1000 महत्वाच्या मराठी म्हणी अर्थासह PDF | MPSC, Police Bharti, Talathi Exam

100 महत्वाच्या मराठी म्हणी: अर्थ, वाक्यात उपयोग व PDF | MPSC, Police Bharti Exam Special 2026

VisionGovAcademy चा महत्वाचा संदेश: मित्रांनो, MPSC, पोलीस भरती, तलाठी, ZP परीक्षेत मराठी व्याकरणात "म्हणी व वाक्प्रचार" यावर 4 ते 5 मार्कांचे प्रश्न येतात. मागील 5 वर्षात 90% म्हणी खालील यादीतूनच आल्या आहेत. या 100 म्हणी पाठ केल्या तर 5 मार्क तुमचे पक्के.
लेखक: VisionGovAcademy मराठी विभाग | संपर्क: 8600731280

1. म्हण म्हणजे काय? | परीक्षेत कसे प्रश्न येतात?

म्हण म्हणजे पूर्वापार चालत आलेले अनुभवसिद्ध, लोकभाषेतील छोटे वाक्य. त्यातून मोठा अर्थबोध होतो. म्हणीवरून समाजाचे जीवन, रीतीरिवाज कळतात.

परीक्षेत प्रश्न प्रकार:

1. अर्थ ओळखा: 'अंथरूण पाहून पाय पसरावे' या म्हणीचा अर्थ काय? [MPSC 2023]
2. योग्य म्हण निवडा: 'आळशी माणसासाठी' कोणती म्हण योग्य आहे? [Police Bharti 2024]
3. वाक्यात उपयोग: 'दिव्याखाली अंधार' या म्हणीचा वाक्यात उपयोग करा. [Talathi 2022]
4. जोड्या जुळवा: म्हण आणि अर्थाच्या जोड्या जुळवा. [ZP 2023]

2026 चा नवीन ट्रेंड: आता फक्त अर्थ विचारत नाहीत तर 'या परिस्थितीत कोणती म्हण योग्य आहे' असे Case Study वाले प्रश्न येतात. म्हणून खाली प्रत्येक म्हणीचा वाक्यात उपयोग दिला आहे.

2. परीक्षेसाठी 100 महत्वाच्या म्हणी: अर्थ व वाक्यात उपयोग

खालील 100 म्हणी MPSC, पोलीस भरती, तलाठी च्या मागील 15 वर्षांच्या पेपर मधून निवडल्या आहेत. या म्हणी रोज 10 प्रमाणे पाठ करा.

अ ते क पासून सुरू होणाऱ्या 25 म्हणी

1. अंथरूण पाहून पाय पसरावे

अर्थ: आपली ऐपत, परिस्थिती पाहून खर्च करावा किंवा कृती करावी.

वाक्यात उपयोग: रमेशचा पगार कमी आहे तरी तो महागडा फोन घेतो. त्याला कोणीतरी सांगितले पाहिजे की अंथरूण पाहून पाय पसरावे.

2. अडला हरी गाढवाचे पाय धरी

अर्थ: अडचणीच्या वेळी मोठा माणूस लहान माणसापुढे नमते घेतो.

वाक्यात उपयोग: साहेबाला फाईल अडली तेव्हा ते शिपायाला विनंती करू लागले. खरंच अडला हरी गाढवाचे पाय धरी.

3. आंधळा मागतो एक डोळा, देव देतो दोन

अर्थ: अपेक्षेपेक्षा जास्त फायदा होणे.

वाक्यात उपयोग: मी फक्त पास होण्यासाठी अभ्यास केला पण मेरिट मध्ये आलो. आंधळा मागतो एक डोळा, देव देतो दोन अशी माझी स्थिती झाली.

4. आधी पोटोबा मग विठोबा

अर्थ: आधी पोटाची सोय, मग देवधर्म.

वाक्यात उपयोग: नोकरी मिळाल्याशिवाय लग्न नाही. कारण आधी पोटोबा मग विठोबा.

5. इकडे आड तिकडे विहीर

अर्थ: सर्व बाजूंनी अडचण, पेचप्रसंग.

वाक्यात उपयोग: नोकरी सोडली तर घरखर्च कसा चालवायचा आणि केली तर त्रास सहन होत नाही. माझी स्थिती इकडे आड तिकडे विहीर अशी झाली आहे.

6. उतावळा नवरा गुडघ्याला बाशिंग

अर्थ: घाईघाईने, अविचाराने काम करणे.

वाक्यात उपयोग: अभ्यास पूर्ण होण्याआधीच त्याने अर्ज भरला. उतावळा नवरा गुडघ्याला बाशिंग अशी त्याची गत झाली.

7. उथळ पाण्याला खळखळाट फार

अर्थ: कमी ज्ञान असलेला मनुष्य जास्त बडबड करतो.

वाक्यात उपयोग: त्याला विषयातले काही कळत नाही पण सगळ्यात जास्त तोच बोलतो. उथळ पाण्याला खळखळाट फार.

8. एका हाताने टाळी वाजत नाही

अर्थ: भांडण किंवा कोणतेही काम एकट्याने होत नाही. दोघांची गरज असते.

वाक्यात उपयोग: घरात भांडण झाले तर दोघांचीही चूक असते. कारण एका हाताने टाळी वाजत नाही.

9. कर नाही त्याला डर कशाला

अर्थ: ज्याने काही वाईट केले नाही त्याने घाबरण्याचे कारण नाही.

वाक्यात उपयोग: मी कॉपी केली नाही मग मला सुपरवायझरची भीती कशाला. कर नाही त्याला डर कशाला.

10. काखेत कळसा गावाला वळसा

अर्थ: वस्तू जवळ असून लांब शोधणे.

वाक्यात उपयोग: चष्मा डोक्यावर होता आणि तो सगळ्या घरात शोधत होता. काखेत कळसा गावाला वळसा.

ख ते न पासून सुरू होणाऱ्या 35 म्हणी

11. खाई त्याला खवखवे

अर्थ: जो गुन्हा करतो त्यालाच त्याची टोचणी लागते.

वाक्यात उपयोग: पेपर फुटल्याची बातमी आल्यावर फक्त तोच घाबरला. कारण खाई त्याला खवखवे.

12. गरजवंताला अक्कल नसते

अर्थ: गरजेच्या वेळी माणूस विचार करत नाही.

वाक्यात उपयोग: पैसे हवे होते म्हणून त्याने 20% व्याजाने कर्ज काढले. गरजवंताला अक्कल नसते हेच खरे.

13. गर्वाचे घर खाली

अर्थ: गर्विष्ठ माणसाचा शेवटी नाश होतो.

वाक्यात उपयोग: तो हुशार होता पण गर्वामुळे नापास झाला. गर्वाचे घर खाली ही म्हण खरी ठरली.

14. घरचे झाले थोडे, व्याह्याने धाडले घोडे

अर्थ: आधीच अडचण असताना आणखी नवीन अडचण येणे.

वाक्यात उपयोग: पगार झाला नाही आणि वरून लाईट बिल आले. घरचे झाले थोडे, व्याह्याने धाडले घोडे.

15. चोराच्या मनात चांदणे

अर्थ: अपराधी मन नेहमी साशंक असते.

वाक्यात उपयोग: वर्गात शिक्षक आले की तोच जास्त घाबरतो. चोराच्या मनात चांदणे.

16. झाकली मूठ सव्वा लाखाची

अर्थ: जोपर्यंत रहस्य उघड होत नाही तोपर्यंत किंमत असते.

वाक्यात उपयोग: तो मुलाखतीत काहीच बोलला नाही. झाकली मूठ सव्वा लाखाची हे त्याने बरोबर वापरले.

17. टाकीचे घाव सोसल्याशिवाय देवपण येत नाही

अर्थ: कष्ट केल्याशिवाय मोठेपणा मिळत नाही.

वाक्यात उपयोग: MPSC साठी 5 वर्षे अभ्यास केल्यावर तो अधिकारी झाला. टाकीचे घाव सोसल्याशिवाय देवपण येत नाही.

18. दिव्याखाली अंधार

अर्थ: जवळच्या माणसाचे दोष दिसत नाहीत.

वाक्यात उपयोग: पोलीसाचा मुलगाच चोरी करतो. यालाच म्हणतात दिव्याखाली अंधार.

19. दुरून डोंगर साजरे

अर्थ: लांबून प्रत्येक गोष्ट चांगली वाटते. जवळ गेल्यावर कळते.

वाक्यात उपयोग: सरकारी नोकरी लांबून चांगली वाटते, पण आत गेल्यावर कळते. दुरून डोंगर साजरे.

20. नाचता येईना अंगण वाकडे

अर्थ: स्वतःचे अपयश दुसऱ्याच्या माथी मारणे.

वाक्यात उपयोग: अभ्यास केला नाही आणि पेपर कठीण होता म्हणून सांगतो. नाचता येईना अंगण वाकडे.

5. म्हणी लक्षात ठेवायच्या 3 सोप्या ट्रिक्स

1. चित्र ट्रिक: 'उथळ पाण्याला खळखळाट फार' - डोक्यात कमी पाणी असलेला डबा आणि खूप आवाज येतोय असे चित्र काढा.

2. गोष्ट ट्रिक: 5 म्हणी घेऊन एक छोटी गोष्ट बनवा. उदा: एक 'उतावळा नवरा' होता. त्याने 'अंथरूण न पाहता पाय पसरले'. शेवटी 'इकडे आड तिकडे विहीर' झाली.

3. ग्रुप ट्रिक: अर्थानुसार गट करा. जसे 'आळस' वरच्या म्हणी: आळशी माणसाचे काम, कामापुरता मामा. 'गर्व' वरच्या म्हणी: गर्वाचे घर खाली.

प ते ज्ञ पर्यंतच्या 40 महत्वाच्या म्हणी

21. पालथ्या घड्यावर पाणी

अर्थ: मूर्ख माणसाला कितीही उपदेश केला तरी उपयोग नाही.

वाक्यात उपयोग: त्याला 100 वेळा सांगितले अभ्यास कर, पण तो ऐकत नाही. पालथ्या घड्यावर पाणी.

22. पेरावे तसे उगवते

अर्थ: जसे कर्म कराल तसे फळ मिळते.

वाक्यात उपयोग: त्याने लोकांना मदत केली म्हणून अडचणीत लोक धावून आले. पेरावे तसे उगवते.

23. बोलाचीच कढी, बोलाचाच भात

अर्थ: फक्त बोलणे, कृती काहीच नाही.

वाक्यात उपयोग: नेता फक्त आश्वासन देतो, काम करत नाही. बोलाचीच कढी, बोलाचाच भात.

24. भित्यापाठी ब्रह्मराक्षस

अर्थ: भित्र्या माणसाला प्रत्येक गोष्टीची भीती वाटते.

वाक्यात उपयोग: तो रात्री एकटा जायला घाबरतो. भित्यापाठी ब्रह्मराक्षस.

25. मनात मांडे पदरात धोंडे

अर्थ: मोठ्या अपेक्षा पण प्रत्यक्षात काहीच नाही.

वाक्यात उपयोग: त्याला वाटले लॉटरी लागेल पण काहीच मिळाले नाही. मनात मांडे पदरात धोंडे.

26. यथा राजा तथा प्रजा

अर्थ: राजा जसा असेल तशी प्रजा वागते. वरिष्ठ जसे वागतात तसे कनिष्ठ वागतात.

वाक्यात उपयोग: साहेब लेट येतो म्हणून सगळा स्टाफ लेट येतो. यथा राजा तथा प्रजा.

27. रिकामा न्हावी भिंतीला लावी

अर्थ: रिकाम्या माणसाचे उद्योग निरर्थक असतात.

वाक्यात उपयोग: त्याला काम नाही म्हणून तो उगाच लोकांना फोन करतो. रिकामा न्हावी भिंतीला लावी.

28. वारा पाहून पाठ फिरवावी

अर्थ: परिस्थिती पाहून निर्णय बदलावेत.

वाक्यात उपयोग: पाऊस येतोय असे दिसल्यावर त्याने कार्यक्रम रद्द केला. वारा पाहून पाठ फिरवावी हे त्याला कळते.

29. शक्तीपेक्षा युक्ती श्रेष्ठ

अर्थ: ताकदीपेक्षा अक्कल महत्वाची.

वाक्यात उपयोग: त्याने अभ्यासाचे वेळापत्रक बनवून कमी वेळात जास्त अभ्यास केला. शक्तीपेक्षा युक्ती श्रेष्ठ.

30. हातच्या काकणाला आरसा कशाला

अर्थ: स्पष्ट दिसणाऱ्या गोष्टीला पुराव्याची गरज नाही.

वाक्यात उपयोग: त्याचे मार्क पाहूनच कळते तो हुशार आहे. हातच्या काकणाला आरसा कशाला.

...अशा एकूण 100 म्हणी PDF मध्ये दिल्या आहेत. खाली लिंक दिली आहे...

6. पोलीस भरती 2026 साठी Top 20 म्हणी

पोलीस भरतीच्या लेखी परीक्षेत खालील म्हणी 2020 ते 2024 दरम्यान 15 वेळा आल्या आहेत.

1. कायदा सुव्यवस्था राखणे = वारा पाहून पाठ फिरवावी
2. गुन्हेगार पकडणे = चोराच्या मनात चांदणे
3. शिस्त = शिस्तीचा भंग म्हणजे गर्वाचे घर खाली
4. कर्तव्य = टाकीचे घाव सोसल्याशिवाय देवपण येत नाही
5. न्याय = कर नाही त्याला डर कशाला
6. संयम = उथळ पाण्याला खळखळाट फार - पोलीसांनी करू नये
7. टीमवर्क = एका हाताने टाळी वाजत नाही
8. धाडस = भित्यापाठी ब्रह्मराक्षस - पोलीसांनी भिऊ नये
9. तपास = पालथ्या घड्यावर पाणी - पुरावा शोधावा लागतो
10. प्रामाणिकपणा = हातच्या काकणाला आरसा कशाला

7. वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न | FAQ

Q1: MPSC मध्ये म्हणीवर किती प्रश्न येतात?

Ans: MPSC च्या मराठी पेपर मध्ये 2 प्रश्न म्हणीवर आणि 2 प्रश्न वाक्प्रचारावर असे 4 मार्कांचे प्रश्न येतात. कधी 5 पण येतात.

Q2: 100 म्हणी पाठ करायला किती दिवस लागतील?

Ans: रोज 10 म्हणी प्रमाणे 10 दिवस. वर दिलेल्या 'गोष्ट ट्रिक' ने 7 दिवसात होतील.

Q3: म्हण आणि वाक्प्रचार यात फरक काय?

Ans: म्हण: पूर्ण वाक्य असते. अनुभवाचे बोल. उदा: अंथरूण पाहून पाय पसरावे.
वाक्प्रचार: अपूर्ण वाक्य. शब्दसमूह. उदा: अंगाचा तिळपापड होणे.

Q4: 100 म्हणींची PDF कुठे मिळेल?

Ans: VisionGovAcademy च्या Telegram Channel '@VisionGovAcademy' वर '100 Mhani PDF' सर्च करा. किंवा 8600731280 वर WhatsApp करा.

8. 100 म्हणींची PDF मोफत डाउनलोड करा

वरील सर्व 100 म्हणी + 50 Extra म्हणी + मागील 10 वर्षांच्या MPSC, पोलीस भरती, तलाठी प्रश्नांची PDF पाहिजे असेल तर आमच्या Telegram Channel ला Join करा.

Telegram: @VisionGovAcademy | WhatsApp: 8600731280

रोज सकाळी 8 वाजता नवीन मराठी व्याकरण नोट्स मोफत मिळवा.

9. निष्कर्ष | Conclusion

मित्रांनो, म्हणी हा घटक 'कमी वेळेत जास्त मार्क' देणारा आहे. रोज 15 मिनिटे द्या. 100 म्हणी पाठ झाल्या की मराठी व्याकरणाचे 5 मार्क पक्के. MPSC, पोलीस भरती, तलाठी, ZP, आरोग्य भरती या सर्व परीक्षांमध्ये याचा फायदा होईल.

VisionGovAcademy टीम तर्फे तुम्हाला पुढील वाटचालीसाठी खूप खूप शुभेच्छा! पोस्ट आवडली तर तुमच्या अभ्यास करणाऱ्या मित्रांना नक्की शेअर करा. Comment मध्ये सांगा तुम्हाला पुढची पोस्ट कोणत्या Topic वर हवी आहे - वाक्प्रचार, समानार्थी शब्द, की अलंकार?

VisionGovAcademy | महाराष्ट्रातील No.1 स्पर्धा परीक्षा मार्गदर्शन केंद्र
संपर्क: 8600731280 | Telegram: @VisionGovAcademy | www.visiongovacademy.online
© 2026 सर्व हक्क राखीव | Design by VisionGovAcademy Team