शिक्षणात आरक्षण

94वी 2006: झारखंड मंत्री

95वी 2009: SC/ST आरक्षण 2020

96वी 2011: ओरिया ते ओडिया

97वी 2011: सहकारी संस्था

98वी 2012: कर्नाटक विशेष तरतूद

99वी 2014: NJAC - रद्द

100वी 2015: भारत-बांगलादेश

101वी 2016: GST

102वी 2018: OBC आयोग

103वी 2019: EWS 10%

104वी 2020: SC/ST आरक्षण 2030

105वी 2021: राज्य OBC यादी

106वी 2023: महिला आरक्षण 33%

🎯 MPSC 100 महत्वाचे प्रश्न

राज्यघटना लागू? 26 जाने 1950
निर्माते? डॉ. आंबेडकर
कलम 1? भारताचे नाव
कलम 14? समानता
कलम 17? अस्पृश्यता
कलम 19? 6 स्वातंत्र्य
कलम 21? जीविताचा हक्क
कलम 21A? शिक्षण
कलम 32? घटनात्मक उपाय
कलम 40? ग्रामपंचायत
कलम 44? UCC
कलम 51A? 11 कर्तव्ये
कलम 72? माफी अधिकार
कलम 110? धन विधेयक
कलम 124? सर्वोच्च न्यायालय
कलम 148? CAG
कलम 153? राज्यपाल
कलम 163? मुख्यमंत्री
कलम 226? HC Writ
कलम 243? पंचायत
कलम 246? 3 सूची
कलम 280? वित्त आयोग
कलम 312? IAS
कलम 315? UPSC
कलम 324? निवडणूक आयोग
कलम 330? SC/ST आरक्षण
कलम 343? राजभाषा
कलम 352? राष्ट्रीय आणीबाणी
कलम 356? राष्ट्रपती राजवट
कलम 368? दुरुस्ती
1ली दुरुस्ती? 1951
42वी दुरुस्ती? 1976
44वी दुरुस्ती? 1978
61वी दुरुस्ती? 1989
73वी दुरुस्ती? 1992
74वी दुरुस्ती? 1992
86वी दुरुस्ती? 2002
91वी दुरुस्ती? 2003
101वी दुरुस्ती? 2016 GST
103वी दुरुस्ती? 2019 EWS
106वी दुरुस्ती? 2023 महिला
एकूण कलमे? 395
एकूण भाग? 22
एकूण अनुसूची? 12
सर्वात मोठी घटना? भारतातील
स्रोत? अमेरिका, आयर्लंड, ऑस्ट्रेलिया
लेखन समिती अध्यक्ष? आंबेडकर
मसुदा समिती? 7 सदस्य
राज्यघटना लिहिली? 2 वर्ष 11 महिने

🇮🇳 शेवटचा संदेश

395 कलमे + 106 दुरुस्त्या + 12 अनुसूची = MPSC मध्ये 15 मार्क पक्के
Formula: कलम क्रमांक + 1 ओळीचे काम + कोणती दुरुस्ती = 100% गुण

रोज 20 कलमे वाचा | 1 महिन्यात संपूर्ण घटना पाठ होईल
जय हिंद! जय संविधान!

Top News

भारतीय राज्यघटनेची महत्वाची कलमे PDF | कलम 1 ते 395 संपूर्ण माहिती MPSC UPSC