नफा-तोटा 1 सेकंदात ZP 1 Mark PDF | MPSC, Police Bharti, Talathi Exam

Day 13: Syllogism Math Trick - विधान आणि निष्कर्ष 2 मार्क पक्के | Police Bharti, MPSC

मित्रांनो, Reasoning-मधील 'विधान आणि निष्कर्ष' हा Police Bharti, Talathi, ZP, MPSC, SSC या परीक्षेत बुद्धिमत्ता चाचणी मध्ये विधान आणि निष्कर्ष या घटकावर 2 ते 4 प्रश्न हमखास येतात. हा विषय सोडवताना बऱ्याच जणांना भीती वाटते, पण 80% मुले इथेच चूक करून मुकतात आणि आपण निवडलेला विधी 'नकारात्मक' ठरतो. निष्कर्ष काढताना आहे 1 ते 10 सेकंदात कसं ओळखायचं ते शिकणार आहोत. 5 गोल्डन नियम आणि 3 Trick समजल्या की एक पण प्रश्न चुकणार नाही. विधान आणि निष्कर्ष म्हणजे काय? विधान (Statement) - परीक्षेत दिलेली 1 किंवा 2 वाक्ये. ही 100% खरी मानायची. आपल्या डोक्यातलं ज्ञान वापरायचं नाही. उदाहरण: विधान - "सर्व मांजरे प्राणी आहेत." निष्कर्ष (Conclusion) - त्या विधानावरून काय सिद्ध होते? काय नक्की खरं आहे? उदाहरण: निष्कर्ष - "काही प्राणी मांजरे आहेत." - हे बरोबर आहे. महत्वाचा नियम: जगात काय खरं आहे हे महत्वाचं नाही, विधानात काय दिलंय तेच फक्त खरं माना.

1. Syllogism चे 4 प्रकार - 100% येणारच

विधानात 4 प्रकारची वाक्ये असतात. त्यांना A, E, I, O नावं आहेत. हे पाठ केलं की 50% प्रश्न सुटले.

प्रकार	नाव	उदाहरण	MPSC Trick
A	All - सर्व	सर्व मांजरे प्राणी आहेत.	Positive Universal. "सर्व" पासून सुरुवात.
E	No - एकही नाही	एकही मासा पक्षी नाही.	Negative Universal. "नाही" पासून सुरुवात.
I	Some - काही	काही मुले हुशार आहेत.	Positive Particular. "काही" पासून सुरुवात.
O	Some Not - काही नाहीत	काही पक्षी उडत नाहीत.	Negative Particular. "काही नाही" पासून सुरुवात.

2. निष्कर्ष काढण्याचे 5 गोल्डन नियम - 100% मार्क्स देणारे

नियम 1: विधान 100% खरे माना

भावनिक व्हायचं नाही. निष्कर्ष काढताना 5 शब्दात नियम - 100% महत्वाचा नियम: "फक्त विधानातील माहिती वापरायची. बाहेरच्या General Knowledge वापरायचं नाही."

उदाहरण: विधान: सर्व शिक्षक प्रामाणिक आहेत. राम शिक्षक आहे.
निष्कर्ष 1: राम प्रामाणिक आहे. बरोबर ✅ कारण विधानात सिद्ध होतं.
निष्कर्ष 2: राम चांगला शिकवतो. चूक ❌ "चांगला शिकवतो" असं विधानात कुठेच नाही.

नियम 2: "अनुमान" - Assumption निष्कर्ष नसतो

निष्कर्ष म्हणजे 100% खात्री. "असं वाटतं", "कदाचित असेल" अशा विचार निष्कर्षात येत नाहीत. विधानात आज पाऊस पडला आहे. निष्कर्ष 1: रस्ते ओले असतील. चूक ❌ हा अनुमान आहे. कदाचित रस्त्यावर शेड असेल, 100% खात्री नाही. निष्कर्ष 2: ढगात आर्द्रता चूक ❌ बाहेरचं फक्त आज असेल तर आहेत 100% असण्याचा नियम.

नियम 3: "Negative विधानातून" - Positive निष्कर्ष निघत नाही

कोणत्याही विधानातून हाच नाही. निष्कर्ष: काही विद्यार्थी हुशार आहेत. चूक ❌ 100% खरं. विधानाच्या एकदम उलट आहे नियम 4: "सर्व-नाही-काही" नियम. याला "काही" बरोबर "सर्व" किंवा नाही. जसे पक्षी उडतात. निष्कर्ष 1: काही पक्षी उडतात ✅ बरोबर. जर सर्व उडतात तर काही तर उडणारच. विधान: काही मुले हुशार आहेत. निष्कर्ष 2: सर्व मुले हुशार आहेत. चूक ❌ "काही" म्हणजे "सर्व" नाही.

नियम 5: "दुधा तिथे मिठ" निष्कर्ष नसतो

विधानातील दोन शब्द जोडून नवीन माहिती बनवायची नाही. निष्कर्ष म्हणजे नवीन माहिती जी विधानातून निघते. विधान: भुजंग महाराष्ट्राची राजधानी आहे. निष्कर्ष: महाराष्ट्राची राजधानी मुंबई आहे. चूक ❌ हे तेच विधान आहे, नवीन काही नाही.

3. 10 सेकंदात उत्तर काढण्याच्या 3 Secret Tricks

Trick 1: "सर्व-तर-काही" Trick

जेव्हा विधान "A तर B आहेत" तेव्हा 2 गोष्टी लगेच ठेवा. विधान: सर्व पाळीव प्राणी, तर मंचर आहेत. 1. "पाळीव प्राणी ही झार असलेल तर सर्व खरं" 100% खरं आहे. निष्कर्ष: पाळीव प्राणी, मंचर आहे. बरोबर ✅ 2. "मंचर ही झाली नाही" तर झर असेल तर "पाळीव प्राणी नाही" 100% खरं आहे. निष्कर्ष: मंचर हा झाली नाही, त्यामुळे पाळीव प्राणी नाही. बरोबर ✅ मंचर तर झाली प्राण्यापेक्षा "पाळीव प्राणी असो झाली" लागतं तेच नाही. चूक ❌ काळ मंच तर झुगा करायला पाहू रडू होऊ शकतो.

Trick 2: "फक्त, केवळ, एकमेव" शब्दांपासून सावध

"फक्त-काही" असे शब्द आले की 99% वेळा तो निष्कर्ष चूक असतो. विधान: भारतात अनेक मोठे शहर आहेत. निष्कर्ष: मुंबई हे भारतातील एकमेव मोठे शहर आहे. चूक ❌ "एकमेव" शब्द असल्यामुळे विधानाचा "अनेक" शब्द मोडतो.

Trick 3: Venn Diagram शिवाय Trick

Venn Diagram ही Trick वेळ खाणारी आहे. त्याऐवजी 3 सेकंदात हे बघा. नियम 1: जर A चे B असतील आणि B चे C असतील, तर A चे C असतील. 100% बरोबर. कारण A हा B मधेच C मधेच आहे.4. Police Bharti साठी अत्यंत 5 वर्षां पासून विचारलेले 1. विधान: सर्व डॉक्टर श्रीमंत आहेत. काही श्रीमंत प्रामाणिक आहेत. निष्कर्ष 1: काही डॉक्टर प्रामाणिक आहेत. निष्कर्ष 2: काही प्रामाणिक डॉक्टर आहेत. उत्तर: दोन्ही चूक ❌ कारण "श्रीमंत" हा Middle Term आहे. तो दोन्ही विधानात "काही" ने जोडला आहे. निष्कर्ष नाही. "सर्व- काही" मधून निष्कर्ष निघत नाही. 2. विधान: कोणताही खेळाडू लहान नाही. निष्कर्ष: जे लहान नाहीत ते खेळाडू आहेत. चूक ❌ उलटं केलं. "No A is B" चं Converse "No B is A" असतं. "All B are A" नाही. 3. विधान: सर्व गुले गोड आहेत. काही गोड कडू आहेत. निष्कर्ष 1: काही गुले कडू आहेत. चूक ❌ "गोड" हा Middle Term आहे. पण एक विधान "All" आणि दुसरं "Some" आहे. नियम: दोन्ही विधान Positive असून एक "All" व एक "Some" असेल तर निष्कर्ष "Some" ने निघतो. म्हणजे "काही गुले कडू आहेत" हे बरोबर आहे. पण Police Bharti मध्ये 99% वेळा हे चुकीचं देतात. कारण "काही गोड कडू" याचा अर्थ "काही गोड असे आहेत जे कडू नाहीत" असाही होतो. म्हणून Safe Side - चूक माना. 4. विधान: 60% भारतीय शिक्षित आहेत. निष्कर्ष 1: 40% अशिक्षित आहेत. चूक ❌ विधानात "फक्त" शब्द नाही. 60% शिक्षित म्हणजे बाकीचे अशिक्षित असतीलच असं नाही. काही माहिती नसेल. 5. विधान: कोणताही चोर प्रामाणिक नसतो. काही पोलीस चोर आहेत. निष्कर्ष: काही पोलीस प्रामाणिक नाहीत. बरोबर ✅ 100% खरं. "No A is B" + "Some C are A" = "Some C are not B".

4. Police Bharti साठी 20 Most Repeated Examples

1. विधान: सर्व झाडे हिरवी आहेत. गुलाब झाड आहे.
   निष्कर्ष: गुलाब हिरवा आहे. ✅
2. विधान: काही फळे आंबे आहेत. सर्व आंबे गोड आहेत.
   निष्कर्ष: काही फळे गोड आहेत. ✅
3. विधान: एकही मुलगा हुशार नाही. राम मुलगा आहे.
   निष्कर्ष: राम हुशार नाही. ✅
4. विधान: काही मांजरे कुत्री आहेत. एकही कुत्रा प्राणी नाही.
   निष्कर्ष: काही मांजरे प्राणी नाहीत. ✅
5. विधान: सर्व A, B आहेत. काही B, C आहेत.
   निष्कर्ष: काही A, C आहेत. ❌ Definite नाही.

Negative विधानातून Positive निष्कर्ष निघत नाही. हा नियम 100% लक्षात ठेवा.

5. Syllogism सोडवण्याचे 7 Extra Rules - PSI, STI साठी

नियम 6: "काही-काही" मधून "नक्की" निष्कर्ष निघत नाही

विधान: काही A, B आहेत. काही B, C आहेत.
निष्कर्ष: काही A, C आहेत. चूक ❌
कारण: B मध्ये जे A आहेत ते आणि जे C आहेत ते वेगवेगळे पण असू शकतात. 100% खात्री नाही.

नियम 7: "सर्व-सर्व" मधून "सर्व" निष्कर्ष निघतो

विधान: सर्व A, B आहेत. सर्व B, C आहेत.
निष्कर्ष: सर्व A, C आहेत. बरोबर ✅
कारण: A हा B मध्ये, B हा C मध्ये. म्हणजे A हा C मध्येच.

नियम 8: "सर्व-नाही" मधून "काही नाही" निष्कर्ष निघतो

विधान: सर्व A, B आहेत. एकही B, C नाही.
निष्कर्ष: एकही A, C नाही. बरोबर ✅

नियम 9: "काही-सर्व" मधून "काही" निष्कर्ष निघतो

विधान: काही A, B आहेत. सर्व B, C आहेत.
निष्कर्ष: काही A, C आहेत. बरोबर ✅

नियम 10: "नाही-काही" मधून निष्कर्ष निघत नाही

विधान: एकही A, B नाही. काही B, C आहेत.
निष्कर्ष: काही A, C नाहीत. चूक ❌ Definite नाही.

नियम 11: Converse Rule - उलटं करता येतं का?

A - "सर्व A, B आहेत" → Converse: "सर्व B, A आहेत" चूक ❌
E - "एकही A, B नाही" → Converse: "एकही B, A नाही" बरोबर ✅
I - "काही A, B आहेत" → Converse: "काही B, A आहेत" बरोबर ✅
O - "काही A, B नाहीत" → Converse: "काही B, A नाहीत" चूक ❌

नियम 12: Complementary Pair - एकतर किंवा

जेव्हा 2 निष्कर्ष एकमेकांच्या विरुद्ध असतात आणि दोन्ही एकत्र खरे होऊ शकत नाहीत, तेव्हा उत्तर "एकतर 1 किंवा 2" असते.
उदा: काही A, B आहेत.
निष्कर्ष 1: सर्व A, B आहेत.
निष्कर्ष 2: एकही A, B नाही.
उत्तर: एकतर 1 किंवा 2 कारण दोन्ही एकत्र खरे नाहीत आणि एक खोटा असेल तर दुसरा खरा.

6. 50 Police Bharti, MPSC, Talathi Examples - Answer सह

Q1. विधान: सर्व पुस्तके पेन आहेत. काही पेन पेन्सिल आहेत.
निष्कर्ष 1: काही पुस्तके पेन्सिल आहेत.
निष्कर्ष 2: काही पेन्सिल पुस्तके आहेत.
उत्तर: दोन्ही चूक ❌ कारण Middle Term "पेन" एका विधानात "सर्व" आणि दुसऱ्यात "काही" आहे.

Q2. विधान: एकही फूल झाड नाही. काही झाडे फळे आहेत.
निष्कर्ष 1: काही फळे फुले नाहीत.
निष्कर्ष 2: काही फुले फळे आहेत.
उत्तर: फक्त 1 बरोबर ✅ कारण "No A is B" + "Some B are C" = "Some C are not A"

Q3. विधान: सर्व मुले मुली आहेत. सर्व मुली महिला आहेत.
निष्कर्ष 1: सर्व मुले महिला आहेत.
निष्कर्ष 2: काही महिला मुले आहेत.
उत्तर: दोन्ही बरोबर ✅

Q4. विधान: काही डॉक्टर इंजिनियर आहेत. सर्व इंजिनियर श्रीमंत आहेत.
निष्कर्ष 1: काही डॉक्टर श्रीमंत आहेत.
निष्कर्ष 2: सर्व डॉक्टर श्रीमंत आहेत.
उत्तर: फक्त 1 बरोबर ✅

Q5. विधान: एकही कार बस नाही. काही बसेस ट्रक आहेत.
निष्कर्ष 1: काही ट्रक कार नाहीत.
निष्कर्ष 2: काही कार ट्रक आहेत.
उत्तर: फक्त 1 बरोबर ✅

Q6 ते Q20. [Rapid 15 Questions]

1. सर्व A, B. सर्व B, C. निष्कर्ष: सर्व A, C. उत्तर: बरोबर
2. काही A, B. एकही B, C नाही. निष्कर्ष: काही A, C नाहीत. उत्तर: बरोबर
3. एकही A, B नाही. काही B, C आहेत. निष्कर्ष: काही A, C नाहीत. उत्तर: चूक
4. सर्व A, B. काही B, C. निष्कर्ष: काही A, C. उत्तर: चूक
5. काही A, B. काही B, C. निष्कर्ष: काही A, C. उत्तर: चूक
6. सर्व A, B. एकही A, C नाही. निष्कर्ष: एकही B, C नाही. उत्तर: चूक
7. काही A, B. सर्व B, C. निष्कर्ष: काही A, C. उत्तर: बरोबर
8. एकही A, B नाही. सर्व B, C. निष्कर्ष: एकही A, C नाही. उत्तर: बरोबर
9. सर्व A, B. सर्व A, C. निष्कर्ष: काही B, C. उत्तर: बरोबर
10. काही A, B. एकही A, C नाही. निष्कर्ष: काही B, C नाहीत. उत्तर: चूक

Q21 ते Q35. [Police Bharti 2020-2024 PYQ]

Q21. [Police 2024] सर्व विद्यार्थी मेहनती आहेत. काही मेहनती यशस्वी आहेत. निष्कर्ष: काही विद्यार्थी यशस्वी आहेत. उत्तर: चूक

Q22. [Talathi 2023] एकही पोलीस भ्रष्ट नाही. काही भ्रष्ट राजकारणी आहेत. निष्कर्ष: काही राजकारणी पोलीस नाहीत. उत्तर: बरोबर

Q23. [MPSC 2022] सर्व फळे गोड आहेत. काही गोड महाग आहेत. निष्कर्ष: काही फळे महाग आहेत. उत्तर: चूक

Q24. [SSC] सर्व A, B. एकही B, C नाही. निष्कर्ष: एकही A, C नाही. उत्तर: बरोबर

Q25. काही खेळाडू उंच आहेत. सर्व उंच मजबूत आहेत. निष्कर्ष: काही खेळाडू मजबूत आहेत. उत्तर: बरोबर