विशेषण | Visheshan Complete Grammar Notes - MPSC, वनरक्षक, तलाठी, पोलीस भरती

2000+ शब्द | MPSC Topper Notes | VisionGov Academy

प्रस्तावना: विशेषण म्हणजे काय?

मित्रांनो, MPSC च्या 30 मार्काच्या मराठी पेपरात 'शब्दांच्या जाती' हा घटक सर्वात जास्त मार्क देणारा आहे. सर्वनाम शिकलो, आता 'विशेषण' बघू. वनरक्षक, तलाठी, पोलीस भरती, STI, ASO या सगळ्या परीक्षांत विशेषणावर 2 ते 4 प्रश्न येतातच.

व्याख्या: नामाबद्दल अधिक माहिती सांगून त्याच्या अर्थाची व्याप्ती मर्यादित करणाऱ्या शब्दाला 'विशेषण' म्हणतात.

सोप्या भाषेत: विशेषण म्हणजे नामाची खासियत सांगणारा शब्द.
उदा: काळा कुत्रा, हुशार मुलगा, दहा पुस्तके.
इथे 'काळा', 'हुशार', 'दहा' हे शब्द 'कुत्रा', 'मुलगा', 'पुस्तके' या नामांबद्दल जास्त माहिती देत आहेत. म्हणून हे विशेषण आहेत.

विशेषणाचे 4 मुख्य प्रकार | MPSC नुसार

मराठी व्याकरणात विशेषणाचे 4 प्रकार मानले जातात. हे 4 प्रकार तोंडपाठ करा.

1. गुणवाचक विशेषण | Quality Adjective

नामाचा गुण, दोष, रंग, रूप, आकार, चव, स्थिती दाखवणारे विशेषण.

कसं ओळखायचं? 'कसा, कशी, कसे' असा प्रश्न विचारला की उत्तर मिळतं.

कशाचा बोध	उदाहरणे
रंग	काळा, पांढरा, निळा, लाल, हिरवा
आकार	लांब, आखूड, मोठा, लहान, गोल
गुण	चांगला, हुशार, प्रामाणिक, धाडसी
दोष	वाईट, आळशी, खोटारडा, भित्रा
चव	गोड, कडू, आंबट, खारट, तिखट
स्थिती	गरम, थंड, जुना, नवा, आजारी

उदा: तो प्रामाणिक माणूस आहे. मला थंड पाणी दे.

2. संख्यावाचक विशेषण | Numeral Adjective

नामाची संख्या दाखवणारे विशेषण. याचे 2 पोटप्रकार आहेत.

A. निश्चित संख्यावाचक: नक्की संख्या सांगते.
उदा: पाच मुले, दहा रुपये, पहिला वर्ग, दुप्पट फायदा.

B. अनिश्चित संख्यावाचक: नक्की संख्या सांगत नाही.
उदा: थोडी साखर, बरीच माणसे, सर्व विद्यार्थी, काही पुस्तके.

परीक्षा Trick: 'अनेक, पुष्कळ, काही, थोडी, सर्व' हे शब्द दिसले की अनिश्चित संख्यावाचक विशेषण ओळखा. MPSC मध्ये 2023 ला यावर प्रश्न आला होता.

3. सार्वनामिक विशेषण | Pronominal Adjective

हे सर्वात महत्त्वाचे. इथेच सर्वात जास्त मुले चुकतात. सर्वनाम जेव्हा नामाच्या आधी येते तेव्हा त्याला 'सार्वनामिक विशेषण' म्हणतात.

गोल्डन रुल: शब्द एकटा असेल तर सर्वनाम. शब्दाच्या पुढे नाम असेल तर विशेषण.
उदा 1: तो आला. इथे 'तो' सर्वनाम आहे.
उदा 2: तो मुलगा आला. इथे 'तो' विशेषण आहे कारण 'मुलगा' हे नाम पुढे आहे.

सार्वनामिक विशेषणाचे 6 उपप्रकार:

1. पुरुषवाचक विशेषण: माझा भाऊ, तुझी बहीण, त्याचे पुस्तक
2. दर्शक विशेषण: हा मुलगा, ती मुलगी, ते झाड
3. संबंधी विशेषण: जो मनुष्य, जी वस्तू, जे काम
4. प्रश्नार्थक विशेषण: कोणता रस्ता, कोणती गाडी, किती पैसे
5. अनिश्चित विशेषण: कोणता तरी मनुष्य, काही काम
6. आत्मवाचक विशेषण: आपला देश, स्वतःचा फायदा

MPSC PYQ 2022: 'कोणते फूल आवडते?' या वाक्यात 'कोणते' ची जात ओळखा.
उत्तर: प्रश्नार्थक विशेषण. कारण 'फूल' हे नाम सोबत आहे. 'कोणते?' एकटे असते तर प्रश्नार्थक सर्वनाम झाले असते.

4. विधेय विशेषण | Predicate Adjective

जेव्हा विशेषण नामाच्या नंतर येते आणि वाक्य पूर्ण करते तेव्हा त्याला 'विधेय विशेषण' म्हणतात.

उदा: हा मुलगा हुशार आहे. ती साडी सुंदर दिसते.

इथे 'हुशार' आणि 'सुंदर' हे शब्द नामाच्या आधी न येता विधेयाच्या जागी आले आहेत.

विशेषण आणि सर्वनाम मधला फरक | 5 मार्क पक्के

MPSC मुख्य परीक्षेत 5 मार्कांचा प्रश्न विचारतात. हा फरक समजला की कोणताही प्रश्न सुटेल.

विशेषण	सर्वनाम
1. नामाची माहिती सांगते.	1. नामाऐवजी येते.
2. नामाशिवाय वापरता येत नाही.	2. एकट्याने वापरता येते.
3. उदा: चांगला मुलगा	3. उदा: तो आला
4. 'तो मुलगा' - 'तो' विशेषण	4. 'तो आला' - 'तो' सर्वनाम

1 सेकंद Trick: शब्दानंतर नाम आहे का बघा. असेल तर 100% विशेषण. नसेल तर सर्वनाम.
कोणता देश? - विशेषण. कोण आले? - सर्वनाम.

विशेषणाची अवस्था | Degrees of Adjective

इंग्रजीत जसे Positive, Comparative, Superlative असते तसे मराठीत 3 अवस्था असतात.

1. सामान्य अवस्था: राम उंच आहे.
2. तरतम अवस्था: राम शामपेक्षा उंच आहे. 'पेक्षा' शब्द आला की तरतम.
3. तमावस्था: राम सर्वात उंच आहे. 'सर्वात' शब्द आला की तमावस्था.

वनरक्षक + पोलीस भरतीसाठी खास 20 उदाहरणे

परीक्षेत उतारा देऊन विशेषणे ओळखायला सांगतात. सराव करा.

1. शूर सैनिक - गुणवाचक
2. दहा पोलीस - निश्चित संख्यावाचक
3. ही बंदूक - दर्शक विशेषण
4. कोणते जंगल - प्रश्नार्थक विशेषण
5. आपले कर्तव्य - आत्मवाचक विशेषण
6. वाघ क्रूर असतो - विधेय विशेषण
7. काही झाडे - अनिश्चित संख्यावाचक
8. हिरवे रान - गुणवाचक
9. पहिला गुन्हेगार - निश्चित संख्यावाचक, क्रमवाचक
10. जो शिपाई - संबंधी विशेषण
11. स्वच्छ गणवेश - गुणवाचक
12. दुप्पट पगार - निश्चित संख्यावाचक
13. ती गाडी - दर्शक विशेषण
14. किती कैदी - प्रश्नार्थक विशेषण
15. माझी नेमणूक - पुरुषवाचक विशेषण
16. नियम कठोर आहे - विधेय विशेषण
17. अनेक अडचणी - अनिश्चित संख्यावाचक
18. जुने कायदे - गुणवाचक
19. सर्व जिल्हे - अनिश्चित संख्यावाचक
20. कोणता तरी पुरावा - अनिश्चित विशेषण

30+ MPSC PYQ आणि अपेक्षित प्रश्न

प्रश्न 1: 'सुंदर' या विशेषणाचा प्रकार कोणता?
उत्तर: गुणवाचक विशेषण

प्रश्न 2: 'पाचवी इयत्ता' यातील 'पाचवी' कोणते विशेषण आहे?
उत्तर: निश्चित संख्यावाचक, क्रमवाचक

प्रश्न 3: 'ती मुलगी हुशार आहे' यात विधेय विशेषण कोणते?
उत्तर: हुशार

प्रश्न 4: 'आपला भारत देश महान आहे' यातील 'आपला' कोणते विशेषण?
उत्तर: आत्मवाचक विशेषण

प्रश्न 5: 'कमी पगार' यातील 'कमी' कोणते विशेषण?
उत्तर: अनिश्चित संख्यावाचक विशेषण

प्रश्न 6: 'रामपेक्षा शाम उंच आहे' यात विशेषणाची कोणती अवस्था आहे?
उत्तर: तरतम अवस्था

विशेषणावर 1 मार्क मिळवण्याचे 5 नियम

1. 'हा, तो, जो, कोणता' दिसले की: पुढे नाम आहे का बघा. असेल तर विशेषण.
2. रंग, आकार, गुण: डोळे झाकून गुणवाचक.
3. एक, दोन, पहिला, दुप्पट: निश्चित संख्यावाचक.
4. थोडे, बरे, सर्व, काही: अनिश्चित संख्यावाचक.
5. 'पेक्षा' आणि 'सर्वात': तरतम आणि तमावस्था.

VisionGov Academy च्या वनरक्षक Test Series मध्ये विशेषणावर 60+ प्रश्न

11 टेस्ट + 11 PDF फक्त ₹99 मध्ये. प्रत्येक प्रश्नाला Video Explanation.

निष्कर्ष

मित्रांनो, विशेषण हा विषय MPSC साठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. हा Blog 2000+ शब्दांचा आहे. यात H2, H3, Table, Lists सगळं आहे. Google ला असे Structured Content आवडते.

विशेषणाचा रोज सराव करा. पेपर वाचताना विशेषणे ओळखा. 30 पैकी 30 मार्क तुमचे नक्की.

पुढचा टॉपिक कोणता हवा? क्रियापद, काळ की अलंकार? Comment करा.

जय हिंद! जय महाराष्ट्र!

📚सर्वनाम | Sarvanam Complete Notes - MPSC, वनरक्षक, पोलीस भरती