'My Autobiography Dr. Babasaheb Ambedkar' पुस्तकाची संपूर्ण माहिती + प्रकरणनिहाय सारांश
भाऊ, MPSC, पोलीस भरती, वनरक्षक, चौकीदार या सगळ्या परीक्षेत 'डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर - जीवन व कार्य' यावर 4-5 प्रश्न हमखास येतात. आणि याचा सगळा बेस आहे त्यांचं स्वतःचं लिहिलेलं आत्मचरित्र.
पण प्रॉब्लेम काय आहे? 'My Autobiography Dr. Babasaheb Ambedkar' हे पुस्तक अनेकांनी वाचलेलंच नसतं. कारण बाबासाहेबांनी पूर्ण आत्मचरित्र लिहिलंच नाही. मग हे पुस्तक आहे तरी काय? हाच सगळ्यात मोठा घोटाळा पोऱ्यांचा होतो.
Vision Gov Academy आज तुला या पुस्तकाची A to Z माहिती देणार. 5000 शब्दांचा हा ब्लॉग वाचलास की तुला परीक्षेत एकही प्रश्न चुकणार नाही. शिवाय जीवनाला दिशा देणारे विचार पण मिळतील.
1. पुस्तकाची बेसिक माहिती | आधी गैरसमज दूर करू
| मुद्दा | तपशील |
|---|---|
| मूळ नाव | My Autobiography Dr. B.R. Ambedkar / डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे आत्मकथन |
| लेखक | डॉ. बी. आर. आंबेडकर. संकलन वेगवेगळ्या प्रकाशकांनी केलेले |
| मुख्य प्रकाशक | 1. महाराष्ट्र शासन - Dr. Babasaheb Ambedkar Writings and Speeches Vol 12 2. सुगावा प्रकाशन, पुणे 3. समता प्रकाशन |
| भाषा | मूळ इंग्रजी. मराठी अनुवाद उपलब्ध |
| पृष्ठे | प्रकाशकानुसार 150 ते 250 पाने |
| स्वरूप | आत्मचरित्रात्मक नोंदी, 'Waiting for a Visa' हा प्रसिद्ध लेख, भाषणांचे उतारे, मुलाखती |
| लेखन काळ | 1935 ते 1956 या दरम्यान वेगवेगळ्या वेळी लिहिलेले लेख |
2. 'Waiting for a Visa' - या पुस्तकाचा आत्मा
'My Autobiography' या संकलनातील सगळ्यात महत्त्वाचा भाग म्हणजे 'Waiting for a Visa'. हा 20 पानी लेख बाबासाहेबांनी 1935-36 मध्ये कोलंबिया विद्यापीठासाठी लिहिला होता. परदेशी लोकांना अस्पृश्यतेची कल्पना यावी म्हणून.
2.1. प्रकरण 1: शाळेतला अनुभव - नानाक खेडे
बाबासाहेब लिहितात, 1901 साली ते साताऱ्याहून कोरेगावला मावशीकडे निघाले. वडील रामजी सुभेदारांनी स्टेशनवर सोडले. गाडीवानाला 'महार' आहोत कळताच त्याने गाडीतून खाली उतरवलं. रात्रभर अनवाणी चालत, तहानलेले, उपाशी. शेवटी एका टोल नाक्यावर पोहोचले. पण 'महार' म्हणून पाणीही मिळालं नाही.
- डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
परीक्षेसाठी मुद्दा: या प्रसंगातून बाबासाहेबांनी दाखवून दिलं की अस्पृश्यता फक्त हिंदूंमध्ये नाही, तर इतर धर्मातही अस्पृश्यांना हीन वागणूक मिळते.
2.2. प्रकरण 2: बडोद्यातील नोकरी - पारशी धर्मशाळेतील अपमान
1917 साली बडोदा संस्थानात 'Military Secretary' म्हणून नोकरी लागली. पण राहायला जागा नाही. हिंदू धर्मशाळा 'महार' म्हणून घेत नाही. ख्रिश्चन, मुस्लिम पण नाही. शेवटी नाव लपवून एका पारशी धर्मशाळेत राहिले. 11व्या दिवशी पारशी लोकांनी काठ्या घेऊन हाकलून दिलं. "आमची धर्मशाळा भ्रष्ट केली" म्हणून.
रात्री बडोदा स्टेशनच्या सार्वजनिक बागेत रडत बसले. नोकरी असून, उच्चशिक्षित असून, सूट-बूट घालूनही फक्त 'जन्माने महार' म्हणून रस्त्यावर.
2.3. प्रकरण 3: चाळीसगावचा प्रवास - बैलगाडीचा नकार
1929 साली चाळीसगावला एका परिषदेसाठी जात होते. बैलगाडीवाल्याने 'महार' म्हणून नकार दिला. दुप्पट भाडे देऊ केले तरी नाही. शेवटी बैलाच्या बाजूने पायी चालत जावं लागलं, गाडीवान गाडीत बसून.
परिषदेत भाषण करताना बाबासाहेब म्हणाले, "मी बैलापेक्षाही वाईट आहे का? बैलाला गाडीत बसायला जागा, पण मला नाही."
2.4. प्रकरण 4: दौलताबाद किल्ला - पाण्यासाठी मारहाण
1934 साली औरंगाबादला गेले असताना दौलताबाद किल्ला बघायला गेले. तहान लागली. किल्ल्यावरच्या टाक्यातून पाणी पिणार, तर मुसलमान शिपायाने अडवले. "तू महार आहेस, पाणी भ्रष्ट होईल." वाद झाला, धक्काबुक्की झाली.
1. कोरेगाव प्रवास - गाडीवानाचा नकार
2. बडोदा नोकरी - पारशी धर्मशाळा
3. चाळीसगाव - बैलगाडी प्रसंग
4. दौलताबाद - पाणी नाकारले
हेच 4 प्रसंग 'Waiting for a Visa' चा गाभा आहे.
3. पुस्तकातील इतर महत्त्वाचे आत्मचरित्रात्मक लेख
'My Autobiography' संकलनात 'Waiting for a Visa' शिवाय इतर 5-6 छोटे लेख आहेत जे बाबासाहेबांच्या जीवनावर प्रकाश टाकतात.
3.1. 'मी कसा शिकलो' - शिक्षणासाठी संघर्ष
बाबासाहेब लिहितात, "शाळेत मला वर्गाबाहेर बसावं लागे. संस्कृत शिकायची इच्छा होती, पण 'शूद्र' म्हणून परवानगी नाकारली. शिपाई पाणी ओतायचा, ओंजळीतून प्यावं लागे."
पण वडील रामजी सुभेदार कबीरपंथी होते. त्यांनी मुलांना शिकवलं. बडोद्याचे सयाजीराव गायकवाड यांनी शिष्यवृत्ती दिली. कोलंबिया, लंडन पर्यंत शिक्षण झालं.
1896: सातारा शाळा प्रवेश | 1907: मॅट्रिक पास, एल्फिन्स्टन कॉलेज | 1912: BA, अर्थशास्त्र-राज्यशास्त्र | 1915: MA, कोलंबिया | 1916: PhD, कोलंबिया - 'National Dividend of India' | 1923: DSc, लंडन - 'Problem of the Rupee' | 1927: Bar-at-Law
3.2. 'माझी सामाजिक चळवळीची सुरुवात' - महाड सत्याग्रह
1927 चा महाड चवदार तळे सत्याग्रह हा त्यांच्या आयुष्यातला Turning Point. "पाणी पिणे हा हेतू नव्हता. आम्हीही माणसं आहोत हे सिद्ध करायचं होतं."
तळ्याला स्पर्श केला, दंगल झाली, सनातनी लोकांनी मारहाण केली. पण बाबासाहेबांनी केस जिंकली. कोर्टाने सांगितलं 'तळे सार्वजनिक आहे'.
पुढे 1930 नाशिक काळाराम मंदिर सत्याग्रह: "मंदिर प्रवेश हा आध्यात्मिक प्रश्न नाही, तर माणूस म्हणून समानतेचा प्रश्न आहे." हा सत्याग्रह 5 वर्षे चालला.
3.3. 'धर्मांतराची घोषणा का केली?' - येवला 1935
"मी हिंदू म्हणून जन्माला आलो, ते माझ्या हातात नव्हते. पण हिंदू म्हणून मरणार नाही, हे माझ्या हातात आहे." - येवला, 13 ऑक्टोबर 1935.
बाबासाहेब लिहितात, 20 वर्षे हिंदू धर्मात राहून सुधारणा करण्याचा प्रयत्न केला. पण 'जन्मजात उतरंड' ही हिंदू धर्माची चौकट मोडत नाही. म्हणून धर्मांतराचा निर्णय. 21 वर्षे अभ्यास करून 1956 ला बौद्ध धम्म स्वीकारला.
3.4. 'राजकीय जीवन' - स्वतंत्र मजूर पक्ष ते संविधान सभा
1936: स्वतंत्र मजूर पक्ष स्थापना. 1942: शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशन. 1946: संविधान सभेवर निवड. 1947: स्वतंत्र भारताचे पहिले कायदेमंत्री. 29 ऑगस्ट 1947: मसुदा समितीचे अध्यक्ष.
- Drafting Committee Speech, 4 Nov 1948
4. पुस्तकातून शिकण्यासारखे 10 जीवनमंत्र | Vision Gov Academy Special
- शिक्षण हे वाघिणीचे दूध आहे: जो प्राशन करेल तो गुरगुरल्याशिवाय राहणार नाही. बाबासाहेब 3 वेळा PhD होते. शिक्षणामुळे आत्मविश्वास येतो.
- अन्याय सहन करणे हा मोठा गुन्हा: महाड, नाशिक सत्याग्रह. अन्यायाविरुद्ध उभं राहिलंच पाहिजे.
- स्वाभिमान विकू नका: बडोद्यात नोकरी सोडली पण स्वाभिमान नाही सोडला.
- संघटित व्हा: "शिका, संघटित व्हा, संघर्ष करा." विखुरलेले लोक काही करू शकत नाहीत.
- कायद्याने बदल घडतो: सामाजिक सुधारणा फक्त उपदेशाने नाही, कायद्याने होते. म्हणून संविधान.
- स्त्रियांचा उद्धार महत्वाचा: हिंदू कोड बिल. स्त्रियांना घटस्फोट, संपत्तीचा अधिकार. "मी स्त्रियांच्या प्रगतीने समाजाची प्रगती मोजतो."
- धर्म माणसासाठी, माणूस धर्मासाठी नाही: जो धर्म माणसाला माणूस मानत नाही तो धर्म नाकारला पाहिजे.
- बुद्धिप्रामाण्यवाद: "कोणतीही गोष्ट बुद्धीच्या कसोटीवर घासून पाहिल्याशिवाय स्वीकारू नका."
- राजकीय सत्ता ही गुरुकिल्ली: "जो समाज राजसत्ता काबीज करतो तोच समाज प्रगती करू शकतो."
- मैत्री, करुणा, समता: बौद्ध धम्म स्वीकारला कारण त्यात स्वातंत्र्य, समता, बंधुता आहे.
5. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे 50 प्रश्न-उत्तरे | पोलीस + वनरक्षक + चौकीदार
Ans: कोलंबिया विद्यापीठासाठी, परदेशी लोकांना अस्पृश्यता समजावी म्हणून. 1935-36.
Q2. बडोदा संस्थानात बाबासाहेब कोणत्या पदावर होते?
Ans: Military Secretary, 1917.
Q3. महाड सत्याग्रह कोणत्या वर्षी झाला?
Ans: 20 मार्च 1927.
Q4. 'मी हिंदू म्हणून मरणार नाही' ही घोषणा कोठे केली?
Ans: येवला, नाशिक. 13 ऑक्टोबर 1935.
Q5. बाबासाहेबांनी बौद्ध धम्म कधी स्वीकारला?
Ans: 14 ऑक्टोबर 1956, नागपूर. 3.65 लाख अनुयायांसह.
Q6. बाबासाहेबांचे PhD चे विषय कोणते?
Ans: कोलंबिया - 'National Dividend of India', लंडन DSc - 'Problem of the Rupee'.
Q7. संविधान सभेच्या मसुदा समितीचे अध्यक्ष कोण?
Ans: डॉ. बी. आर. आंबेडकर. 29 ऑगस्ट 1947 रोजी नेमणूक.
Q8. 'शिका, संघटित व्हा, संघर्ष करा' हा नारा कोणी दिला?
Ans: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर.
Q9. बाबासाहेबांचे मूळ गाव कोणते?
Ans: आंबडवे, ता. मंडणगड, जि. रत्नागिरी.
Q10. 'मूकनायक' हे वृत्तपत्र कोणी सुरू केले?
Ans: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, 31 जानेवारी 1920.
Q11. बाबासाहेबांचे वडील कोणत्या पदावर होते?
Ans: रामजी मालोजी सकपाळ, सुभेदार, ब्रिटिश सैन्य.
Q12. 'जनता' वृत्तपत्र सुरू वर्ष?
Ans: 1930.
Q13. पुणे करार कधी झाला?
Ans: 24 सप्टेंबर 1932, गांधीजी-आंबेडकर यांच्यात.
Q14. बाबासाहेब पहिल्यांदा कायदेमंत्री कधी झाले?
Ans: 15 ऑगस्ट 1947, स्वतंत्र भारताचे पहिले कायदेमंत्री.
Q15. 'Annihilation of Caste' ग्रंथ वर्ष?
Ans: 1936. जातिव्यवस्थेवरील स्फोटक भाषण.
Q16. बाबासाहेबांचा जन्म कधी झाला?
Ans: 14 एप्रिल 1891, महू, मध्य प्रदेश.
Q17. महापरिनिर्वाण दिन कोणता?
Ans: 6 डिसेंबर 1956, दिल्ली.
Q18. 'भारतीय रिझर्व्ह बँक' स्थापनेमागे कोणाचा प्रबंध होता?
Ans: डॉ. आंबेडकरांचा 'Problem of the Rupee' प्रबंध. RBI Act 1934.
Q19. 'कामगार मंत्री' म्हणून कोणत्या खात्यात काम केले?
Ans: 1942-46, व्हाईसरॉयच्या कार्यकारी मंडळात मजूर मंत्री.
Q20. 'समता सैनिक दल' स्थापना वर्ष?
Ans: 1927, सामाजिक संरक्षणासाठी.
बाकी 30 प्रश्न प्रॅक्टिससाठी: काळाराम मंदिर सत्याग्रह वर्ष, हिंदू कोड बिल, राज्य पुनर्रचना आयोग, स्वतंत्र मजूर पक्ष, पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी, सिद्धार्थ कॉलेज, मिलिंद कॉलेज, बुद्ध अँड हिज धम्म, द बुद्धा अँड कार्ल मार्क्स, थॉट्स ऑन पाकिस्तान, हू वर द शूद्राज, द अनटचेबल्स, स्टेट्स अँड मायनॉरिटीज, इ. टॉपिक वाचा.
6. पुस्तकाचा सारांश 500 शब्दात | निबंधासाठी
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे आत्मचरित्र म्हणजे केवळ एका व्यक्तीची कहाणी नाही, तर संपूर्ण दलित समाजाच्या वेदनेचा दस्तऐवज आहे. 'Waiting for a Visa' या लेखातून त्यांनी स्वतः अनुभवलेली अस्पृश्यता जगासमोर मांडली. कोरेगावचा प्रवास, बडोद्यातील नोकरी, चाळीसगावची बैलगाडी, दौलताबादचा पाणी प्रसंग - या चार घटनांतून त्यांनी दाखवून दिलं की उच्चशिक्षित असूनही, सूट-बूट घालूनही, सरकारी नोकरीत असूनही फक्त 'जन्माने महार' म्हणून माणूस म्हणून वागणूक मिळत नाही.
बाबासाहेबांचा जीवनसंघर्ष शाळेपासून सुरू झाला. वर्गाबाहेर बसणे, ओंजळीतून पाणी पिणे, संस्कृत शिकायला बंदी. पण वडील रामजी सुभेदार आणि सयाजीराव गायकवाड यांच्या पाठिंब्यामुळे ते कोलंबिया, लंडन पर्यंत शिकले. अर्थशास्त्र, राज्यशास्त्र, कायदा या विषयात PhD, DSc, Bar-at-Law अशा पदव्या मिळवल्या. 'Problem of the Rupee' या प्रबंधावरच भारतीय रिझर्व्ह बँक उभी राहिली.
शिक्षण पूर्ण करून भारतात आल्यावर त्यांनी पाहिलं की डिग्री असूनही सामाजिक दर्जा बदलत नाही. म्हणून 1927 ला महाड चवदार तळे सत्याग्रह केला. "पाणी पिणे हा हेतू नाही, माणूस म्हणून जगण्याचा हक्क आहे" हे सांगितलं. 1930 ला नाशिक काळाराम मंदिर सत्याग्रह. 5 वर्षे लढा देऊनही मंदिर प्रवेश मिळाला नाही. तेव्हा त्यांच्या लक्षात आलं - हिंदू धर्मात राहून समता येणार नाही.
13 ऑक्टोबर 1935, येवला. "मी हिंदू म्हणून मरणार नाही" ही ऐतिहासिक घोषणा. 21 वर्षे सर्व धर्मांचा अभ्यास केला. 14 ऑक्टोबर 1956, नागपूर. 3.65 लाख अनुयायांसह बौद्ध धम्म स्वीकारला. "मी बुद्धाच्या धम्मात येतो कारण त्यात समता, स्वातंत्र्य, बंधुता आहे."
राजकीय क्षेत्रात 1936 ला स्वतंत्र मजूर पक्ष, 1942 ला शेड्युल्ड कास्ट्स फेडरेशन. 1946 ला संविधान सभेवर. 29 ऑगस्ट 1947 ला मसुदा समितीचे अध्यक्ष. 2 वर्षे 11 महिने 18 दिवस रात्रंदिवस काम करून जगातील सर्वात मोठे लिखित संविधान दिले. कलम 17 ने अस्पृश्यता नष्ट केली. कलम 15, 16 ने समतेचा अधिकार दिला. हिंदू कोड बिलाने स्त्रियांना हक्क दिले.
6 डिसेंबर 1956 रोजी महापरिनिर्वाण. पण ते जाण्यापूर्वी कोट्यवधी लोकांना 'माणूस' म्हणून जगण्याचा मार्ग दाखवून गेले. त्यांचा संदेश - "शिका, संघटित व्हा, संघर्ष करा." शिक्षणाने माणूस घडतो, संघटनेने शक्ती येते, संघर्षाने परिवर्तन होते.
आज आपण जे स्वातंत्र्य उपभोगतो, ज्या खुर्चीवर बसतो, ज्या स्पर्धा परीक्षा देतो, ते सगळं बाबासाहेबांच्या त्यागाचं फळ आहे. म्हणून त्यांचं आत्मचरित्र वाचणं म्हणजे फक्त परीक्षेची तयारी नाही, तर कृतज्ञता व्यक्त करणं आहे.
7. Vision Gov Academy चा संदेश | परीक्षार्थींसाठी
'My Autobiography' वाचलास तर तुला कळेल - नोकरी मागायची नसते, लायक बनायचं असतं. बाबासाहेब रडत बसले नाहीत. त्यांनी PhD केल्या, Bar-at-Law झाले, संविधान लिहिलं.
तू पण अभ्यास कर. 1100 प्रश्न सोडव. खाकी वर्दी घाल. बाबासाहेबांना खरी आदरांजली तीच असेल.
"तू फक्त मेहनत कर, सिलेक्शन आम्ही घडवू" - Team Vision Gov
No comments:
Post a Comment