संधी मराठी व्याकरण: प्रकार, नियम, 100+ उदाहरणे | पोलीस भरती, MPSC, तलाठी.

संधी: मराठी व्याकरणाचा कणा - पोलीस भरती, MPSC साठी 100% गुण

लेखक: | VisionGovAcademy

मित्रांनो, स्पर्धा परीक्षेत मराठी व्याकरणात 'संधी' या घटकावर 2 ते 3 प्रश्न हमखास विचारले जातात. 1 मार्काचा प्रश्न, पण तयारी नसेल तर चुकतोच. या लेखात संधीचे सर्व 12 नियम, 100+ उदाहरणे आणि 10 सेकंदात उत्तर काढण्याच्या ट्रिक्स शिकूया. शेवटी सरावासाठी 20 प्रश्न पण दिलेत.

1. संधी म्हणजे काय? सोप्या भाषेत समजून घ्या

संधी = सांधणे, जोडणे.

जेव्हा दोन वर्ण एकमेकांच्या जवळ येतात, तेव्हा त्यांच्यात होणाऱ्या बदलाला 'संधी' म्हणतात. उच्चार सुलभ व्हावा म्हणून हा बदल होतो.

उदाहरण: विद्या + आलय = विद्यालय. इथे 'आ + आ = आ' झाला. हा बदल म्हणजेच संधी.

संधीचे 2 भाग:

1. संधी जोडणे: विद्या + अर्थी = विद्यार्थी
2. संधी फोडणे/विग्रह: विद्यार्थी = विद्या + अर्थी. परीक्षेत हेच विचारतात.

2. संधीचे 3 मुख्य प्रकार - एकदाच लक्षात ठेवा

संधीचा प्रकार	कधी होतो?	ओळखण्याची Trick
1. स्वर संधी	स्वर + स्वर आला की	पहिला शब्द 'अ, आ, इ, ई, उ, ऊ' ने संपतो
2. व्यंजन संधी	व्यंजन + स्वर किंवा व्यंजन + व्यंजन	पहिला शब्द 'क, च, ट, त, प' ने संपतो
3. विसर्ग संधी	विसर्ग + स्वर किंवा विसर्ग + व्यंजन	पहिल्या शब्दात 'ः' विसर्ग असतो

3. स्वर संधी: 7 नियम + 1 Trick - 90% प्रश्न इथूनच येतात

नियम 1: दीर्घ संधी - सगळ्यात सोपा

नियम: अ + अ = आ, इ + इ = ई, उ + उ = ऊ

Trick: एकसारखे दोन ऱ्हस्व स्वर आले की त्याचा दीर्घ होतो.

• धर्म + आत्मा = धर्मात्मा
• कवि + ईश्वर = कवीश्वर
• गुरु + उपदेश = गुरूपदेश

नियम 2: गुण संधी - परीक्षेत सर्वात आवडता

नियम: अ/आ + इ/ई = ए | अ/आ + उ/ऊ = ओ | अ/आ + ऋ = अर्

Trick: 'अ' ला 'इ' भेटला की 'ए' होतो. 'अ' ला 'उ' भेटला की 'ओ' होतो.

• सुर + ईश = सुरेश (अ + ई = ए)
• सूर्य + उदय = सूर्योदय (अ + उ = ओ)
• महा + ऋषी = महर्षी (आ + ऋ = अर्)
• Exam Trick: 'नरेंद्र' चा विग्रह काय? उत्तरात 'नर + इंद्र' दिसला की टिक करा. कारण न + रे + इंद्र = नरेंद्र.

नियम 3: वृद्धी संधी - मोठा बदल होतो

नियम: अ/आ + ए/ऐ = ऐ | अ/आ + ओ/औ = औ

Trick: 'अ' ला 'ए' भेटला की 'ऐ' होतो. 'अ' ला 'ओ' भेटला की 'औ' होतो.

• एक + एक = एकैक (अ + ए = ऐ)
• महा + औषध = महौषध (आ + औ = औ)
• लोक + एषणा = लोकैषणा

नियम 4: यण संधी - 'य' फॅमिली

नियम: इ/ई + कोणताही वेगळा स्वर = य् + तो स्वर

उ/ऊ + कोणताही वेगळा स्वर = व् + तो स्वर

ऋ + वेगळा स्वर = र् + तो स्वर

Trick: 'इ' चा 'य' होतो, 'उ' चा 'व' होतो.

• इति + आदि = इत्यादि (इ + आ = य् + आ)
• अनु + एषण = अन्वेषण (उ + ए = व् + ए)
• मातृ + आज्ञा = मात्राज्ञा (ऋ + आ = र् + आ)

4. व्यंजन संधी: 3 महत्वाचे नियम

नियम 1: क्, च्, ट्, त्, प् + ग, ज, ड, द, ब किंवा स्वर = ग्, ज्, ड्, द्, ब् होतात.

• वाक् + ईश = वागीश (क् चा ग् झाला)
• सत् + आचार = सदाचार (त् चा द् झाला)
• जगत् + ईश = जगदीश

नियम 2: त् + च = च्च, त् + ज = ज्ज

• सत् + चरित्र = सच्चरित्र
• उत् + ज्वल = उज्ज्वल

नियम 3: म् + व्यंजन = त्या व्यंजनाच्या वर्गातील अनुनासिक

• सम् + गम = संगम (ग च्या वर्गातील अनुनासिक 'ङ्')
• सम् + तोष = संतोष (त च्या वर्गातील अनुनासिक 'न्')

5. विसर्ग संधी: 2 नियम पुरेसे आहेत

नियम 1: विसर्ग + स, श, ष = विसर्ग कायम

• दुः + साहस = दुःसाहस
• निः + शस्त्र = निःशस्त्र

नियम 2: विसर्ग + क, ख, प, फ = विसर्गाचा 'ष्' होतो. विसर्ग + त, थ = विसर्गाचा 'स्' होतो.

• निः + कपट = निष्कपट (ः चा ष् झाला)
• दुः + तर = दुस्तर (ः चा स् झाला)
• मनः + ताप = मनस्ताप

6. पोलीस भरती / MPSC मध्ये विचारलेले 20 प्रश्न - सराव करा

खाली दिलेल्या शब्दांची संधी सोडवा. उत्तरे शेवटी दिलीत.

1. महा + ईश = ?
2. पो + अन = ?
3. ने + अन = ?
4. विद्या + अर्थी = ?
5. गुरु + आज्ञा = ?
6. मातृ + ऋण = ?
7. तत् + लीन = ?
8. दिक् + अंबर = ?
9. निः + चल = ?
10. तपः + बल = ?
11. सदा + एव = ?
12. गंगा + उदक = ?
13. वधू + उर्मी = ?
14. सम् + चार = ?
15. उत् + नती = ?
16. षट् + आनन = ?
17. निः + फळ = ?
18. पुरः + कार = ?
19. स्व + अर्थ = ?
20. अन्य + अन्य = ?

उत्तरे: 1. महेश, 2. पवन, 3. नयन, 4. विद्यार्थी, 5. गुर्वाज्ञा, 6. मात्रृण, 7. तल्लीन, 8. दिगंबर, 9. निश्चल, 10. तपोबल, 11. सदैव, 12. गंगोदक, 13. वधूर्मी, 14. संचार, 15. उन्नती, 16. षडानन, 17. निष्फळ, 18. पुरस्कार, 19. स्वार्थ, 20. अन्योन्य

7. परीक्षेत 10 सेकंदात उत्तर काढण्याच्या 3 ट्रिक्स

1. 'ए' दिसला की गुण संधी: 'रमेश' मध्ये 'रे' आहे. म्हणजे अ + ई = ए. विग्रह 'रमा + ईश' असणार.
2. 'औ' दिसला की वृद्धी संधी: 'वनौषधी' मध्ये 'नौ' आहे. म्हणजे अ + औ = औ. विग्रह 'वन + औषधी' असणार.
3. 'र्व' किंवा 'त्य' दिसला की यण संधी: 'पित्राज्ञा' = पितृ + आज्ञा. 'इत्यादी' = इति + आदि.

निष्कर्ष: संधी पाठांतराचा नाही, समजून घेण्याचा विषय आहे

मित्रांनो, वरचे 12 नियम आणि 100 उदाहरणे जर 3 वेळा वाचलीत, तर संधीवर तुम्हाला 100% मार्क्स मिळतील. रोज 10 संधी फोडण्याचा आणि जोडण्याचा सराव करा.

स्पर्धा परीक्षेची तयारी करताय? आमचे 'Police Bharti 5000 GK Oneliner' हे पुस्तक मराठी व्याकरणाच्या 500+ One Liners सह Amazon वर उपलब्ध आहे. खाकी वर्दीचे स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी आजच खरेदी करा.

Amazon वर पहा: Police Bharti 5000 GK Oneliner - खरेदी करा

Disclaimer: वरील लिंक Affiliate Link आहे. तुम्ही या लिंकवरून खरेदी केल्यास मला काही कमिशन मिळेल. त्यामुळे तुमच्या खरेदीच्या किमतीत कोणताही बदल होणार नाही.

पुढचा Topic कोणता हवा? 'समास' की 'अलंकार'? Comment करा. जय हिंद 🚩

📚मराठी वर्णमाला संपूर्ण माहिती: स्वर, व्यंजन, जोडाक्षरे आणि नियम - MPSC, तलाठी, PSI साठी नोट्स.