नफा-तोटा 1 सेकंदात ZP 1 Mark PDF | MPSC, Police Bharti, Talathi Exam

2000+ शब्द | MPSC Topper Notes | VisionGov Academy

प्रस्तावना: विशेषण म्हणजे काय?

मित्रांनो, MPSC च्या 30 मार्काच्या मराठी पेपरात 'शब्दांच्या जाती' हा घटक सर्वात जास्त मार्क देणारा आहे. सर्वनाम शिकलो, आता 'विशेषण' बघू. वनरक्षक, तलाठी, पोलीस भरती, STI, ASO या सगळ्या परीक्षांत विशेषणावर 2 ते 4 प्रश्न येतातच.

व्याख्या: नामाबद्दल अधिक माहिती सांगून त्याच्या अर्थाची व्याप्ती मर्यादित करणाऱ्या शब्दाला 'विशेषण' म्हणतात.

सोप्या भाषेत: विशेषण म्हणजे नामाची खासियत सांगणारा शब्द.
उदा: काळा कुत्रा, हुशार मुलगा, दहा पुस्तके.
इथे 'काळा', 'हुशार', 'दहा' हे शब्द 'कुत्रा', 'मुलगा', 'पुस्तके' या नामांबद्दल जास्त माहिती देत आहेत. म्हणून हे विशेषण आहेत.

विशेषणाचे 4 मुख्य प्रकार | MPSC नुसार

मराठी व्याकरणात विशेषणाचे 4 प्रकार मानले जातात. हे 4 प्रकार तोंडपाठ करा.

1. गुणवाचक विशेषण | Quality Adjective

नामाचा गुण, दोष, रंग, रूप, आकार, चव, स्थिती दाखवणारे विशेषण.

कसं ओळखायचं? 'कसा, कशी, कसे' असा प्रश्न विचारला की उत्तर मिळतं.

कशाचा बोध	उदाहरणे
रंग	काळा, पांढरा, निळा, लाल, हिरवा
आकार	लांब, आखूड, मोठा, लहान, गोल
गुण	चांगला, हुशार, प्रामाणिक, धाडसी
दोष	वाईट, आळशी, खोटारडा, भित्रा
चव	गोड, कडू, आंबट, खारट, तिखट
स्थिती	गरम, थंड, जुना, नवा, आजारी

उदा: तो प्रामाणिक माणूस आहे. मला थंड पाणी दे.

2. संख्यावाचक विशेषण | Numeral Adjective

नामाची संख्या दाखवणारे विशेषण. याचे 2 पोटप्रकार आहेत.

A. निश्चित संख्यावाचक: नक्की संख्या सांगते.
उदा: पाच मुले, दहा रुपये, पहिला वर्ग, दुप्पट फायदा.

B. अनिश्चित संख्यावाचक: नक्की संख्या सांगत नाही.
उदा: थोडी साखर, बरीच माणसे, सर्व विद्यार्थी, काही पुस्तके.

परीक्षा Trick: 'अनेक, पुष्कळ, काही, थोडी, सर्व' हे शब्द दिसले की अनिश्चित संख्यावाचक विशेषण ओळखा. MPSC मध्ये 2023 ला यावर प्रश्न आला होता.

3. सार्वनामिक विशेषण | Pronominal Adjective

हे सर्वात महत्त्वाचे. इथेच सर्वात जास्त मुले चुकतात. सर्वनाम जेव्हा नामाच्या आधी येते तेव्हा त्याला 'सार्वनामिक विशेषण' म्हणतात.

गोल्डन रुल: शब्द एकटा असेल तर सर्वनाम. शब्दाच्या पुढे नाम असेल तर विशेषण.
उदा 1: तो आला. इथे 'तो' सर्वनाम आहे.
उदा 2: तो मुलगा आला. इथे 'तो' विशेषण आहे कारण 'मुलगा' हे नाम पुढे आहे.

सार्वनामिक विशेषणाचे 6 उपप्रकार:

1. पुरुषवाचक विशेषण: माझा भाऊ, तुझी बहीण, त्याचे पुस्तक
2. दर्शक विशेषण: हा मुलगा, ती मुलगी, ते झाड
3. संबंधी विशेषण: जो मनुष्य, जी वस्तू, जे काम
4. प्रश्नार्थक विशेषण: कोणता रस्ता, कोणती गाडी, किती पैसे
5. अनिश्चित विशेषण: कोणता तरी मनुष्य, काही काम
6. आत्मवाचक विशेषण: आपला देश, स्वतःचा फायदा

MPSC PYQ 2022: 'कोणते फूल आवडते?' या वाक्यात 'कोणते' ची जात ओळखा.
उत्तर: प्रश्नार्थक विशेषण. कारण 'फूल' हे नाम सोबत आहे. 'कोणते?' एकटे असते तर प्रश्नार्थक सर्वनाम झाले असते.

4. विधेय विशेषण | Predicate Adjective

जेव्हा विशेषण नामाच्या नंतर येते आणि वाक्य पूर्ण करते तेव्हा त्याला 'विधेय विशेषण' म्हणतात.

उदा: हा मुलगा हुशार आहे. ती साडी सुंदर दिसते.

इथे 'हुशार' आणि 'सुंदर' हे शब्द नामाच्या आधी न येता विधेयाच्या जागी आले आहेत.

विशेषण आणि सर्वनाम मधला फरक | 5 मार्क पक्के

MPSC मुख्य परीक्षेत 5 मार्कांचा प्रश्न विचारतात. हा फरक समजला की कोणताही प्रश्न सुटेल.

विशेषण	सर्वनाम
1. नामाची माहिती सांगते.	1. नामाऐवजी येते.
2. नामाशिवाय वापरता येत नाही.	2. एकट्याने वापरता येते.
3. उदा: चांगला मुलगा	3. उदा: तो आला
4. 'तो मुलगा' - 'तो' विशेषण	4. 'तो आला' - 'तो' सर्वनाम

1 सेकंद Trick: शब्दानंतर नाम आहे का बघा. असेल तर 100% विशेषण. नसेल तर सर्वनाम.
कोणता देश? - विशेषण. कोण आले? - सर्वनाम.

विशेषणाची अवस्था | Degrees of Adjective

इंग्रजीत जसे Positive, Comparative, Superlative असते तसे मराठीत 3 अवस्था असतात.

1. सामान्य अवस्था: राम उंच आहे.
2. तरतम अवस्था: राम शामपेक्षा उंच आहे. 'पेक्षा' शब्द आला की तरतम.
3. तमावस्था: राम सर्वात उंच आहे. 'सर्वात' शब्द आला की तमावस्था.

वनरक्षक + पोलीस भरतीसाठी खास 20 उदाहरणे

परीक्षेत उतारा देऊन विशेषणे ओळखायला सांगतात. सराव करा.

1. शूर सैनिक - गुणवाचक
2. दहा पोलीस - निश्चित संख्यावाचक
3. ही बंदूक - दर्शक विशेषण
4. कोणते जंगल - प्रश्नार्थक विशेषण
5. आपले कर्तव्य - आत्मवाचक विशेषण
6. वाघ क्रूर असतो - विधेय विशेषण
7. काही झाडे - अनिश्चित संख्यावाचक
8. हिरवे रान - गुणवाचक
9. पहिला गुन्हेगार - निश्चित संख्यावाचक, क्रमवाचक
10. जो शिपाई - संबंधी विशेषण
11. स्वच्छ गणवेश - गुणवाचक
12. दुप्पट पगार - निश्चित संख्यावाचक
13. ती गाडी - दर्शक विशेषण
14. किती कैदी - प्रश्नार्थक विशेषण
15. माझी नेमणूक - पुरुषवाचक विशेषण
16. नियम कठोर आहे - विधेय विशेषण
17. अनेक अडचणी - अनिश्चित संख्यावाचक
18. जुने कायदे - गुणवाचक
19. सर्व जिल्हे - अनिश्चित संख्यावाचक
20. कोणता तरी पुरावा - अनिश्चित विशेषण

30+ MPSC PYQ आणि अपेक्षित प्रश्न

प्रश्न 1: 'सुंदर' या विशेषणाचा प्रकार कोणता?
उत्तर: गुणवाचक विशेषण

प्रश्न 2: 'पाचवी इयत्ता' यातील 'पाचवी' कोणते विशेषण आहे?
उत्तर: निश्चित संख्यावाचक, क्रमवाचक

प्रश्न 3: 'ती मुलगी हुशार आहे' यात विधेय विशेषण कोणते?
उत्तर: हुशार

प्रश्न 4: 'आपला भारत देश महान आहे' यातील 'आपला' कोणते विशेषण?
उत्तर: आत्मवाचक विशेषण

प्रश्न 5: 'कमी पगार' यातील 'कमी' कोणते विशेषण?
उत्तर: अनिश्चित संख्यावाचक विशेषण

प्रश्न 6: 'रामपेक्षा शाम उंच आहे' यात विशेषणाची कोणती अवस्था आहे?
उत्तर: तरतम अवस्था

विशेषणावर 1 मार्क मिळवण्याचे 5 नियम

1. 'हा, तो, जो, कोणता' दिसले की: पुढे नाम आहे का बघा. असेल तर विशेषण.
2. रंग, आकार, गुण: डोळे झाकून गुणवाचक.
3. एक, दोन, पहिला, दुप्पट: निश्चित संख्यावाचक.
4. थोडे, बरे, सर्व, काही: अनिश्चित संख्यावाचक.
5. 'पेक्षा' आणि 'सर्वात': तरतम आणि तमावस्था.

7. विशेषणाचे उपप्रकार - सविस्तर 50 उदाहरणांसह | MPSC ला हमखास

A. गुणवाचक विशेषणाचे 10 उपप्रकार

प्रकार	प्रश्न	5 उदाहरणे
1. रंगवाचक	कसा रंग?	लाल गुलाब, काळा घोडा, पिवळे फूल, निळे आकाश, हिरवे गवत
2. आकारवाचक	कसा आकार?	मोठा हत्ती, लहान मुंगी, लांब रस्ता, आखूड काठी, गोल चेंडू
3. गुणदर्शक	कसा गुण?	चांगला मित्र, हुशार विद्यार्थी, प्रामाणिक नेता, धाडसी सैनिक, मेहनती शेतकरी
4. दोषदर्शक	कसा दोष?	वाईट सवय, आळशी माणूस, खोटारडा माणूस, भित्रा मुलगा, स्वार्थी माणूस
5. चवाचक	कशी चव?	गोड आंबा, कडू कारले, आंबट चिंच, खारट मीठ, तिखट मिरची
6. स्थितीदर्शक	कशी स्थिती?	गरम चहा, थंड बर्फ, जुने घर, नवीन कपडे, आजारी रुग्ण
7. अवस्थावाचक	कशी अवस्था?	ओला कपडा, कोरडा रस्ता, भरलेला डब्बा, रिकामी खोली, जिवंत माणूस
8. कालवाचक	केव्हाचा?	आजचा दिवस, उद्याची बैठक, कालचा पेपर, गेल्या वर्षीचा पाऊस
9. स्थानवाचक	कोठला?	देशी माल, परदेशी वस्तू, गावाकडचा माणूस, शहरातील गर्दी
10. पदार्थवाचक	कशापासून बनला?	लोखंडी खिडकी, सोन्याची अंगठी, लाकडी खुर्ची, कागदी पतंग

B. संख्यावाचक विशेषण - सविस्तर

1. निश्चित संख्यावाचक - 4 प्रकार

1. गणनावाचक: एक, दोन, तीन, चार, पाच मुले
2. क्रमवाचक: पहिला, दुसरा, तिसरा, पाचवी इयत्ता
3. समुदायवाचक: दोघे, तिघे, चौघे, पाचजण
4. आवृत्तीवाचक: दुप्पट, तिप्पट, चौपट, शतपट

2. अनिश्चित संख्यावाचक - 15 शब्द पाठ करा

थोडा, थोडी, थोडे, काही, बराच, बरीच, बरीचशी, पुष्कळ, अनेक, सर्व, साऱ्या, प्रत्येक, कोणताही, काहीसा, अल्प

Police Bharti PYQ: 'अनेक लोक आले' - यात 'अनेक' कोणते विशेषण?
उत्तर: अनिश्चित संख्यावाचक

C. सार्वनामिक विशेषण - 6 उपप्रकार 30 उदाहरणे

उपप्रकार	ओळख	5 उदाहरणे
1. पुरुषवाचक	माझा, तुझा, त्याचा	माझे घर, तुझा मित्र, त्याचे पुस्तक, आमचा गाव, तुमचे काम
2. दर्शक	हा, ही, हे, ते	हा मुलगा, ती मुलगी, हे झाड, ते ढग, ह्या गोष्टी
3. संबंधी	जो, जी, जे	जो माणूस, जी बाई, जे काम, ज्या शाळा, ज्यांचे नाव
4. प्रश्नार्थक	कोणता, कोणती, किती	कोणता रंग, कोणती साडी, किती पैसे, कोणते पुस्तक, किती मुले
5. अनिश्चित	कोणीतरी, काहीतरी	कोणता तरी माणूस, काहीतरी काम, कोणतीशी गोष्ट, कोणीही मुलगा
6. आत्मवाचक	आपला, स्वतःचा	आपला देश, स्वतःचा फायदा, आपले कर्तव्य, स्वतःची जबाबदारी

8. विशेषणाचे रूप बदल - लिंग, वचन, विभक्तीनुसार

MPSC मध्ये 'विशेषणाचे रूप' यावर प्रश्न विचारतात.

विशेषण	पुल्लिंगी	स्त्रीलिंगी	नपुंसकलिंगी	अनेकवचन
चांगला	चांगला मुलगा	चांगली मुलगी	चांगले फूल	चांगली मुले
मोठा	मोठा बंगला	मोठी इमारत	मोठे झाड	मोठी घरे
लहान	लहान भाऊ	लहान बहीण	लहान पिल्लू	लहान मुले

नियम: 'आ' ने संपणारे विशेषण लिंगानुसार बदलतात. 'ई, ए, ऊ' ने संपणारे बदलत नाहीत.
उदा: हुशार मुलगा, हुशार मुलगी, हुशार पुस्तक - 'हुशार' बदलले नाही.

9. विशेषणाचे प्रयोग - 4 प्रकार

1. विशेषणपूर्व प्रयोग: चांगला मुलगा शाळेत गेला.
2. विशेषणोत्तर प्रयोग: मुलगा चांगला आहे.
3. समुच्चय प्रयोग: तो हुशार आणि मेहनती आहे.
4. विशेषण समास: निळा-काळा ढग, लहान-मोठे प्रश्न

10. 100 MPSC PYQ + अपेक्षित प्रश्न - Answer सह

Q1. 'गोड आंबा' यातील 'गोड' कोणते विशेषण?
उत्तर: गुणवाचक, चवाचक

Q2. 'दोन पुस्तके' यातील 'दोन' कोणते?
उत्तर: निश्चित संख्यावाचक, गणनावाचक

Q3. 'पहिला क्रमांक' यातील 'पहिला'?
उत्तर: निश्चित संख्यावाचक, क्रमवाचक

Q4. 'थोडी साखर' यातील 'थोडी'?
उत्तर: अनिश्चित संख्यावाचक

Q5. 'हा रस्ता' यातील 'हा'?
उत्तर: दर्शक सार्वनामिक विशेषण

Q6. 'कोणता देश' यातील 'कोणता'?
उत्तर: प्रश्नार्थक सार्वनामिक विशेषण

Q7. 'जो माणूस' यातील 'जो'?
उत्तर: संबंधी सार्वनामिक विशेषण

Q8. 'आपला महाराष्ट्र' यातील 'आपला'?
उत्तर: आत्मवाचक सार्वनामिक विशेषण

Q9. 'माझा मित्र' यातील 'माझा'?
उत्तर: पुरुषवाचक सार्वनामिक विशेषण

Q10. 'पाणी थंड आहे' यातील 'थंड'?
उत्तर: विधेय विशेषण, गुणवाचक

Q11 ते Q20. [Police Bharti Pattern]
11. लोखंडी गेट - पदार्थवाचक
12. ग्रामीण भाग - स्थानवाचक
13. कालचा पेपर - कालवाचक
14. ओले कपडे - अवस्थावाचक
15. चौपट नफा - आवृत्तीवाचक
16. तिघे मित्र - समुदायवाचक
17. सर्व विद्यार्थी - अनिश्चित संख्यावाचक
18. काही लोक - अनिश्चित संख्यावाचक
19. कोणताही पुरावा - अनिश्चित सार्वनामिक
20. स्वतःचे मत - आत्मवाचक

Q21 ते Q40. [Talathi Pattern]
21. हिरवे पीक - गुणवाचक
22. दहा एकर जमीन - निश्चित संख्यावाचक
23. ही जमीन - दर्शक
24. कोणता तालुका - प्रश्नार्थक
25. आपले गाव - आत्मवाचक
26. जुना 7/12 - गुणवाचक
27. काही दाखले - अनिश्चित
28. पहिली नोंद - क्रमवाचक
29. जो शेतकरी - संबंधी
30. माझे काम - पुरुषवाचक
31. कागदी फाइल - पदार्थवाचक
32. नवीन नियम - गुणवाचक
33. सर्व कामे - अनिश्चित
34. किती अर्ज - प्रश्नार्थक
35. कोणताही अर्ज - अनिश्चित
36. आपली जबाबदारी - आत्मवाचक
37. त्याचे नाव - पुरुषवाचक
38. ही योजना - दर्शक
39. जो नियम - संबंधी
40. पिवळा धान्य - गुणवाचक, रंगवाचक

Q41 ते Q60. [MPSC State Service]
41. लोकशाही शासन - गुणवाचक
42. तीन सभागृह - निश्चित संख्यावाचक
43. हा कायदा - दर्शक
44. कोणती कलम - प्रश्नार्थक
45. आपले संविधान - आत्मवाचक
46. मौलिक हक्क - गुणवाचक
47. काही तरतुदी - अनिश्चित
48. पहिली निवडणूक - क्रमवाचक
49. जे कलम - संबंधी
50. माझा हक्क - पुरुषवाचक
51. लिखित संविधान - गुणवाचक
52. अनेक राज्ये - अनिश्चित संख्यावाचक
53. दुसरे महायुद्ध - क्रमवाचक
54. कोणता देश - प्रश्नार्थक
55. आपली संस्कृती - आत्मवाचक
56. मोठी लोकसंख्या - गुणवाचक
57. काही समस्या - अनिश्चित
58. पहिले पंतप्रधान - क्रमवाचक
59. जे राज्य - संबंधी
60. तुमचा जिल्हा - पुरुषवाचक

Q61 ते Q80. [Tough + Confusing]
61. 'तो' आला - सर्वनाम. 'तो मुलगा' आला - विशेषण. फरक समजला?
62. 'कोण' आले? - सर्वनाम. 'कोणता मुलगा' - विशेषण.
63. 'काय' झाले? - सर्वनाम. 'काय काम' - विशेषण.
64. 'हिरवा' एकटा - विशेषण. 'हिरवा रंग' - विशेषण.
65. 'पाच' एकटे - विशेषण. 'पाच मुले' - विशेषण.
66. 'चांगले' काम - विशेषण. 'काम चांगले आहे' - विधेय विशेषण.
67. 'सुंदर' मुलगी - पूर्व प्रयोग. 'मुलगी सुंदर आहे' - विधेय.
68. 'लाल आणि पांढरा' झेंडा - समुच्चय प्रयोग.
69. 'निळा-काळा' रंग - समास.
70. 'शूरवीर' सैनिक - विशेषण समास.
71. 'रामापेक्षा' शाम हुशार - तरतम अवस्था.
72. 'सर्वात' हुशार राम - तमावस्था.
73. 'उंच' मुलगा - सामान्य अवस्था.
74. 'काळे' डोळे - गुणवाचक, रंगवाचक.
75. 'लांब' केस - गुणवाचक, आकारवाचक.
76. 'गोड' जेवण - गुणवाचक, चववाचक.
77. 'गरम' पाणी - गुणवाचक, स्थितीदर्शक.
78. 'जुने' नाणे - गुणवाचक, कालवाचक.
79. 'भारतीय' सैनिक - गुणवाचक, स्थानवाचक.
80. 'सुताचा' धागा - गुणवाचक, पदार्थवाचक.

Q81 ते Q100. [Final 20 Rapid Fire]
81. निळे आकाश - गुणवाचक
82. दोन हात - निश्चित संख्यावाचक
83. ही पेन्सिल - दर्शक
84. कोणते उत्तर - प्रश्नार्थक
85. आपले कर्तव्य - आत्मवाचक
86. पुस्तक चांगले आहे - विधेय
87. थोडी मदत - अनिश्चित संख्यावाचक
88. पहिला प्रयत्न - क्रमवाचक
89. जो प्रश्न - संबंधी
90. माझे नाव - पुरुषवाचक
91. काळा सूट - गुणवाचक
92. पाच रुपये - निश्चित
93. ते घर - दर्शक
94. किती वेळ - प्रश्नार्थक
95. आपला हक्क - आत्मवाचक
96. काम कठीण आहे - विधेय
97. काही अडचण - अनिश्चित
98. दुसरा क्रमांक - क्रमवाचक
99. जेव्हा वेळ - संबंधी
100. तुझे उत्तर - पुरुषवाचक

11. विशेषण + इतर शब्दांच्या जाती - Mixed प्रश्न

Q1. 'चांगला मुलगा शाळेत जातो' - यातील शब्दांच्या जाती ओळखा.
उत्तर: चांगला - विशेषण, मुलगा - नाम, शाळेत - नाम, जातो - क्रियापद

Q2. 'तो हुशार आहे' - यात 'तो' आणि 'हुशार' ची जात?
उत्तर: तो - सर्वनाम, हुशार - विधेय विशेषण

Q3. 'दहा मुले खेळतात' - यात 'दहा' ची जात?
उत्तर: निश्चित संख्यावाचक विशेषण

Q4. 'हा माझा देश आहे' - 2 विशेषण ओळखा.
उत्तर: हा - दर्शक सार्वनामिक, माझा - पुरुषवाचक सार्वनामिक

12. Exam Hall मध्ये 5 सेकंदात उत्तर देण्याच्या 10 Tricks

Trick 1: रंग, आकार, गुण दिसले = गुणवाचक. 100% बरोबर.

Trick 2: 1,2,3, पहिला, दुसरा = निश्चित संख्यावाचक.

Trick 3: काही, सर्व, अनेक, थोडी = अनिश्चित संख्यावाचक.

Trick 4: हा, ती, ते + नाम = दर्शक विशेषण.

Trick 5: कोणता, किती + नाम = प्रश्नार्थक विशेषण.

Trick 6: माझा, तुझा, त्याचा + नाम = पुरुषवाचक.

Trick 7: जो, जी, जे + नाम = संबंधी.

Trick 8: आपला, स्वतःचा + नाम = आत्मवाचक.

Trick 9: नामाच्या नंतर आले = विधेय विशेषण.

Trick 10: पेक्षा = तरतम, सर्वात = तमावस्था.

13. 7 दिवसांचा अभ्यास प्लॅन - 4 मार्क पक्के

दिवस 1-2: वरील 4 प्रकार + 10 उपप्रकार पाठ करा. 50 उदाहरणे लिहा.

दिवस 3-4: विशेषण vs सर्वनाम 100 प्रश्न सोडवा.

दिवस 5: रूप बदल + अवस्था पाठ करा.

दिवस 6: मागील 10 वर्षांचे PYQ सोडवा.

दिवस 7: फक्त Revision + Tricks. 30 पैकी 30 टार्गेट.

14. निष्कर्ष + पुढील टॉपिक

🎯 अंतिम संदेश

मित्रांनो, हालेख वाचला म्हणजे विशेषण 100% पक्के झाले.
फॉर्म्युला: नामाच्या आधी शब्द = विशेषण. नामाच्या नंतर = विधेय विशेषण.

पुढील टॉपिक: क्रियापद Complete Notes

Comment मध्ये "Visheshan Done" लिहा! All The Best! 🇮🇳

निष्कर्ष

मित्रांनो, विशेषण हा विषय MPSC साठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे.

विशेषणाचा रोज सराव करा. पेपर वाचताना विशेषणे ओळखा. 30 पैकी 30 मार्क तुमचे नक्की.

पुढचा टॉपिक कोणता हवा? क्रियापद, काळ की अलंकार? Comment करा.

जय हिंद! जय महाराष्ट्र!

📚सर्वनाम | Sarvanam Complete Notes - MPSC, वनरक्षक, पोलीस भरती