भारतात युरोपियनांचे आगमन | पोर्तुगीज, डच, इंग्रज, फ्रेंच, डॅनिश | 5000+ शब्दांचा महासंग्रह
विद्यार्थी मित्रांनो, MPSC, PSI, पोलीस भरती, तलाठी, ZP, SSC परीक्षेत आधुनिक भारताच्या
इतिहासात "भारतात युरोपियनांचे आगमन" हा सगळ्यात महत्वाचा Topic आहे. दरवर्षी 2-3 प्रश्न येतात. कोण आधी आला,
कोणत्या वखारी, कोणत्या लढाया, कोणते तह, कोण शेवटी टिकला Most Imp आहेत. ही 6500
शब्दांची संपूर्ण नोट्स वाचून 100% मार्क मिळवा.
1. प्रस्तावना: युरोपियनांना भारताची गरज का पडली? | 3 मार्क
15 व्या शतकात युरोपात मसाल्याचे पदार्थ, रेशीम, सुती कापड, नील, रत्ने यांना प्रचंड मागणी होती. हे सर्व भारतात स्वस्त व मुबलक मिळायचे. पण भारताशी व्यापार करायचा कसा? कारण 1453 मध्ये ऑटोमन तुर्कांनी कॉन्स्टँटिनोपल जिंकले. त्यामुळे युरोप ते आशिया हा पारंपरिक खुष्कीचा मार्ग बंद झाला. अरब व्यापारी मधले दलाल बनले, ते 300% नफा घ्यायचे.
म्हणून युरोपियन देश - पोर्तुगाल, स्पेन, हॉलंड, इंग्लंड, फ्रान्स - यांनी भारताचा नवा सागरी मार्ग शोधायला सुरुवात केली. "ज्याला सागरी मार्ग सापडेल, तो जग जिंकेल" ही भावना होती. यातूनच भारतात युरोपियनांचे आगमन झाले.
Exam Trick: भारतात युरोपियन येण्याची 3 कारणे - 1) मसाले (Spice Trade), 2)
संपत्ती (Wealth), 3) धर्मप्रसार (Christianity).
क्रम लक्षात ठेवा: 3M - Merchandise, Money, Missionary.
क्रम लक्षात ठेवा: 3M - Merchandise, Money, Missionary.
2. पोर्तुगीज - भारतात येणारे सर्वात पहिले युरोपियन | 15 मार्क
2.1 वास्को-द-गामा: भारताचा शोध 20 मे 1498
8 जुलै 1497: पोर्तुगालचा राजा मॅन्युएल-1 याने वास्को-द-गामाला 4 जहाजे
व 170 खलाशांसह भारत शोधायला पाठवले. केप ऑफ गुड होप मार्गे प्रवास.
20 मे 1498: वास्को-द-गामा कालिकत, केरळ येथे पोहोचला. काप्पड बीच. 10
महिने 23 दिवस प्रवास. अरब व्यापारी इब्न माजिद ने मार्गदर्शन केले.
स्वागत: कालिकतचा राजा झामोरिन (सामुरी) ने स्वागत केले. पण अरब
व्यापाऱ्यांनी विरोध केला. 3 महिने राहून मिरे, दालचिनी घेऊन परत गेला.
1499: पोर्तुगालला परत. 60 पट नफा. युरोपात खळबळ. भारताचा सागरी मार्ग
सापडला.
2.2 पोर्तुगीज वसाहती व महत्वाच्या व्यक्ती MPSC
| व्यक्ती | काळ | महत्वाचे कार्य | पदवी |
|---|---|---|---|
| पेड्रो अल्वारेस कॅब्राल | 1500-1501 | दुसरी पोर्तुगीज मोहीम. कालिकत मध्ये वखार. अरबांशी संघर्ष. | - |
| फ्रान्सिस्को द अल्मेडा | 1505-1509 | पहिला पोर्तुगीज व्हॉइसरॉय. "ब्लू वॉटर पॉलिसी" - समुद्रावर नियंत्रण. नौदल मजबूत केले. | पहिला व्हॉइसरॉय |
| अल्फान्सो द अल्बुकर्क | 1509-1515 | पोर्तुगीज सत्तेचा खरा संस्थापक. 1510 - गोवा जिंकले (बिजापूर आदिलशहाकडून). 1511 - मलाक्का. 1515 - हॉर्मुज. पोर्तुगीजांना भारतीयांशी लग्न करण्यास प्रोत्साहन - मिश्र वंश. | दुसरा व्हॉइसरॉय |
| निनो द कुन्हा | 1529-1538 | 1530 - राजधानी कोचीनहून गोव्याला हलवली. 1534 - बेसीन (वसई), 1535 - दीव ताब्यात. | गोवा राजधानी |
2.3 पोर्तुगीजांच्या वखारी व वसाहती:
- 1502: कालिकत - पहिली युरोपियन वखार.
- 1503: कोचीन.
- 1505: कन्नानोर.
- 1510: गोवा - राजधानी 1530 पासून. 451 वर्षे राज्य. 19 डिसेंबर 1961 मुक्ती.
- 1534: बेसीन (वसई) - गुजरात सुलतान बहादुरशहा कडून.
- 1535: दीव.
- 1537: दमण.
- 1579: हुगळी, बंगाल.
2.4 पोर्तुगीजांचा ऱ्हास: 5 कारणे
- धार्मिक असहिष्णुता: जबरदस्तीने धर्मांतर. गोवा इन्क्विझिशन 1560. हिंदू-मुस्लिम मंदिरे पाडली. जनता विरोधात.
- चाचेगिरी: अरब, भारतीय जहाजे लुटली. "समुद्राचे दरोडेखोर". व्यापारी त्रस्त.
- डच व इंग्रज स्पर्धा: 1600 नंतर डच व इंग्रज आले. मसाल्याचा व्यापार हिरावला. 1759 बेदरा लढाई - डच पराभव.
- ब्राझील शोध: 1500 ला कॅब्राल ने ब्राझील शोधले. पोर्तुगालचे लक्ष ब्राझीलकडे वळले. भारत दुय्यम.
- भ्रष्टाचार: अधिकारी लाचखोर. "कोणीही गोव्यात 3 वर्ष राहिला तर श्रीमंत होतो" म्हण.
Trick: पोर्तुगीज = P = Pahile (पहिले), Portugal,
Paryatan (पर्यटन - गोवा).
1498 ते 1961 = 463 वर्षे - सर्वात जास्त काळ भारतात.
1498 ते 1961 = 463 वर्षे - सर्वात जास्त काळ भारतात.
3. डच - मसाल्याचे व्यापारी | 10 मार्क
3.1 डच ईस्ट इंडिया कंपनी (VOC)
- स्थापना: 20 मार्च 1602, हॉलंड. नाव - Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC).
- भांडवल: 65 लाख गिल्डर. जगातील पहिली बहुराष्ट्रीय कंपनी. पहिली शेअर बाजारात नोंदणी.
- उद्देश: मसाल्याचा व्यापार - मिरे, लवंग, जायफळ, दालचिनी. इंडोनेशिया मुख्य.
3.2 भारतात आगमन व वखारी PSI
| वर्ष | ठिकाण | महत्व |
|---|---|---|
| 1605 | मच्छलीपट्टणम, आंध्र | पहिली डच वखार भारतात. कापड व्यापार. |
| 1610 | पुलीकत, तामिळनाडू | मुख्य केंद्र. फोर्ट गेल्ड्रिया बांधले. सुती कापड निर्यात. |
| 1616 | सुरत, गुजरात | नील व्यापार. |
| 1638 | गोलकोंडा | हिरे व्यापार. |
| 1653 | चिनसुरा, बंगाल | अफू, कच्चे रेशीम. फोर्ट गुस्तावस. |
| 1658 | कोचीन | पोर्तुगीजांकडून जिंकले. मिरे व्यापार. |
| 1659 | नागपट्टणम, तामिळनाडू | दक्षिण भारत मुख्यालय. |
3.3 डचांचा ऱ्हास: 3 कारणे
- इंडोनेशिया लक्ष: जावा, सुमात्रा, स्पाइस आयलंड (मलुकू) मध्ये लवंग, जायफळ. भारतापेक्षा 10 पट नफा. म्हणून भारत दुय्यम.
- इंग्रज-फ्रेंच युद्धे: 1741-1763 अँग्लो-फ्रेंच युद्धे. डच तटस्थ. पण व्यापार बसला.
- 1759 बेदराची लढाई: बंगाल. इंग्रज कॅप्टन फोर्ड ने डच कॅप्टन बिस्कोप चा पराभव. डच कायमचे भारतातून हद्दपार. "Battle of Bedara/Chinsurah".
MPSC PYQ: डचांनी भारतात कोणत्या वस्तूचा व्यापार केला नाही? A) मिरे B) कापड C) चहा D) अफू
उत्तर: C चहा. चहा इंग्रजांनी 1830 नंतर आणला. डच - मसाले, कापड, नील, अफू.
उत्तर: C चहा. चहा इंग्रजांनी 1830 नंतर आणला. डच - मसाले, कापड, नील, अफू.
4. इंग्रज - भारताचे भाग्यविधाते | 25 मार्क
4.1 ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी स्थापना
- 31 डिसेंबर 1600: राणी एलिझाबेथ-1 ने "The Governor and Company of Merchants of London trading into the East Indies" ला सनद दिली. 15 वर्षे मक्तेदारी.
- भांडवल: 72,000 पौंड. 217 भागीदार.
- नाव: "John Company", "Company Bahadur".
4.2 भारतात आगमन व सुरुवातीच्या वखारी
24 ऑगस्ट 1608: कॅप्टन हॉकिन्स "हेक्टर" जहाजाने सुरतला पोहोचला.
जहांगीर दरबारात गेला. 400 शब्द फारसी बोलला. पण पोर्तुगीज विरोधामुळे परवानगी नाही.
1611: कॅप्टन मिडलटन मच्छलीपट्टणम ला. वखार काढली पण टिकली नाही.
1612: कॅप्टन बेस्ट ने पोर्तुगीजांचा पराभव केला - स्वाल्ली लढाई, सुरत
जवळ. मुघल खूश.
1613: जहांगीर ने फरमान दिले. सुरत येथे पहिली अधिकृत इंग्रज वखार. थॉमस
अल्डवर्थ पहिला प्रमुख.
1615-1619: सर थॉमस रो - इंग्लंड राजा जेम्स-1 चा राजदूत. जहांगीर
दरबारात 3 वर्षे. व्यापारी सवलती मिळवल्या. "सुरत, बंगाल, सिंध मध्ये वखारी काढा" परवानगी.
4.3 महत्वाची ठिकाणे व वर्षे Talathi
| वर्ष | ठिकाण | घटना | कोणाकडून |
|---|---|---|---|
| 1611 | मच्छलीपट्टणम | पहिली वखार दक्षिण भारत | गोलकोंडा सुलतान |
| 1613 | सुरत | पहिली अधिकृत वखार पश्चिम भारत | जहांगीर फरमान |
| 1632 | हरिहरपूर, ओडिशा | बंगालमध्ये प्रवेश | गोलकोंडा सुलतान "गोल्डन फरमान" |
| 1639 | मद्रास | फ्रान्सिस डे ने चंद्रगिरी राजाकडून जमीन. फोर्ट सेंट जॉर्ज बांधले. 1641 - दुसरी प्रेसिडेन्सी. | विजयनगर राजा |
| 1651 | हुगळी, बंगाल | डॉ. गॅब्रिएल बाउटन ने शहाजहानची मुलगी बरी केली. बक्षीस - 3000 रुपये वर्षाला व्यापार सवलत. | शहाजहान |
| 1668 | मुंबई | चार्ल्स-2 ला पोर्तुगीज राजकन्या हुंडा. त्याने कंपनीला 10 पौंड वर्षाला भाड्याने दिली. पहिली प्रेसिडेन्सी 1687. | इंग्लंड राजा |
| 1690 | कलकत्ता (सुतानुती) | जॉब चार्नाक ने 3 गावे - सुतानुती, गोविंदपूर, कालीकाता विकत. 1696 - फोर्ट विल्यम. 1700 - तिसरी प्रेसिडेन्सी. | बंगाल नवाब |
| 1717 | संपूर्ण बंगाल | फारुखसियर कडून "मॅग्ना कार्टा" फरमान. 3000 रु वर्षाला संपूर्ण बंगाल, बिहार, ओडिशा मध्ये मुक्त व्यापार. दस्तक. | मुघल बादशहा |
4.4 प्लासीची लढाई 23 जून 1757 | 10 मार्क
पार्श्वभूमी: बंगाल नवाब सिराज-उद-दौला. इंग्रजांनी कलकत्ता बळकावले, दस्तक चा गैरवापर, फोर्ट विल्यम बळकटीकरण. नवाबाने 20 जून 1756 ला कलकत्ता जिंकले - "ब्लॅक होल" घटना (123 इंग्रज मृत्यू).
सैन्य: सिराज - 50,000 सैन्य, 53 तोफा. इंग्रज - रॉबर्ट क्लाइव्ह - 3,000 सैन्य (800 गोरे, 2200 भारतीय), 10 तोफा.
विश्वासघात: मीर जाफर (सेनापती), जगत सेठ (बँकर), अमीचंद, राय दुर्लभ, यार लुतीफ खान यांनी क्लाइव्ह शी कट केला. लढाईत मीर जाफर 50,000 सैन्य घेऊन बाजूला उभा राहिला.
परिणाम: सिराज पराभूत, पळाला, पकडला गेला, ठार. मीर जाफर नवाब. इंग्रजांना 24 परगणा जमीनदारी, 1.7 कोटी रुपये नुकसानभरपाई. बंगालची खरी सत्ता इंग्रजांकडे.
4.5 बक्सारची लढाई 22 ऑक्टोबर 1764 | 10 मार्क
कारण: मीर कासिम (मीर जाफरचा जावई, 1760 नवाब) स्वतंत्र. त्याने अवध नवाब शुजा-उद-दौला व मुघल बादशहा शाह आलम-2 शी युती. इंग्रजांना हाकलायचे.
सैन्य: संयुक्त - 40,000. इंग्रज - हेक्टर मुन्रो - 7,000.
परिणाम: इंग्रज विजयी. मीर कासिम पळाला. शाह आलम शरण. शुजा पळाला.
1765 अलाहाबाद तह: 1) शुजा ला अवध परत, पण 50 लाख खंडणी. 2) शाह आलम ला कोरा व अलाहाबाद जिल्हे. 3) इंग्रजांना बंगाल, बिहार, ओडिशा ची दिवाणी (महसूल वसुली अधिकार) मिळाली. 26 लाख वार्षिक. बंगालचे खरे राज्यकर्ते इंग्रज झाले. रॉबर्ट क्लाइव्ह दुसऱ्यांदा गव्हर्नर 1765-67.
MPSC PYQ: प्लासी व बक्सार लढाईतील फरक काय?
उत्तर: प्लासी 1757 - कंपनीला बंगालमध्ये राजकीय वजन. पण सत्ता नवाबाकडे. बक्सार 1764 - कंपनीला दिवाणी मिळाली. महसूल + न्याय + संरक्षण. खरी सत्ता. बक्सार ने ब्रिटिश साम्राज्याचा पाया घातला.
उत्तर: प्लासी 1757 - कंपनीला बंगालमध्ये राजकीय वजन. पण सत्ता नवाबाकडे. बक्सार 1764 - कंपनीला दिवाणी मिळाली. महसूल + न्याय + संरक्षण. खरी सत्ता. बक्सार ने ब्रिटिश साम्राज्याचा पाया घातला.
5. फ्रेंच - शेवटी आले, शेवटी गेले | 15 मार्क
5.1 फ्रेंच ईस्ट इंडिया कंपनी
- स्थापना: 1664, राजा लुई 14 वा चा मंत्री कोलबर्ट. नाव - Compagnie des Indes Orientales.
- भांडवल: सरकारी. 15% राजा, 85% जनता. पण फ्रेंच जनता उदासीन. भांडवल कमी.
- उद्देश: इंग्रज-डच सारखा व्यापार + वसाहत + धर्मप्रसार.
5.2 भारतात आगमन व वखारी
1667: फ्रान्सिस कॅरॉन पहिली मोहीम. सुरत येथे पहिली वखार 1668.
1669: मच्छलीपट्टणम वखार.
1673: फ्रान्सिस मार्टिन ने वालिकोंडापुरम शेरखान लोधी कडून जागा घेतली.
1674 - पाँडेचरी स्थापना. मुख्यालय.
1674: चंदरनगर, बंगाल. बंगाल मुख्यालय.
1720: माहे (केरळ), 1725 - कराईकल (तामिळनाडू), 1739 - यानाम (आंध्र).
5.3 डुप्ले - फ्रेंच सत्तेचा शिखर 1742-1754
जोसेफ फ्रांस्वा डुप्ले: 1742 गव्हर्नर. महत्वाकांक्षी. "भारतात फ्रेंच साम्राज्य".
- नवीन धोरण: भारतीय राजकारणात ढवळाढवळ. भारतीय राजांना तख्तावर बसवणे. त्या बदल्यात जमीन, पैसा.
- कर्नाटक युद्धे 1746-1763: इंग्रज vs फ्रेंच. 3 युद्धे. हैदराबाद व कर्नाटक गादीसाठी.
- हैदराबाद: नासिर जंग vs मुझफ्फर जंग. डुप्ले ने मुझफ्फर ला मदत. मुझफ्फर निजाम झाला. बक्षीस - उत्तरी सरकार (4 जिल्हे).
- कर्नाटक: अन्वरउद्दीन vs चंदा साहिब. डुप्ले ने चंदा साहिब ला नवाब केले. बक्षीस - 72 लाख.
- 1746-1748 पहिले युद्ध: ऑस्ट्रियाच्या वारसा युद्धाचा भाग. डुप्ले ने मद्रास जिंकले 1746. पण 1748 एक्स-ला-शॅपेल तह - मद्रास परत.
- 1749-1754 दुसरे युद्ध: डुप्ले चा शिखर. मुझफ्फर निजाम, चंदा साहिब नवाब. पण रॉबर्ट क्लाइव्ह ने 1751 आर्कोट जिंकले. चंदा साहिब ठार. डुप्ले पराभूत. 1754 फ्रान्सला परत बोलावले. गरीब मेला 1763.
5.4 वांदीवॉशची लढाई 22 जानेवारी 1760 | 5 मार्क
तिसरे कर्नाटक युद्ध 1758-1763: सात वर्षीय युद्धाचा भाग. फ्रेंच सेनापती लाली. इंग्रज सेनापती सर आयर कूट.
ठिकाण: वांदीवॉश, तामिळनाडू. चेंजी जवळ.
परिणाम: फ्रेंच दारुण पराभव. लाली शरण. पाँडेचरी 1761 ला इंग्रजांनी जिंकले, उद्ध्वस्त केले. 1763 पॅरिस तह - पाँडेचरी परत, पण तटबंदी नाही, सैन्य नाही. भारतात फ्रेंच सत्तेचा अंत. इंग्रज निर्विवाद.
Trick: फ्रेंच शेवट - 1760 वांदीवॉश + 1761 पाँडेचरी + 1763 पॅरिस = फ्रेंच फिनिश.
5.5 फ्रेंच अपयशाची 7 कारणे UPSC
- सरकारी कंपनी: नोकरशाही, निर्णय उशिरा. इंग्रज कंपनी खाजगी, वेगवान.
- नौदल कमजोर: इंग्रज नौदल सर्वात मजबूत. फ्रेंच जहाजे कमी. समुद्रावर नियंत्रण नाही.
- भांडवल कमी: फ्रेंच जनता शेअर घेत नाही. इंग्रज कंपनी श्रीमंत.
- नेतृत्व: डुप्ले नंतर कोणीही कर्तबगार नाही. लाली वाईट सेनापती. इंग्रजांकडे क्लाइव्ह, लॉरेन्स.
- युरोपात व्यस्त: फ्रान्स सतत युद्धे - ऑस्ट्रिया, सात वर्षीय युद्ध. भारत दुय्यम.
- भौगोलिक: पाँडेचरी लहान. मुंबई, कलकत्ता, मद्रास मोठी बंदरे इंग्रजांकडे.
- धोरण चूक: भारतीय राजकारणात जास्त ढवळाढवळ. खर्च वाढला. नफा कमी. इंग्रज व्यापार आधी, राज्य नंतर.
6. डॅनिश (डेनिश) - व्यापारी, शासक नाही | 5 मार्क
6.1 डॅनिश ईस्ट इंडिया कंपनी
- स्थापना: 1616, कोपनहेगन. डेन्मार्क राजा ख्रिश्चन-4.
- उद्देश: फक्त व्यापार. राज्य स्थापन नाही. लष्कर नाही.
6.2 भारतात वसाहती:
- 1620: ट्रांकेबार (तरंगमबाडी), तामिळनाडू. तंजावर नायकाकडून. डॅन्सबोर्ग किल्ला. मुख्यालय.
- 1676: सेरामपूर (श्रीरामपूर), बंगाल. हुगळी नदी. मिशनरी कार्य.
- 1755: निकोबार बेटे. "न्यू डेन्मार्क". 1848 ब्रिटिशांना विकले.
6.3 डॅनिश योगदान:
- छापखाना: 1712 - सेरामपूर ला पहिला छापखाना. तमिळ, बंगाली बायबल.
- शिक्षण: सेरामपूर कॉलेज 1818. विल्यम कॅरी, जोशुआ मार्शमन, विल्यम वार्ड - "सेरामपूर त्रयी".
- विज्ञान: ट्रांकेबार येथे वेधशाळा 1792.
6.4 भारतातून बाहेर:
1845: ट्रांकेबार व सेरामपूर इंग्रजांना विकले. 20 लाख रुपये. डॅनिश व्यापारी दिवाळखोर. नेपोलियन युद्धे युरोपात. भारतात रस नाही. शांततेत बाहेर पडलेली एकमेव युरोपियन सत्ता.
7. इंग्रज vs फ्रेंच: कर्नाटकची 3 युद्धे | 15 मार्क UPSC
7.1 पहिले कर्नाटक युद्ध 1746-1748
| मुद्दा | तपशील |
|---|---|
| कारण | युरोपात ऑस्ट्रियाच्या वारसा युद्ध 1740-48. इंग्लंड vs फ्रान्स. त्याचा परिणाम भारतात. |
| घटना | 1746 - फ्रेंच अॅडमिरल ला बूर्दोने ने मद्रास जिंकले. रॉबर्ट क्लाइव्ह कैदी. 1746 - सेंट थोमे लढाई. फ्रेंच कॅप्टन पॅराडाइस ने कर्नाटक नवाब अन्वरउद्दीन चा 10,000 सैन्याचा पराभव केला 300 सैन्याने. युरोपियन प्रशिक्षण श्रेष्ठ सिद्ध. |
| तह | 1748 - एक्स-ला-शॅपेल तह. युरोपात शांतता. मद्रास इंग्रजांना परत. |
| परिणाम | कोणीही जिंकले नाही. पण भारतीय सैन्य कमजोर सिद्ध. डुप्ले ला कळले - भारतीय राजकारणात ढवळाढवळ करून जिंकता येते. |
7.2 दुसरे कर्नाटक युद्ध 1749-1754
| मुद्दा | तपशील |
|---|---|
| कारण | हैदराबाद निजाम-उल-मुल्क मृत्यू 1748. मुलगा नासिर जंग vs नातू मुझफ्फर जंग. कर्नाटक नवाब अन्वरउद्दीन vs चंदा साहिब (जावई). वारसा वाद. डुप्ले ने संधी साधली. |
| फ्रेंच बाजू | मुझफ्फर जंग (हैदराबाद) + चंदा साहिब (कर्नाटक). डुप्ले सेनापती. |
| इंग्रज बाजू | नासिर जंग (हैदराबाद) + महमद अली (अन्वरउद्दीन चा मुलगा, कर्नाटक). रॉबर्ट क्लाइव्ह, स्ट्रिंगर लॉरेन्स. |
| घटना | 1749 - अंबूर लढाई. चंदा साहिब ने अन्वरउद्दीन ला ठार. कर्नाटक नवाब झाला. 1750 - मुझफ्फर जंग निजाम
झाला. डुप्ले ला उत्तरी सरकार (4 जिल्हे) बक्षीस. 7 लाख वार्षिक. डुप्ले शिखरावर. मुघल बादशहा ने "नवाब"
किताब दिला. 1751 - रॉबर्ट क्लाइव्ह ने आर्कोट जिंकले. चंदा साहिब वेढा घालतो. 50 दिवस. क्लाइव्ह टिकला. चंदा साहिब पराभूत, ठार 1752. महमद अली नवाब. |
| तह | 1754 - पाँडेचरी तह. इंग्रज-फ्रेंच तडजोड. डुप्ले ला फ्रान्सला परत बोलावले. गोदेहू नवीन गव्हर्नर. युद्धबंदी. |
| परिणाम | डुप्ले चे स्वप्न भंगले. फ्रान्स सरकार नाराज - खर्च जास्त, नफा नाही. इंग्रज विजयी. महमद अली कर्नाटक नवाब - इंग्रज मित्र. |
7.3 तिसरे कर्नाटक युद्ध 1758-1763
| मुद्दा | तपशील |
|---|---|
| कारण | युरोपात सात वर्षीय युद्ध 1756-63. इंग्लंड vs फ्रान्स. त्याचा भाग भारतात. |
| फ्रेंच सेनापती | काउंट लाली. 1758 भारतात आला. अहंकारी, रागीट. भारतीय सैनिकांना शिव्या. |
| इंग्रज सेनापती | सर आयर कूट. |
| निर्णायक लढाई | 22 जानेवारी 1760 - वांदीवॉशची लढाई. तामिळनाडू. इंग्रज 1900 सैन्य. फ्रेंच 2250 सैन्य. इंग्रज विजयी. लाली पळाला. फ्रेंच सेनापती बुस्सी कैदी. |
| पाँडेचरी | 16 जानेवारी 1761 - इंग्रजांनी पाँडेचरी जिंकले. पूर्ण उद्ध्वस्त केले. "No stone upon stone". |
| तह | 1763 - पॅरिसचा तह. सात वर्षीय युद्ध समाप्त. पाँडेचरी फ्रेंचांना परत, पण तटबंदी नाही, सैन्य नाही. फक्त व्यापार. |
| परिणाम | भारतात फ्रेंच सत्तेचा कायमचा अंत. इंग्रज निर्विवाद. "Battle of Wandiwash decided the fate of French in India". |
8. इंग्रज विजयाची 10 कारणे: फ्रेंच का हरले? MPSC Mains
- नौदल श्रेष्ठत्व: इंग्रज नौदल जगात सर्वात मजबूत. भारतात कुमक, रसद जलद. फ्रेंच नौदल कमजोर. वांदीवॉश लढाईत इंग्रज जहाजे मदतीला, फ्रेंच नाही.
- कंपनी रचना: इंग्रज कंपनी खाजगी. भागीदार नफा बघतात. निर्णय वेगवान. फ्रेंच कंपनी सरकारी. नोकरशाही. राजा परवानगी लागते. 6 महिने लागायचे.
- भांडवल: इंग्रज कंपनी श्रीमंत. शेअर बाजार. कर्ज मिळते. फ्रेंच कंपनी गरीब. फ्रेंच जनता शेअर घेत नाही. राजा पैसे देत नाही.
- भौगोलिक फायदा: इंग्रज - मुंबई, कलकत्ता, मद्रास - 3 मोठी बंदरे, श्रीमंत प्रदेश. फ्रेंच - पाँडेचरी लहान, गरीब.
- नेतृत्व: इंग्रज - क्लाइव्ह, लॉरेन्स, आयर कूट - कुशल. फ्रेंच - डुप्ले नंतर कोणीही नाही. लाली अकार्यक्षम, रागीट. भारतीय सैनिक त्याला घाबरायचे.
- युरोपात लक्ष: फ्रान्स सतत युद्धे - ऑस्ट्रिया, प्रशिया, सात वर्षीय युद्ध. भारत दुय्यम. इंग्लंड बेट, सुरक्षित. भारतावर लक्ष.
- धोरण फरक: डुप्ले - राजकारणात ढवळाढवळ, खर्च जास्त, नफा नाही. फ्रान्स सरकार नाराज. क्लाइव्ह - व्यापार आधी, राज्य नंतर. नफा आधी. संचालक खूश.
- भारतीय सैन्य: इंग्रजांनी शीख, गुरखा, मराठा भरती केले. फ्रेंच फक्त पाँडेचरी पुरते.
- एकाग्रता: इंग्रजांचे लक्ष भारत. फ्रेंचांचे लक्ष - कॅनडा, अमेरिका, वेस्ट इंडीज, आफ्रिका, भारत. विखुरले.
- नशीब: 1757 प्लासी जिंकली. बंगाल पैसा मिळाला. त्यातून संपूर्ण भारत जिंकला. फ्रेंचांना प्लासी नाही.
9. पोर्तुगीज, डच, इंग्रज, फ्रेंच तुलना | 10 मार्क
| मुद्दा | पोर्तुगीज | डच | इंग्रज | फ्रेंच |
|---|---|---|---|---|
| आगमन | 1498 पहिले | 1605 दुसरे | 1608 तिसरे | 1667 शेवटचे |
| उद्देश | मसाले + धर्मप्रसार + राज्य | मसाले (इंडोनेशिया मुख्य) | व्यापार + राज्य | व्यापार + राज्य + धर्मप्रसार |
| मुख्य केंद्र | गोवा 1510 | पुलीकत, इंडोनेशिया | सुरत, मद्रास, मुंबई, कलकत्ता | पाँडेचरी 1674 |
| धोरण | साम्राज्यवादी, धर्मांध, क्रूर | व्यापारी, तटस्थ | व्यापारी ते शासक, धूर्त | साम्राज्यवादी, पण उशीर |
| सत्ता काळ | 1498-1961 = 463 वर्षे सर्वात जास्त | 1605-1759 = 154 वर्षे | 1608-1947 = 339 वर्षे | 1667-1954 = 287 वर्षे |
| अंत | 1961 गोवा मुक्ती संग्राम. लष्करी कारवाई. | 1759 बेदरा लढाई. इंग्रजांनी हाकलले. | 1947 स्वातंत्र्य. सन्मानाने गेले. | 1954 पाँडेचरी भारतात सामील. 1962 करार. |
| वारसा | गोवा संस्कृती, ख्रिश्चन, काजू, तंबाखू | काही नाही | इंग्रजी, रेल्वे, कायदे, शिक्षण, क्रिकेट | पाँडेचरी फ्रेंच वास्तू, ऑरोविल |
10. 50 PYQ | MPSC + Police + Talathi 2013-2025 | उत्तरा सहित
जोड्या लावा:
1. वास्को-द-गामा - A) 1600 2. ब्रिटिश कंपनी - B) 1498 3. प्लासी - C) 1757 4. बक्सार - D) 1764 5. वांदीवॉश - E) 1760
उत्तर: 1-B, 2-A, 3-C, 4-D, 5-E
1. भारतात येणारा पहिला युरोपियन? [MPSC 2023]
A) इंग्रज B) पोर्तुगीज C) डच D) फ्रेंच
उत्तर: B
2. वास्को-द-गामा भारतात कुठे पोहोचला? [Police 2022]
A) गोवा B) कोचीन C) कालिकत D) सुरत
उत्तर: C 20 मे 1498.
3. गोवा कोणी जिंकले? [Talathi 2021]
A) अल्मेडा B) अल्बुकर्क C) कॅब्राल D) निनो द कुन्हा
उत्तर: B 1510, बिजापूर कडून.
4. "ब्लू वॉटर पॉलिसी" कोणी सुरू केली? [MPSC 2020]
A) अल्बुकर्क B) अल्मेडा C) डुप्ले D) क्लाइव्ह
उत्तर: B समुद्रावर नियंत्रण.
5. पोर्तुगीज सत्तेचा खरा संस्थापक? [PSI 2019]
A) वास्को-द-गामा B) अल्मेडा C) अल्बुकर्क D) कॅब्राल
उत्तर: C
6. डच ईस्ट इंडिया कंपनी स्थापना? [MPSC 2018]
A) 1600 B) 1602 C) 1605 D) 1616
उत्तर: B VOC.
7. डचांनी भारतात पहिली वखार कुठे काढली? [Police 2017]
A) पुलीकत B) सुरत C) मच्छलीपट्टणम D) कोचीन
उत्तर: C 1605.
8. बेदराची लढाई 1759 कोणात? [Talathi 2016]
A) इंग्रज-पोर्तुगीज B) इंग्रज-डच C) इंग्रज-फ्रेंच D) डच-फ्रेंच
उत्तर: B इंग्रज विजयी, डच भारतातून हद्दपार.
9. ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी स्थापना? [MPSC 2022]
A) 1599 B) 1600 C) 1608 D) 1613
उत्तर: B 31 डिसेंबर 1600.
10. इंग्रज भारतात प्रथम कुठे आले? [Police 2021]
A) सुरत B) मद्रास C) मुंबई D) कलकत्ता
उत्तर: A 1608 कॅप्टन हॉकिन्स.
11. सुरत येथे पहिली इंग्रज वखार कधी? [Talathi 2020]
A) 1608 B) 1611 C) 1613 D) 1615
उत्तर: C जहांगीर फरमान.
12. फोर्ट सेंट जॉर्ज कुठे? [MPSC 2019]
A) मुंबई B) कलकत्ता C) मद्रास D) सुरत
उत्तर: C 1639, मद्रास.
13. मुंबई इंग्रजांना कशी मिळाली? [PSI 2018]
A) जिंकली B) विकत घेतली C) हुंडा D) भेट
उत्तर: C 1668, चार्ल्स-2 ला पोर्तुगीज राजकन्या हुंडा.
14. कलकत्ता कोणी स्थापन केले? [MPSC 2017]
A) रॉबर्ट क्लाइव्ह B) जॉब चार्नाक C) फ्रान्सिस डे D) वॉरेन हेस्टिंग्ज
उत्तर: B 1690, सुतानुती गाव.
15. फोर्ट विल्यम कुठे? [Police 2016]
A) मुंबई B) मद्रास C) कलकत्ता D) सुरत
उत्तर: C 1696, कलकत्ता.
16. प्लासीची लढाई कधी? [MPSC 2022]
A) 23 जून 1756 B) 23 जून 1757 C) 22 ऑक्टोबर 1764 D) 22 जानेवारी 1760
उत्तर: B
17. बक्सारची लढाई कधी? [Talathi 2021]
A) 1757 B) 1760 C) 1764 D) 1765
उत्तर: C 22 ऑक्टोबर 1764.
18. दिवाणी म्हणजे काय? [MPSC 2020]
A) लष्कर B) न्याय C) महसूल D) व्यापार
उत्तर: C महसूल वसुली अधिकार. 1765 अलाहाबाद तह.
19. फ्रेंच ईस्ट इंडिया कंपनी स्थापना? [PSI 2019]
A) 1600 B) 1602 C) 1664 D) 1668
उत्तर: C कोलबर्ट.
20. फ्रेंच भारतात प्रथम कुठे? [Police 2018]
A) पाँडेचरी B) सुरत C) चंदरनगर D) माहे
उत्तर: B 1668 सुरत.
21. पाँडेचरी कोणी स्थापन केले? [MPSC 2017]
A) डुप्ले B) लाली C) फ्रान्सिस मार्टिन D) बुस्सी
उत्तर: C 1673-74.
22. डुप्ले कोण होता? [Talathi 2016]
A) इंग्रज गव्हर्नर B) फ्रेंच गव्हर्नर C) डच गव्हर्नर D) पोर्तुगीज गव्हर्नर
उत्तर: B 1742-1754.
23. वांदीवॉशची लढाई कधी? [MPSC 2022]
A) 1757 B) 1760 C) 1764 D) 1763
उत्तर: B 22 जानेवारी 1760.
24. वांदीवॉश लढाई कोणी जिंकली? [Police 2021]
A) फ्रेंच B) इंग्रज C) डच D) मराठे
उत्तर: B सर आयर कूट.
25. पॅरिसचा तह कधी? [Talathi 2020]
A) 1760 B) 1761 C) 1763 D) 1765
उत्तर: C फ्रेंच सत्ता समाप्त.
26. भारतातून शेवटी बाहेर पडलेले युरोपियन? [MPSC 2019]
A) इंग्रज B) फ्रेंच C) पोर्तुगीज D) डच
उत्तर: C 1961 गोवा मुक्ती.
27. डॅनिश भारतात कुठे होते? [PSI 2018]
A) गोवा B) ट्रांकेबार व सेरामपूर C) पाँडेचरी D) सुरत
उत्तर: B
28. डॅनिश भारत सोडून कधी गेले? [Police 2017]
A) 1759 B) 1763 C) 1845 D) 1947
उत्तर: C इंग्रजांना विकले.
29. भारतात युरोपियन आगमन क्रम? [MPSC 2022]
A) पोर्तुगीज-इंग्रज-डच-फ्रेंच B) पोर्तुगीज-डच-इंग्रज-फ्रेंच C) डच-पोर्तुगीज-इंग्रज-फ्रेंच D) इंग्रज-पोर्तुगीज-डच-फ्रेंच
उत्तर: B PDEF - 1498-1605-1608-1667.
30. भारतात सर्वात जास्त काळ राज्य करणारे युरोपियन? [Talathi 2021]
A) इंग्रज B) फ्रेंच C) पोर्तुगीज D) डच
उत्तर: C 1498-1961 = 463 वर्षे.
31. अल्बुकर्क ने गोवा कधी जिंकले? [MPSC 2020]
A) 1505 B) 1510 C) 1515 D) 1530
उत्तर: B बिजापूर आदिलशहा कडून.
32. ब्लू वॉटर पॉलिसी कोणी सुरू केली? [PSI 2019]
A) अल्बुकर्क B) अल्मेडा C) कॅब्राल D) निनो द कुन्हा
उत्तर: B समुद्रावर नियंत्रण.
33. जहाँगीर दरबारात इंग्रज राजदूत? [Police 2018]
A) कॅप्टन हॉकिन्स B) सर थॉमस रो C) फ्रान्सिस डे D) जॉब चार्नाक
उत्तर: B 1615-1619.
34. कलकत्ता स्थापना वर्ष? [MPSC 2017]
A) 1687 B) 1690 C) 1696 D) 1700
उत्तर: B जॉब चार्नाक.
35. फोर्ट विल्यम स्थापना वर्ष? [Talathi 2016]
A) 1690 B) 1696 C) 1700 D) 1707
उत्तर: B कलकत्ता.
36. मॅग्ना कार्टा फरमान कोणी दिले? [MPSC 2022]
A) अकबर B) जहांगीर C) शहाजहान D) फारुखसियर
उत्तर: D 1717, इंग्रजांना बंगाल मुक्त व्यापार.
37. ब्लॅक होल घटना कुठे? [Police 2021]
A) दिल्ली B) कलकत्ता C) मद्रास D) सुरत
उत्तर: B 20 जून 1756, सिराज-उद-दौला.
38. प्लासी लढाईत इंग्रज सेनापती? [Talathi 2020]
A) हेक्टर मुन्रो B) आयर कूट C) रॉबर्ट क्लाइव्ह D) वॉरेन हेस्टिंग्ज
उत्तर: C
39. बक्सार लढाईत इंग्रज सेनापती? [MPSC 2019]
A) रॉबर्ट क्लाइव्ह B) हेक्टर मुन्रो C) आयर कूट D) स्ट्रिंगर लॉरेन्स
उत्तर: B
40. अलाहाबाद तह कधी? [PSI 2018]
A) 1764 B) 1765 C) 1766 D) 1767
उत्तर: B 12 ऑगस्ट 1765. दिवाणी मिळाली.
41. आर्कोट चा वीर कोण? [Police 2017]
A) डुप्ले B) लाली C) रॉबर्ट क्लाइव्ह D) बुस्सी
उत्तर: C 1751, 210 सैन्याने 50 दिवस टिकला.
42. डुप्ले ला परत का बोलावले? [MPSC 2016]
A) पराभव B) वृद्ध C) खर्च जास्त, नफा नाही D) आजारी
उत्तर: C 1754, फ्रान्स सरकार नाराज.
43. वांदीवॉश लढाईत फ्रेंच सेनापती? [Talathi 2015]
A) डुप्ले B) बुस्सी C) लाली D) गोडेहू
उत्तर: C काउंट लाली.
44. पाँडेचरी इंग्रजांनी कधी उद्ध्वस्त केले? [MPSC 2022]
A) 1760 B) 1761 C) 1763 D) 1765
उत्तर: B 16 जानेवारी 1761. "No stone upon stone".
45. फ्रेंच सत्ता भारतात कधी संपली? [Police 2021]
A) 1760 B) 1761 C) 1763 D) 1954
उत्तर: C 1763 पॅरिस तह. पण पाँडेचरी 1954 पर्यंत.
46. सेरामपूर कॉलेज कोणी स्थापन केले? [Talathi 2020]
A) डच B) डॅनिश C) इंग्रज D) फ्रेंच
उत्तर: B 1818, विल्यम कॅरी.
47. निकोबार बेटे कोणाची होती? [MPSC 2019]
A) पोर्तुगीज B) डच C) डॅनिश D) फ्रेंच
उत्तर: C 1755-1848 "न्यू डेन्मार्क".
48. गोवा मुक्ती संग्राम कधी? [PSI 2018]
A) 1947 B) 1954 C) 1961 D) 1962
उत्तर: C 19 डिसेंबर 1961, ऑपरेशन विजय.
49. भारतात युरोपियन आगमनाचे मुख्य कारण? [Police 2017]
A) धर्मप्रसार B) राज्य विस्तार C) मसाल्याचा व्यापार D) लूट
उत्तर: C मसाले - मिरे, लवंग, दालचिनी.
50. "ब्लू वॉटर पॉलिसी" म्हणजे काय? [MPSC 2016]
A) जमीन जिंकणे B) समुद्रावर नियंत्रण C) व्यापार D) धर्मप्रसार
उत्तर: B अल्मेडा. नौदल मजबूत.
1. वास्को-द-गामा - A) 1600 2. ब्रिटिश कंपनी - B) 1498 3. प्लासी - C) 1757 4. बक्सार - D) 1764 5. वांदीवॉश - E) 1760
उत्तर: 1-B, 2-A, 3-C, 4-D, 5-E
1. भारतात येणारा पहिला युरोपियन? [MPSC 2023]
A) इंग्रज B) पोर्तुगीज C) डच D) फ्रेंच
उत्तर: B
2. वास्को-द-गामा भारतात कुठे पोहोचला? [Police 2022]
A) गोवा B) कोचीन C) कालिकत D) सुरत
उत्तर: C 20 मे 1498.
3. गोवा कोणी जिंकले? [Talathi 2021]
A) अल्मेडा B) अल्बुकर्क C) कॅब्राल D) निनो द कुन्हा
उत्तर: B 1510, बिजापूर कडून.
4. "ब्लू वॉटर पॉलिसी" कोणी सुरू केली? [MPSC 2020]
A) अल्बुकर्क B) अल्मेडा C) डुप्ले D) क्लाइव्ह
उत्तर: B समुद्रावर नियंत्रण.
5. पोर्तुगीज सत्तेचा खरा संस्थापक? [PSI 2019]
A) वास्को-द-गामा B) अल्मेडा C) अल्बुकर्क D) कॅब्राल
उत्तर: C
6. डच ईस्ट इंडिया कंपनी स्थापना? [MPSC 2018]
A) 1600 B) 1602 C) 1605 D) 1616
उत्तर: B VOC.
7. डचांनी भारतात पहिली वखार कुठे काढली? [Police 2017]
A) पुलीकत B) सुरत C) मच्छलीपट्टणम D) कोचीन
उत्तर: C 1605.
8. बेदराची लढाई 1759 कोणात? [Talathi 2016]
A) इंग्रज-पोर्तुगीज B) इंग्रज-डच C) इंग्रज-फ्रेंच D) डच-फ्रेंच
उत्तर: B इंग्रज विजयी, डच भारतातून हद्दपार.
9. ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी स्थापना? [MPSC 2022]
A) 1599 B) 1600 C) 1608 D) 1613
उत्तर: B 31 डिसेंबर 1600.
10. इंग्रज भारतात प्रथम कुठे आले? [Police 2021]
A) सुरत B) मद्रास C) मुंबई D) कलकत्ता
उत्तर: A 1608 कॅप्टन हॉकिन्स.
11. सुरत येथे पहिली इंग्रज वखार कधी? [Talathi 2020]
A) 1608 B) 1611 C) 1613 D) 1615
उत्तर: C जहांगीर फरमान.
12. फोर्ट सेंट जॉर्ज कुठे? [MPSC 2019]
A) मुंबई B) कलकत्ता C) मद्रास D) सुरत
उत्तर: C 1639, मद्रास.
13. मुंबई इंग्रजांना कशी मिळाली? [PSI 2018]
A) जिंकली B) विकत घेतली C) हुंडा D) भेट
उत्तर: C 1668, चार्ल्स-2 ला पोर्तुगीज राजकन्या हुंडा.
14. कलकत्ता कोणी स्थापन केले? [MPSC 2017]
A) रॉबर्ट क्लाइव्ह B) जॉब चार्नाक C) फ्रान्सिस डे D) वॉरेन हेस्टिंग्ज
उत्तर: B 1690, सुतानुती गाव.
15. फोर्ट विल्यम कुठे? [Police 2016]
A) मुंबई B) मद्रास C) कलकत्ता D) सुरत
उत्तर: C 1696, कलकत्ता.
16. प्लासीची लढाई कधी? [MPSC 2022]
A) 23 जून 1756 B) 23 जून 1757 C) 22 ऑक्टोबर 1764 D) 22 जानेवारी 1760
उत्तर: B
17. बक्सारची लढाई कधी? [Talathi 2021]
A) 1757 B) 1760 C) 1764 D) 1765
उत्तर: C 22 ऑक्टोबर 1764.
18. दिवाणी म्हणजे काय? [MPSC 2020]
A) लष्कर B) न्याय C) महसूल D) व्यापार
उत्तर: C महसूल वसुली अधिकार. 1765 अलाहाबाद तह.
19. फ्रेंच ईस्ट इंडिया कंपनी स्थापना? [PSI 2019]
A) 1600 B) 1602 C) 1664 D) 1668
उत्तर: C कोलबर्ट.
20. फ्रेंच भारतात प्रथम कुठे? [Police 2018]
A) पाँडेचरी B) सुरत C) चंदरनगर D) माहे
उत्तर: B 1668 सुरत.
21. पाँडेचरी कोणी स्थापन केले? [MPSC 2017]
A) डुप्ले B) लाली C) फ्रान्सिस मार्टिन D) बुस्सी
उत्तर: C 1673-74.
22. डुप्ले कोण होता? [Talathi 2016]
A) इंग्रज गव्हर्नर B) फ्रेंच गव्हर्नर C) डच गव्हर्नर D) पोर्तुगीज गव्हर्नर
उत्तर: B 1742-1754.
23. वांदीवॉशची लढाई कधी? [MPSC 2022]
A) 1757 B) 1760 C) 1764 D) 1763
उत्तर: B 22 जानेवारी 1760.
24. वांदीवॉश लढाई कोणी जिंकली? [Police 2021]
A) फ्रेंच B) इंग्रज C) डच D) मराठे
उत्तर: B सर आयर कूट.
25. पॅरिसचा तह कधी? [Talathi 2020]
A) 1760 B) 1761 C) 1763 D) 1765
उत्तर: C फ्रेंच सत्ता समाप्त.
26. भारतातून शेवटी बाहेर पडलेले युरोपियन? [MPSC 2019]
A) इंग्रज B) फ्रेंच C) पोर्तुगीज D) डच
उत्तर: C 1961 गोवा मुक्ती.
27. डॅनिश भारतात कुठे होते? [PSI 2018]
A) गोवा B) ट्रांकेबार व सेरामपूर C) पाँडेचरी D) सुरत
उत्तर: B
28. डॅनिश भारत सोडून कधी गेले? [Police 2017]
A) 1759 B) 1763 C) 1845 D) 1947
उत्तर: C इंग्रजांना विकले.
29. भारतात युरोपियन आगमन क्रम? [MPSC 2022]
A) पोर्तुगीज-इंग्रज-डच-फ्रेंच B) पोर्तुगीज-डच-इंग्रज-फ्रेंच C) डच-पोर्तुगीज-इंग्रज-फ्रेंच D) इंग्रज-पोर्तुगीज-डच-फ्रेंच
उत्तर: B PDEF - 1498-1605-1608-1667.
30. भारतात सर्वात जास्त काळ राज्य करणारे युरोपियन? [Talathi 2021]
A) इंग्रज B) फ्रेंच C) पोर्तुगीज D) डच
उत्तर: C 1498-1961 = 463 वर्षे.
31. अल्बुकर्क ने गोवा कधी जिंकले? [MPSC 2020]
A) 1505 B) 1510 C) 1515 D) 1530
उत्तर: B बिजापूर आदिलशहा कडून.
32. ब्लू वॉटर पॉलिसी कोणी सुरू केली? [PSI 2019]
A) अल्बुकर्क B) अल्मेडा C) कॅब्राल D) निनो द कुन्हा
उत्तर: B समुद्रावर नियंत्रण.
33. जहाँगीर दरबारात इंग्रज राजदूत? [Police 2018]
A) कॅप्टन हॉकिन्स B) सर थॉमस रो C) फ्रान्सिस डे D) जॉब चार्नाक
उत्तर: B 1615-1619.
34. कलकत्ता स्थापना वर्ष? [MPSC 2017]
A) 1687 B) 1690 C) 1696 D) 1700
उत्तर: B जॉब चार्नाक.
35. फोर्ट विल्यम स्थापना वर्ष? [Talathi 2016]
A) 1690 B) 1696 C) 1700 D) 1707
उत्तर: B कलकत्ता.
36. मॅग्ना कार्टा फरमान कोणी दिले? [MPSC 2022]
A) अकबर B) जहांगीर C) शहाजहान D) फारुखसियर
उत्तर: D 1717, इंग्रजांना बंगाल मुक्त व्यापार.
37. ब्लॅक होल घटना कुठे? [Police 2021]
A) दिल्ली B) कलकत्ता C) मद्रास D) सुरत
उत्तर: B 20 जून 1756, सिराज-उद-दौला.
38. प्लासी लढाईत इंग्रज सेनापती? [Talathi 2020]
A) हेक्टर मुन्रो B) आयर कूट C) रॉबर्ट क्लाइव्ह D) वॉरेन हेस्टिंग्ज
उत्तर: C
39. बक्सार लढाईत इंग्रज सेनापती? [MPSC 2019]
A) रॉबर्ट क्लाइव्ह B) हेक्टर मुन्रो C) आयर कूट D) स्ट्रिंगर लॉरेन्स
उत्तर: B
40. अलाहाबाद तह कधी? [PSI 2018]
A) 1764 B) 1765 C) 1766 D) 1767
उत्तर: B 12 ऑगस्ट 1765. दिवाणी मिळाली.
41. आर्कोट चा वीर कोण? [Police 2017]
A) डुप्ले B) लाली C) रॉबर्ट क्लाइव्ह D) बुस्सी
उत्तर: C 1751, 210 सैन्याने 50 दिवस टिकला.
42. डुप्ले ला परत का बोलावले? [MPSC 2016]
A) पराभव B) वृद्ध C) खर्च जास्त, नफा नाही D) आजारी
उत्तर: C 1754, फ्रान्स सरकार नाराज.
43. वांदीवॉश लढाईत फ्रेंच सेनापती? [Talathi 2015]
A) डुप्ले B) बुस्सी C) लाली D) गोडेहू
उत्तर: C काउंट लाली.
44. पाँडेचरी इंग्रजांनी कधी उद्ध्वस्त केले? [MPSC 2022]
A) 1760 B) 1761 C) 1763 D) 1765
उत्तर: B 16 जानेवारी 1761. "No stone upon stone".
45. फ्रेंच सत्ता भारतात कधी संपली? [Police 2021]
A) 1760 B) 1761 C) 1763 D) 1954
उत्तर: C 1763 पॅरिस तह. पण पाँडेचरी 1954 पर्यंत.
46. सेरामपूर कॉलेज कोणी स्थापन केले? [Talathi 2020]
A) डच B) डॅनिश C) इंग्रज D) फ्रेंच
उत्तर: B 1818, विल्यम कॅरी.
47. निकोबार बेटे कोणाची होती? [MPSC 2019]
A) पोर्तुगीज B) डच C) डॅनिश D) फ्रेंच
उत्तर: C 1755-1848 "न्यू डेन्मार्क".
48. गोवा मुक्ती संग्राम कधी? [PSI 2018]
A) 1947 B) 1954 C) 1961 D) 1962
उत्तर: C 19 डिसेंबर 1961, ऑपरेशन विजय.
49. भारतात युरोपियन आगमनाचे मुख्य कारण? [Police 2017]
A) धर्मप्रसार B) राज्य विस्तार C) मसाल्याचा व्यापार D) लूट
उत्तर: C मसाले - मिरे, लवंग, दालचिनी.
50. "ब्लू वॉटर पॉलिसी" म्हणजे काय? [MPSC 2016]
A) जमीन जिंकणे B) समुद्रावर नियंत्रण C) व्यापार D) धर्मप्रसार
उत्तर: B अल्मेडा. नौदल मजबूत.
11. सारांश | 2 मिनिट Revision | 15 पॉइंट
| युरोपियन | आगमन | पहिली वखार | मुख्य केंद्र | अंत | काळ |
|---|---|---|---|---|---|
| पोर्तुगीज | 1498 वास्को | 1502 कालिकत | गोवा 1510 | 1961 गोवा मुक्ती | 463 वर्षे |
| डच | 1605 | 1605 मच्छलीपट्टणम | पुलीकत, इंडोनेशिया | 1759 बेदरा लढाई | 154 वर्षे |
| इंग्रज | 1608 हॉकिन्स | 1613 सुरत | कलकत्ता, मुंबई, मद्रास | 1947 स्वातंत्र्य | 339 वर्षे |
| डॅनिश | 1616 | 1620 ट्रांकेबार | सेरामपूर | 1845 विकले | 229 वर्षे |
| फ्रेंच | 1667 कॅरॉन | 1668 सुरत | पाँडेचरी 1674 | 1954 सामील | 287 वर्षे |
12. 3 प्रेसिडेन्सी स्थापना | Talathi
| प्रेसिडेन्सी | स्थापना वर्ष | पहिले नाव | राजधानी | महत्व |
|---|---|---|---|---|
| मद्रास | 1640 | फोर्ट सेंट जॉर्ज | मद्रास (चेन्नई) | दुसरी प्रेसिडेन्सी. 1684 ला अधिकृत. |
| मुंबई | 1687 | बॉम्बे कॅसल | मुंबई | पहिली प्रेसिडेन्सी. सुरतहून हलवली 1687. |
| बंगाल | 1700 | फोर्ट विल्यम | कलकत्ता | तिसरी प्रेसिडेन्सी. 1773 ला सर्वात महत्वाची. गव्हर्नर जनरल. |
MPSC PYQ: 3 प्रेसिडेन्सी स्थापना क्रम?
उत्तर: मुंबई 1687 → मद्रास 1640 (1684 अधिकृत) → बंगाल 1700.
Trick: M-B-B = मुंबई-बॉम्बे, मद्रास, बंगाल किंवा 1687-1684-1700.
उत्तर: मुंबई 1687 → मद्रास 1640 (1684 अधिकृत) → बंगाल 1700.
Trick: M-B-B = मुंबई-बॉम्बे, मद्रास, बंगाल किंवा 1687-1684-1700.
13. महत्वाचे गव्हर्नर व व्हॉइसरॉय | 10 मार्क
| नाव | काळ | महत्वाचे कार्य | युरोपियन संबंध |
|---|---|---|---|
| फ्रान्सिस डे | 1639 | मद्रास स्थापना. फोर्ट सेंट जॉर्ज. | इंग्रज |
| जॉब चार्नाक | 1690 | कलकत्ता स्थापना. सुतानुती गाव. | इंग्रज |
| जेराल्ड ऑन्जियर | 1672-1677 | मुंबई चा खरा संस्थापक. टाऊन प्लॅनिंग. न्यायालय. | इंग्रज |
| जोसेफ डुप्ले | 1742-1754 | फ्रेंच सत्तेचा शिखर. कर्नाटक युद्धे. उत्तरी सरकार. | फ्रेंच |
| रॉबर्ट क्लाइव्ह | 1757-1760, 1765-67 | प्लासी विजय. बंगाल दिवाणी. "ब्रिटिश साम्राज्याचा संस्थापक". | इंग्रज |
| वॉरेन हेस्टिंग्ज | 1772-1785 | पहिला गव्हर्नर जनरल 1773. न्याय सुधारणा. द्वैध शासन समाप्त. | इंग्रज |
| लॉर्ड वेलस्ली | 1798-1805 | तैनाती फौज. 100 हून अधिक संस्थाने ताब्यात. "बंगालचा वाघ". | इंग्रज |
| लॉर्ड डलहौसी | 1848-1856 | दत्तक वारसा. रेल्वे, टेलिग्राफ, पोस्ट. 8 राज्ये खालसा. | इंग्रज |
| लॉर्ड कॅनिंग | 1856-1862 | शेवटचा गव्हर्नर जनरल + पहिला व्हॉइसरॉय. 1857 उठाव. "Clemency Canning". | इंग्रज |
14. महत्वाचे तह | 10 मार्क UPSC
| तह | वर्ष | कोणात | अटी | महत्व |
|---|---|---|---|---|
| एक्स-ला-शॅपेल | 1748 | इंग्लंड-फ्रान्स | पहिले कर्नाटक युद्ध समाप्त. मद्रास इंग्रजांना परत. | युरोपातील युद्धाचा परिणाम भारतात. |
| अलिनगर तह | 1757 फेब्रु | क्लाइव्ह-सिराज | कलकत्ता इंग्रजांना परत. व्यापार सवलती. प्लासी पूर्वी. | प्लासी ची पार्श्वभूमी. |
| अलाहाबाद तह | 1765 ऑगस्ट | क्लाइव्ह-शाह आलम-2 + शुजा | इंग्रजांना बंगाल, बिहार, ओडिशा दिवाणी. 26 लाख वार्षिक. शाह आलम ला कोरा, अलाहाबाद. | ब्रिटिश साम्राज्याचा कायदेशीर पाया. "Company Bahadur" खरे शासक. |
| पॅरिस तह | 1763 | इंग्लंड-फ्रान्स | सात वर्षीय युद्ध समाप्त. पाँडेचरी फ्रेंचांना परत, पण तटबंदी नाही. | भारतात फ्रेंच सत्ता समाप्त. इंग्रज निर्विवाद. |
| सालबाई तह | 1782 | इंग्रज-मराठे | पहिले इंग्रज-मराठा युद्ध समाप्त. 20 वर्षे शांतता. | वॉरेन हेस्टिंग्ज. |
15. युरोपियनांचे योगदान | सकारात्मक बाजू | 5 मार्क
फक्त लूट नाही, काही चांगले पण दिले:
- छापखाना: 1556 - पोर्तुगीज गोवा. 1712 - डॅनिश सेरामपूर. 1800 - इंग्रज कलकत्ता. ज्ञान प्रसार.
- शिक्षण: 1818 - सेरामपूर कॉलेज (डॅनिश). 1857 - मुंबई, मद्रास, कलकत्ता विद्यापीठे (इंग्रज).
- विज्ञान: ट्रांकेबार वेधशाळा 1792 (डॅनिश). बॉटॅनिकल गार्डन कलकत्ता 1787 (इंग्रज).
- नवी पिके: पोर्तुगीज - बटाटा, टोमॅटो, मिरची, काजू, तंबाखू, पपई, अननस. भुईमूग. रबर (नंतर).
- वास्तुकला: इंडो-युरोपियन शैली. चर्च, किल्ले. सेंट फ्रान्सिस चर्च गोवा, सेंट थॉमस कॅथेड्रल मुंबई.
- कायदा: इंग्रज - IPC 1860, CrPC 1861, Evidence Act 1872. आजही चालू.
- दळणवळण: इंग्रज - रेल्वे 1853, टेलिग्राफ 1851, पोस्ट 1854, रस्ते GT Road.
- समाजसुधारणा: इंग्रज - सती बंदी 1829, विधवा विवाह 1856, बालहत्या बंदी.
16. युरोपियनांचे दुष्परिणाम | नकारात्मक बाजू | 5 मार्क
- आर्थिक लूट: Drain of Wealth - दादाभाई नौरोजी. 1757-1947 = 45 ट्रिलियन डॉलर (उत्सव पटेल). भारत गरीब, इंग्लंड श्रीमंत.
- उद्योग नाश: हातमाग, सूतकताई बंद. 1815 ला 25% जगातील GDP, 1947 ला 2%. "औद्योगिकीकरण नष्ट".
- शेतकरी पिळवणूक: कायमधारा, रयतवारी - 50% शेतसारा. दुष्काळ 1876, 1896, 1899, 1943 - 3 कोटी मृत्यू.
- फूट पाडा राज्य करा: हिंदू-मुस्लिम, आर्य-द्रविड, ब्राह्मण-ब्राह्मणेतर. 1947 फाळणी - 10 लाख मृत्यू, 1.5 कोटी निर्वासित.
- संस्कृती नाश: गुरुकुल बंद. इंग्रजी शिक्षण. "काळे इंग्रज" बनवले - मेकॉले 1835. संस्कृत, फारसी मागे.
- वर्ण व्यवस्था बळकट: जनगणना 1871 - जाती नोंदवली. जातीय अस्मिता वाढली. आजपर्यंत भांडणे.
- अमली पदार्थ: अफू चीनला विकली. अफू युद्धे 1839, 1856. चीन बरबाद. भारतात अफू शेती जबरदस्ती.
17. महत्वाचे युद्ध एका दृष्टीक्षेपात | 10 मार्क
| युद्ध | वर्ष | कोण vs कोण | विजयी | महत्व |
|---|---|---|---|---|
| स्वाल्ली | 1612 | इंग्रज vs पोर्तुगीज | इंग्रज | सुरत वखार परवानगी मिळाली. |
| सेंट थोमे | 1746 | फ्रेंच vs अन्वरउद्दीन | फ्रेंच | 300 फ्रेंच नी 10,000 भारतीय हरवले. युरोपियन श्रेष्ठत्व सिद्ध. |
| अंबूर | 1749 | फ्रेंच+चंदा साहिब vs अन्वरउद्दीन | फ्रेंच | अन्वरउद्दीन ठार. चंदा साहिब नवाब. |
| आर्कोट | 1751 | क्लाइव्ह vs चंदा साहिब | इंग्रज | क्लाइव्ह "आर्कोटचा वीर". 210 सैन्याने 50 दिवस टिकले. |
| प्लासी | 23 जून 1757 | क्लाइव्ह vs सिराज | इंग्रज | बंगाल ताब्यात. ब्रिटिश साम्राज्य सुरुवात. |
| बेदरा | 1759 | इंग्रज vs डच | इंग्रज | डच भारतातून हद्दपार. |
| वांदीवॉश | 22 जाने 1760 | आयर कूट vs लाली | इंग्रज | फ्रेंच सत्ता समाप्त. निर्णायक. |
| बक्सार | 22 ऑक्टो 1764 | हेक्टर मुन्रो vs मीर कासिम+शुजा+शाह आलम | इंग्रज | दिवाणी मिळाली. खरी सत्ता. |
18. युरोपियनांचे आगमन: Timeline 1498-1765 | 5 मार्क
1498: वास्को-द-गामा कालिकत. पोर्तुगीज आगमन.
1505: अल्मेडा पहिला व्हॉइसरॉय.
1510: अल्बुकर्क गोवा जिंकले.
1600: ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी स्थापना.
1602: डच ईस्ट इंडिया कंपनी VOC.
1605: डच मच्छलीपट्टणम.
1608: इंग्रज सुरत - हॉकिन्स.
1613: सुरत पहिली इंग्रज वखार.
1616: डॅनिश आगमन.
1639: मद्रास फोर्ट सेंट जॉर्ज.
1664: फ्रेंच ईस्ट इंडिया कंपनी.
1667: फ्रेंच सुरत.
1668: मुंबई इंग्रजांना.
1674: पाँडेचरी फ्रेंच.
1690: कलकत्ता जॉब चार्नाक.
1717: फारुखसियर फरमान - इंग्रज मॅग्ना कार्टा.
1742: डुप्ले गव्हर्नर.
1746-48: पहिले कर्नाटक युद्ध.
1749-54: दुसरे कर्नाटक युद्ध.
1757: प्लासी लढाई. इंग्रज बंगाल.
1758-63: तिसरे कर्नाटक युद्ध. सात वर्षीय
युद्ध.
1759: बेदरा लढाई. डच हद्दपार.
1760: वांदीवॉश लढाई. फ्रेंच समाप्त.
1761: पाँडेचरी उद्ध्वस्त.
1763: पॅरिस तह. फ्रेंच सत्ता अंत.
1764: बक्सार लढाई.
1765: अलाहाबाद तह. दिवाणी मिळाली.
ब्रिटिश साम्राज्याचा कायदेशीर पाया.
19. MPSC Mains 20 मार्क उत्तर Format
प्रश्न: "भारतात युरोपियन सत्तांच्या आगमनाची कारणे सांगून प्लासी व बक्सार लढायांचे महत्त्व विशद
करा."
उत्तर रचना:
प्रस्तावना (2 मार्क): 1498 वास्को-द-गामा ते 1765 दिवाणी. 267 वर्षे. पोर्तुगीज, डच, इंग्रज, डॅनिश, फ्रेंच. मसाले, व्यापार, राज्य.
आगमन कारणे (5 मार्क): 1) कॉन्स्टँटिनोपल 1453 बंद. 2) मसाले मागणी. 3) नफा 300%. 4) धर्मप्रसार. 5) नवीन सागरी मार्ग शोध.
आगमन क्रम (3 मार्क): PDEF - पोर्तुगीज 1498, डच 1605, इंग्रज 1608, डॅनिश 1616, फ्रेंच 1667.
प्लासी 1757 (4 मार्क): कारण - सिराज vs इंग्रज. दस्तक गैरवापर. मीर जाफर विश्वासघात. क्लाइव्ह विजय. परिणाम - मीर जाफर नवाब, 24 परगणा, 1.7 कोटी. बंगाल ताब्यात. साम्राज्य सुरुवात.
बक्सार 1764 (4 मार्क): कारण - मीर कासिम स्वतंत्र. शुजा + शाह आलम युती. हेक्टर मुन्रो विजय. परिणाम - 1765 अलाहाबाद तह. दिवाणी मिळाली. महसूल अधिकार. खरी सत्ता. ब्रिटिश साम्राज्याचा कायदेशीर पाया.
निष्कर्ष (2 मार्क): प्लासी ने राजकीय प्रवेश, बक्सार ने कायदेशीर सत्ता. 1765 नंतर "Company Bahadur" ते "सरकार". 190 वर्षे राज्य. 1947 स्वातंत्र्य.
उत्तर रचना:
प्रस्तावना (2 मार्क): 1498 वास्को-द-गामा ते 1765 दिवाणी. 267 वर्षे. पोर्तुगीज, डच, इंग्रज, डॅनिश, फ्रेंच. मसाले, व्यापार, राज्य.
आगमन कारणे (5 मार्क): 1) कॉन्स्टँटिनोपल 1453 बंद. 2) मसाले मागणी. 3) नफा 300%. 4) धर्मप्रसार. 5) नवीन सागरी मार्ग शोध.
आगमन क्रम (3 मार्क): PDEF - पोर्तुगीज 1498, डच 1605, इंग्रज 1608, डॅनिश 1616, फ्रेंच 1667.
प्लासी 1757 (4 मार्क): कारण - सिराज vs इंग्रज. दस्तक गैरवापर. मीर जाफर विश्वासघात. क्लाइव्ह विजय. परिणाम - मीर जाफर नवाब, 24 परगणा, 1.7 कोटी. बंगाल ताब्यात. साम्राज्य सुरुवात.
बक्सार 1764 (4 मार्क): कारण - मीर कासिम स्वतंत्र. शुजा + शाह आलम युती. हेक्टर मुन्रो विजय. परिणाम - 1765 अलाहाबाद तह. दिवाणी मिळाली. महसूल अधिकार. खरी सत्ता. ब्रिटिश साम्राज्याचा कायदेशीर पाया.
निष्कर्ष (2 मार्क): प्लासी ने राजकीय प्रवेश, बक्सार ने कायदेशीर सत्ता. 1765 नंतर "Company Bahadur" ते "सरकार". 190 वर्षे राज्य. 1947 स्वातंत्र्य.
20. 1 मिनिट Revision | 20 पॉइंट
1. 1498: वास्को-द-गामा कालिकत. पोर्तुगीज पहिले.
2. 1510: अल्बुकर्क गोवा जिंकले. 1961 पर्यंत.
3. 1600: ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी.
4. 1602: डच VOC. 1605 भारत.
5. 1608: इंग्रज सुरत - हॉकिन्स.
6. 1613: सुरत पहिली इंग्रज वखार - जहांगीर.
7. 1639: मद्रास फोर्ट सेंट जॉर्ज.
8. 1664: फ्रेंच कंपनी. 1667 भारत.
9. 1668: मुंबई इंग्रजांना हुंडा.
10. 1674: पाँडेचरी फ्रेंच.
11. 1690: कलकत्ता जॉब चार्नाक.
12. 1717: फारुखसियर फरमान - मॅग्ना कार्टा.
13. 1742-54: डुप्ले गव्हर्नर. कर्नाटक युद्धे.
14. 1757: प्लासी - क्लाइव्ह. बंगाल ताब्यात.
15. 1759: बेदरा - डच हद्दपार.
16. 1760: वांदीवॉश - आयर कूट. फ्रेंच समाप्त.
17. 1763: पॅरिस तह. फ्रेंच सत्ता अंत.
18. 1764: बक्सार - हेक्टर मुन्रो.
19. 1765: अलाहाबाद तह. दिवाणी मिळाली. ब्रिटिश साम्राज्य सुरुवात.
20. क्रम: PDEF = पोर्तुगीज→डच→इंग्रज→डॅनिश→फ्रेंच.
2. 1510: अल्बुकर्क गोवा जिंकले. 1961 पर्यंत.
3. 1600: ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी.
4. 1602: डच VOC. 1605 भारत.
5. 1608: इंग्रज सुरत - हॉकिन्स.
6. 1613: सुरत पहिली इंग्रज वखार - जहांगीर.
7. 1639: मद्रास फोर्ट सेंट जॉर्ज.
8. 1664: फ्रेंच कंपनी. 1667 भारत.
9. 1668: मुंबई इंग्रजांना हुंडा.
10. 1674: पाँडेचरी फ्रेंच.
11. 1690: कलकत्ता जॉब चार्नाक.
12. 1717: फारुखसियर फरमान - मॅग्ना कार्टा.
13. 1742-54: डुप्ले गव्हर्नर. कर्नाटक युद्धे.
14. 1757: प्लासी - क्लाइव्ह. बंगाल ताब्यात.
15. 1759: बेदरा - डच हद्दपार.
16. 1760: वांदीवॉश - आयर कूट. फ्रेंच समाप्त.
17. 1763: पॅरिस तह. फ्रेंच सत्ता अंत.
18. 1764: बक्सार - हेक्टर मुन्रो.
19. 1765: अलाहाबाद तह. दिवाणी मिळाली. ब्रिटिश साम्राज्य सुरुवात.
20. क्रम: PDEF = पोर्तुगीज→डच→इंग्रज→डॅनिश→फ्रेंच.
Vision GOV Academy चा सल्ला: मित्रांनो, "भारतात युरोपियनांचे आगमन" हा MPSC, Police Bharti,
Talathi चा "Evergreen Topic" आहे. दरवर्षी 2 प्रश्न येतात. वर दिलेली 8500+ शब्द नोट्स 3 वेळा वाचा. वर्षे,
ठिकाणे, व्यक्ती, लढाया पाठ करा. PDEF क्रम. प्लासी-बक्सार-वांदीवॉश फरक. 10 मार्क पक्के. हा टॉपिक समजला तर
आधुनिक भारताचा पाया समजला.
या नोट्स आवडल्या असतील तर तुमच्या मित्रांना नक्की शेअर करा. पोलीस भरती, तलाठी, MPSC साठी रोज अशाच नोट्स हव्या असतील तर Vision GOV Academy च्या WhatsApp ग्रुपला Join व्हा: 8600731280
पुढील लेख: "ब्रिटिश साम्राज्य विस्तार: 1765 ते 1857 - लॉर्ड वेलस्ली ते डलहौसी". Notification साठी Follow करा.
📥 8500+ शब्दांची PDF + 30 नकाशे + 50 PYQ + Timeline Chart + Mind Map Free पाहिजे?
Comment मध्ये "European PDF" लिहा. PDF मध्ये: 1) 5 युरोपियन सविस्तर. 2) 20 लढाया. 3) 50 PYQ उत्तरा सहित. 4) Timeline 1498-1765. 5) नकाशा - वखारी. 6) 1 Page Mind Map. 7) Mains Answer Format. 8) 3 प्रेसिडेन्सी नकाशा.
Telegram Join करा - रोज 1 नोट्स Free
Disclaimer:
1. हा लेख शैक्षणिक हेतूने लिहिला आहे. UPSC, MPSC, पोलीस भरती, तलाठी, SSC, बँकिंग परीक्षेच्या अभ्यासासाठी.
2. सर्व माहिती NCERT इतिहास इयत्ता 8, 12, महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक मंडळ, स्पेक्ट्रम आधुनिक भारत - राजीव अहिर, बिपिन चंद्र - India's Struggle for Independence, सुमित सरकार - Modern India, B.L. ग्रोवर यांच्या पुस्तकांवर आधारित आहे.
3. तारीख, नावे, घटना वेगवेगळ्या स्रोतांमध्ये 1-2 दिवसांचा फरक असू शकतो. परीक्षेत NCERT/महाराष्ट्र बोर्ड पुस्तकाला प्राधान्य द्या.
4. कोणतीही चूक आढळल्यास Comment करा, 24 तासात दुरुस्ती करू.
5. हा लेख कोणत्याही राजकीय पक्ष, धर्म, जातीशी संबंधित नाही. फक्त मोफत शिक्षणासाठी समर्पित.
6. Google AdSense धोरणानुसार सर्व माहिती शैक्षणिक, वस्तुनिष्ठ, कॉपीराइट फ्री आहे. ऐतिहासिक तथ्ये.
7. वसाहतवाद, लूट, लढाया वस्तुनिष्ठ पणे मांडल्या. कोणत्याही देशाच्या भावना दुखावण्याचा हेतू नाही. ब्रिटिश, फ्रेंच, पोर्तुगीज योगदान व दुष्परिणाम दोन्ही संतुलित.
1. हा लेख शैक्षणिक हेतूने लिहिला आहे. UPSC, MPSC, पोलीस भरती, तलाठी, SSC, बँकिंग परीक्षेच्या अभ्यासासाठी.
2. सर्व माहिती NCERT इतिहास इयत्ता 8, 12, महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक मंडळ, स्पेक्ट्रम आधुनिक भारत - राजीव अहिर, बिपिन चंद्र - India's Struggle for Independence, सुमित सरकार - Modern India, B.L. ग्रोवर यांच्या पुस्तकांवर आधारित आहे.
3. तारीख, नावे, घटना वेगवेगळ्या स्रोतांमध्ये 1-2 दिवसांचा फरक असू शकतो. परीक्षेत NCERT/महाराष्ट्र बोर्ड पुस्तकाला प्राधान्य द्या.
4. कोणतीही चूक आढळल्यास Comment करा, 24 तासात दुरुस्ती करू.
5. हा लेख कोणत्याही राजकीय पक्ष, धर्म, जातीशी संबंधित नाही. फक्त मोफत शिक्षणासाठी समर्पित.
6. Google AdSense धोरणानुसार सर्व माहिती शैक्षणिक, वस्तुनिष्ठ, कॉपीराइट फ्री आहे. ऐतिहासिक तथ्ये.
7. वसाहतवाद, लूट, लढाया वस्तुनिष्ठ पणे मांडल्या. कोणत्याही देशाच्या भावना दुखावण्याचा हेतू नाही. ब्रिटिश, फ्रेंच, पोर्तुगीज योगदान व दुष्परिणाम दोन्ही संतुलित.
Tags: #BharatatEuropeanAagman #EuropeanInIndia #PortugueseInIndia #DutchInIndia #BritishEastIndiaCompany #FrenchInIndia #VascoDaGama #PlasseyWar #BuxarWar #Vandiwash #MPSC #PoliceBharti #TalathiBharti #IndianHistory #AadhunikBharat #VisionGovAcademy
Post a Comment