नफा-तोटा 1 सेकंदात ZP 1 Mark PDF | MPSC, Police Bharti, Talathi Exam

क्रियाविशेषण अव्यय: अर्थ, प्रकार व 100 उदाहरणे | MPSC, Police Bharti, Talathi Complete Notes 2026

विद्यार्थी मित्रांनो, MPSC, PSI, STI, ASO, Talathi, ZP, Police Bharti परीक्षेत मराठी व्याकरणात "क्रियाविशेषण अव्यय" यावर दरवर्षी 2-3 प्रश्न येतात. शब्दयोगी अव्यय आणि क्रियाविशेषण मधला फरक हा Most Imp टॉपिक आहे. हा एक लेख वाचला की 100% मार्क्स.

1. क्रियाविशेषण म्हणजे काय? 1 Min मध्ये

जो शब्द क्रियापदाबद्दल अधिक माहिती सांगतो, त्याची विशेषता दाखवतो, त्याला क्रियाविशेषण अव्यय म्हणतात. याला इंग्रजीत 'Adverb' म्हणतात.

उदा: 1. तो जोरात धावतो. - इथे 'जोरात' हा शब्द 'धावतो' या क्रियापदाबद्दल माहिती देतो की कसा धावतो?
2. ती आज येईल. - 'आज' हा शब्द 'येईल' या क्रियापदाबद्दल माहिती देतो की केव्हा येईल?
3. पक्षी वर उडाला. - 'वर' हा शब्द 'उडाला' या क्रियापदाबद्दल माहिती देतो की कुठे उडाला?

1.1 क्रियाविशेषणाची 3 मुख्य वैशिष्ट्ये MPSC Hot

• 1. अव्यय आहे: क्रियाविशेषणाचे लिंग, वचन, विभक्तीनुसार रूप बदलत नाही. म्हणून ते अव्यय आहे. उदा: हळू, पटकन, नेहमी, आज, उद्या.
• 2. क्रियापदाची विशेषता: ते फक्त क्रियापदाबद्दल माहिती देते. विशेषण मात्र नामाबद्दल माहिती देते. हा फरक महत्वाचा आहे.
• 3. प्रश्न विचारून ओळख: कसे? केव्हा? कुठे? किती? का? हे प्रश्न क्रियापदाला विचारल्यावर जे उत्तर येते ते क्रियाविशेषण असते.

Exam Trick: शब्दयोगी vs क्रियाविशेषण
Rule: शब्दयोगी अव्ययाला स्वतःचा अर्थ नसतो, तो नामाला जोडून येतो. क्रियाविशेषणाला स्वतःचा अर्थ असतो.
उदा 1: 'पुस्तक टेबलावर आहे.' - 'वर' = शब्दयोगी अव्यय. कारण 'वर' ला एकट्याला अर्थ नाही.
उदा 2: 'तो वर गेला.' - 'वर' = क्रियाविशेषण. कारण 'वर' ला स्वतःचा अर्थ आहे - 'वरच्या दिशेला'.

2. क्रियाविशेषण अव्ययाचे 4 मुख्य प्रकार All Exam

अर्थावरून क्रियाविशेषणाचे 4 मुख्य प्रकार पडतात. प्रत्येक प्रकार 1 मार्कासाठी महत्वाचा आहे.

2.1 स्थलवाचक क्रियाविशेषण - कुठे?

व्याख्या: क्रिया कुठे घडते हे दाखवणारे शब्द. 'कुठे?' हा प्रश्न विचारल्यावर उत्तर मिळते.

प्रकार	उदाहरणे	वाक्यात उपयोग
1. गतिदर्शक	पुढे, मागे, आत, बाहेर, वर, खाली, जवळ, दूर, इकडे, तिकडे	तो पुढे गेला. पक्षी वर उडाला. इकडे ये.
2. स्थितिदर्शक	इथे, तिथे, कुठे, सर्वत्र, सगळीकडे, जवळपास, समोर	इथे बस. सर्वत्र पाणीच पाणी. मंदिर समोर आहे.

2.2 कालवाचक क्रियाविशेषण - केव्हा?

व्याख्या: क्रिया केव्हा घडते हे दाखवणारे शब्द. 'केव्हा?' हा प्रश्न विचारल्यावर उत्तर मिळते.

प्रकार	उदाहरणे	वाक्यात उपयोग
1. कालदर्शक	आज, उद्या, परवा, काल, आता, तेव्हा, केव्हा, लगेच	मी उद्या येईन. तो तेव्हा झोपला होता.
2. सातत्यदर्शक	नेहमी, रोज, नेमका, सतत, वारंवार, कधीही, कधीकधी	तो नेहमी खोटे बोलतो. रोज व्यायाम कर.
3. आवृत्तिदर्शक	पुन्हा, परत, एकदा, दोनदा, अनेकदा, वारंवार	तू पुन्हा ये. मी त्याला दोनदा सांगितले.

2.3 रीतिवाचक क्रियाविशेषण - कसे? PSI Hot

व्याख्या: क्रिया कशी घडते हे दाखवणारे शब्द. हा प्रकार परीक्षेत सगळ्यात जास्त विचारला जातो. 'कसे?' हा प्रश्न विचारल्यावर उत्तर मिळते.

प्रकार	उदाहरणे	वाक्यात उपयोग
1. प्रकारदर्शक	हळू, जलद, पटकन, सावकाश, असे, तसे, कसे, उगीच	हळू चाल. तो पटकन पळाला. असे करू नको.
2. अनुकरणदर्शक	चटकन, झटकन, गटागट, पटापट, कडकड, लखलख, चमचम	त्याने पाणी गटागट प्याले. वीज कडकड वाजली. तारे लखलख चमकले.
3. निश्चयदर्शक	खरोखर, अगदी, नक्की, खचित, वस्तुतः, खात्रीने	तो खरोखर हुशार आहे. मी नक्की येईन.
4. नकारदर्शक	नाही, नको, मुळीच नाही, अजिबात नाही	मी नाही जाणार. ते काम मुळीच करू नको.

2.4 परिमाणवाचक क्रियाविशेषण - किती?

व्याख्या: क्रियेचे प्रमाण, मोजमाप दाखवणारे शब्द. 'किती?' हा प्रश्न विचारल्यावर उत्तर मिळते.

उदाहरणे: फार, फारच, खूप, अतिशय, जरा, किंचित, अगदी, थोडे, सुमारे, जवळजवळ, कमाल, पुरे, जेमतेम.
वाक्यात उपयोग: मला खूप आनंद झाला. तो जरा आडवा झाला. पाऊस जवळजवळ थांबला. पुरे झाले आता.

3. क्रियाविशेषणाचे इतर प्रकार - रचनेवरून MPSC 2023

रचनेवरून क्रियाविशेषणाचे 3 प्रकार पडतात. हा मुद्दा 2023 च्या MPSC मध्ये आला होता.

प्रकार	व्याख्या	उदाहरणे
1. मूळ क्रियाविशेषण	जे शब्द मूळचेच क्रियाविशेषण आहेत	हळू, जलद, बरे, चटकन, केव्हा, कुठे, आज, उद्या
2. साधित क्रियाविशेषण	इतर शब्दांच्या जातींपासून बनलेले. नाम + ऊन, ई, ने, भर	घरून (घर+ऊन), रात्री (रात्र+ई), मनाने (मन+ने), पोटभर (पोट+भर)
3. सामासिक क्रियाविशेषण	दोन शब्दांचा समास होऊन बनलेले	जाणूनबुजून, दारोदार, घरोघर, शेजारीपाजारी, दिवसेंदिवस

4. क्रियाविशेषण वि. विशेषण - फरक ओळखा Talathi Hot

परीक्षेत "खालील वाक्यातील 'चांगले' हा शब्द कोणत्या जातीचा आहे?" असे प्रश्न येतात. हा फरक पाठ करा.

निकष	विशेषण (Adjective)	क्रियाविशेषण (Adverb)
1. कशाची विशेषता?	नामाची किंवा सर्वनामाची	क्रियापदाची
2. प्रश्न	कोणता? कसा? किती?	कसे? केव्हा? कुठे? किती?
3. उदाहरण 1	चांगला मुलगा - 'मुलगा' नामाची विशेषता	तो चांगले गातो - 'गातो' क्रियापदाची विशेषता
4. उदाहरण 2	जोराचा वारा - 'वारा' नाम	जोरात वारा सुटला - 'सुटला' क्रियापद
5. उदाहरण 3	मंद वारा - 'वारा' नाम	मंद चालणे - 'चालणे' क्रियापद

Note: काही शब्द दोन्ही ठिकाणी वापरले जातात. वाक्यात त्याचा वापर कसा आहे त्यावरून जात ठरते. उदा: 'वेगवान' - वेगवान गाडी (विशेषण), वेगवान पळणे (क्रियाविशेषण).

5. क्रियाविशेषणावर आधारित 10 महत्वाचे नियम

1. नियम 1: 'कसे' या प्रश्नाचे उत्तर रीतिवाचक क्रियाविशेषण असते. उदा: हळू, पटकन, चांगले.
2. नियम 2: 'नाही', 'नको', 'मुळीच नाही' ही नकारदर्शक रीतिवाचक क्रियाविशेषणे आहेत.
3. नियम 3: नाम + ऊन, ई, ने, भर हे प्रत्यय लागून साधित क्रियाविशेषण बनते. उदा: गावाहून, रात्री, मनाने, पोटभर.
4. नियम 4: काही धातुसाधिते क्रियाविशेषणासारखी वापरतात. उदा: रडत रडत घरी आला. 'रडत' हे क्रियाविशेषण आहे.
5. नियम 5: 'च', 'ही', 'ना' ही वाक्यालंकारिक अव्यये क्रियाविशेषणाला जोडून येतात. उदा: हळूच, आताच, तेव्हाच.
6. नियम 6: सामासिक शब्द 'घरोघर', 'दारोदार', 'दिवसेंदिवस' हे स्थलवाचक किंवा कालवाचक क्रियाविशेषण असतात.
7. नियम 7: 'खूप' हा शब्द परिमाणवाचक क्रियाविशेषण आहे, पण 'खूप मुले' मध्ये 'खूप' हे विशेषण होते.
8. नियम 8: अनुकरणदर्शक शब्द - कडकड, चमचम, लखलख, गटागट हे नेहमी रीतिवाचक क्रियाविशेषण असतात.
9. नियम 9: प्रश्नार्थक क्रियाविशेषणे - केव्हा, कुठे, कसे, का, किती. यांची उत्तरे क्रियाविशेषणेच असतात.
10. नियम 10: 'अगदी' हा शब्द निश्चयदर्शक व परिमाणवाचक दोन्ही असू शकतो. संदर्भ बघा. अगदी खरे = निश्चय. अगदी थोडे = परिमाण.

5A. क्रियाविशेषणाचे 100+ उदाहरणे - वर्गवारी नुसार

A. स्थलवाचक क्रियाविशेषण - 25 उदाहरणे

गतिदर्शक: पुढे, मागे, आत, बाहेर, वर, खाली, इकडे, तिकडे, जवळ, दूर, समोर, मागे, आजूबाजूला, आतून, बाहेरून.
वाक्य: तो पुढे गेला. मुलगा आत आला. पक्षी वर उडाला. इकडे ये. दूर डोंगर दिसतो.

स्थितिदर्शक: इथे, तिथे, कुठे, सर्वत्र, सगळीकडे, जवळपास, समोरासमोर, मध्ये, शेजारी, आसपास.
वाक्य: इथे बस. सर्वत्र अंधार आहे. तो शेजारी राहतो. मंदिर समोर आहे. कुठे चालला?

B. कालवाचक क्रियाविशेषण - 30 उदाहरणे

कालदर्शक: आज, उद्या, काल, परवा, परवापरवा, आता, तेव्हा, केव्हा, लगेच, त्वरित, आत्ताच, नंतर, पूर्वी, नंतर, मग.
वाक्य: मी उद्या येईन. तो काल आला. आता खा. लगेच जा.

सातत्यदर्शक: नेहमी, रोज, दररोज, सतत, नेमके, वारंवार, कधीही, कधीकधी, क्वचित, हमखास.
वाक्य: तो नेहमी उशिरा येतो. रोज व्यायाम कर. ती कधीतरी भेटते.

आवृत्तिदर्शक: पुन्हा, परत, एकदा, दोनदा, तीनदा, अनेकदा, वारंवार, सारखे, परत-परत.
वाक्य: पुन्हा ये. मी त्याला तीनदा सांगितले. तो सारखा रडतो.

C. रीतिवाचक क्रियाविशेषण - 35 उदाहरणे MPSC Most Imp

प्रकारदर्शक: हळू, जलद, पटकन, सावकाश, वेगाने, जोरात, हळुवार, बरे, चांगले, वाईट, असे, तसे, कसे, उगीच, याप्रमाणे.
वाक्य: हळू बोल. तो जोरात हसला. काम चांगले करा.

अनुकरणदर्शक: चटकन, झटकन, गटागट, पटापट, कडकड, लखलख, चमचम, धडाधड, धपाधप, थरथर.
वाक्य: पाणी गटागट प्याले. वीज कडकड वाजली. तारे लखलख चमकले. हृदय धडाधड धडधडले.

निश्चयदर्शक: खरोखर, अगदी, नक्की, खचित, वस्तुतः, खात्रीने, निःसंशय, बरोबर, खरेतर.
वाक्य: तो खरोखर हुशार आहे. मी नक्की येईन. हे अगदी बरोबर आहे.

नकारदर्शक: नाही, नको, मुळीच नाही, अजिबात नाही, कधीच नाही, बिलकुल नाही.
वाक्य: मी नाही जाणार. ते मुळीच करू नको. तो कधीच खोटे बोलत नाही.

D. परिमाणवाचक क्रियाविशेषण - 20 उदाहरणे

उदाहरणे: फार, फारच, खूप, अतिशय, अत्यंत, जरा, किंचित, अगदी, थोडे, जास्त, कमी, सुमारे, जवळजवळ, कमाल, पुरे, जेमतेम, बऱ्यापैकी, तितके, एवढे, तेवढे.
वाक्य: मला खूप आनंद झाला. पाऊस जरा थांबला. काम जवळजवळ झाले. पुरे झाले आता. तो अतिशय हुशार आहे.

5B. शब्दयोगी अव्यय vs क्रियाविशेषण - 20 जोड्या Talathi Hot

परीक्षेत हाच फरक 100% विचारतात. पाठ करा:

शब्द	शब्दयोगी अव्यय - उदाहरण	क्रियाविशेषण - उदाहरण
वर	पुस्तक टेबलावर आहे.	पक्षी वर उडाला.
खाली	खुर्ची टेबलाखाली आहे.	तो खाली बसला.
आत	पैसे पिशवीत आहेत.	तो आत गेला.
बाहेर	तो घराच्या बाहेर उभा आहे.	तो बाहेर गेला.
पुढे	माझ्या पुढे कोण आहे?	तो पुढे गेला.
मागे	घराच्या मागे बाग आहे.	तो मागे वळला.
जवळ	शाळा घराच्या जवळ आहे.	तो जवळ आला.
दूर	गाव नदीच्या दूर आहे.	तो दूर गेला.
समोर	मंदिर घरासमोर आहे.	तो समोर उभा राहिला.
मधून	तो दारातून आला.	तो मधून बोलला.

ओळखण्याची ट्रिक: शब्दाच्या आधी नाम असेल तर = शब्दयोगी. शब्द एकटाच क्रियापदाला जोडून असेल तर = क्रियाविशेषण.

5C. धातुसाधित क्रियाविशेषण - 30 उदाहरणे

धातूला -त, -ऊन, -ताना हे प्रत्यय लावून बनले क्रियाविशेषण. MPSC 2024 मध्ये विचारले

प्रत्यय	उदाहरणे	वाक्य
-त	रडत, हसत, चालत, बसत, जात, येत, पाहत, ऐकत	तो रडत घरी आला. हसत बोल.
-ऊन	जाऊन, येऊन, घेऊन, देऊन, करून, जेवून, पिऊन, वाचून	जाऊन ये. जेवून झोप.
-ताना	जाताना, येताना, बोलताना, चालताना, खाताना	जाताना भेट. बोलताना विचार कर.

5D. सामासिक क्रियाविशेषण - 40 उदाहरणे

दोन शब्दांचा समास होऊन बनलेले. परीक्षेत 1 प्रश्न हमखास.

स्थलवाचक: घरोघर, दारोदार, गावोगाव, देशोदेशी, ठिकठिकाणी, ठायीठायी, शेजारीपाजारी, आजूबाजूला, इकडेतिकडे.
वाक्य: तो घरोघर फिरला. गावोगाव बातमी पसरली.

कालवाचक: दिवसेंदिवस, रातोरात, क्षणाक्षणाला, वर्षानुवर्षे, तासन् तास, कधी ना कधी.
वाक्य: दिवसेंदिवस प्रगती होते. रातोरात काम झाले.

रीतिवाचक: जाणूनबुजून, नकळत, हळूहळू, सावकाश सावकाश, पटापट, झटपट, बारकाईने, नीटनीटके.
वाक्य: त्याने जाणूनबुजून केले. हळूहळू चाल. बारकाईने पहा.

परिमाणवाचक: थोडेथोडे, जास्तीजास्त, कमीतकमी, बऱ्यापैकी, साधारणतः.
वाक्य: थोडेथोडे खा. जास्तीजास्त प्रयत्न कर.

5E. क्रियाविशेषणाचे स्थान - वाक्यात कुठे येते?

1. क्रियापदाच्या आधी: तो हळू चालतो. ती उद्या येईल.
2. वाक्याच्या सुरुवातीला: आज मी घरी राहीन. पटकन दरवाजा उघड.
3. वाक्याच्या शेवटी: तो घरी लवकर आला. मी शाळेत नेहमी जातो.
4. 2 क्रियाविशेषणे एकत्र: तो खूप हळू चालतो. ती आज नक्की येईल.

5F. 50 MPSC/Talathi/Police PYQ + उत्तर

16. 'तो पटापट लिहितो' - 'पटापट' कोणत्या प्रकारचे क्रियाविशेषण आहे?
A) कालवाचक B) अनुकरणदर्शक रीतिवाचक C) स्थलवाचक D) परिमाणवाचक

17. 'मी कधीतरी भेटेन' - 'कधीतरी' कोणते क्रियाविशेषण आहे?
A) आवृत्तिदर्शक B) सातत्यदर्शक कालवाचक C) रीतिवाचक D) स्थलवाचक

18. 'घरोघर दिवे लावले' - 'घरोघर' कोणते क्रियाविशेषण?
A) मूळ B) साधित C) सामासिक स्थलवाचक D) रीतिवाचक

19. 'जाणूनबुजून चूक केली' - 'जाणूनबुजून' कोणते?
A) मूळ B) साधित C) सामासिक रीतिवाचक D) परिमाणवाचक

20. 'रात्री अभ्यास कर' - 'रात्री' कोणते क्रियाविशेषण?
A) मूळ B) साधित कालवाचक C) सामासिक D) रीतिवाचक
स्पष्टीकरण: रात्र + ई

21. 'तो घरून आला' - 'घरून' कोणते क्रियाविशेषण?
A) मूळ B) साधित स्थलवाचक C) सामासिक D) रीतिवाचक
स्पष्टीकरण: घर + ऊन

22. 'मनाने आनंदी आहे' - 'मनाने' कोणते क्रियाविशेषण?
A) मूळ B) साधित रीतिवाचक C) सामासिक D) परिमाणवाचक
स्पष्टीकरण: मन + ने

23. 'पोटभर जेव' - 'पोटभर' कोणते क्रियाविशेषण?
A) मूळ B) साधित परिमाणवाचक C) सामासिक D) रीतिवाचक

24. 'दिवसेंदिवस महागाई वाढते' - 'दिवसेंदिवस' कोणते?
A) स्थलवाचक B) कालवाचक सामासिक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक

25. 'तो थरथर कापतो' - 'थरथर' कोणते?
A) निश्चयदर्शक B) अनुकरणदर्शक रीतिवाचक C) नकारदर्शक D) प्रश्नार्थक

26. 'अगदी थोडे पाणी आहे' - 'अगदी' कोणते?
A) निश्चयदर्शक B) परिमाणवाचक C) नकारदर्शक D) कालवाचक

27. 'मी नक्की पास होईन' - 'नक्की' कोणते?
A) परिमाणवाचक B) निश्चयदर्शक रीतिवाचक C) नकारदर्शक D) कालवाचक

28. 'ती हळुवार बोलते' - 'हळुवार' कोणते?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक C) रीतिवाचक प्रकारदर्शक D) परिमाणवाचक

29. 'सर्वत्र आनंद आहे' - 'सर्वत्र' कोणते?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक स्थितिदर्शक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक

30. 'तेव्हा मी झोपलो होतो' - 'तेव्हा' कोणते?
A) स्थलवाचक B) कालवाचक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक

31. 'तो वारंवार चुका करतो' - 'वारंवार' कोणते?
A) कालदर्शक B) सातत्यदर्शक C) आवृत्तिदर्शक कालवाचक D) रीतिवाचक

32. 'खूप मुले आली' - 'खूप' कोणते?
A) क्रियाविशेषण B) विशेषण C) शब्दयोगी D) उभयान्वयी
स्पष्टीकरण: 'मुले' नामाची विशेषता = विशेषण

33. 'मुले खूप खेळली' - 'खूप' कोणते?
A) क्रियाविशेषण परिमाणवाचक B) विशेषण C) शब्दयोगी D) उभयान्वयी
स्पष्टीकरण: 'खेळली' क्रियापदाची विशेषता

34. 'शेजारीपाजारी भांडण झाले' - 'शेजारीपाजारी' कोणते?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक सामासिक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक

35. 'क्षराक्षणाला धोका आहे' - 'क्षणाक्षणाला' कोणते?
A) स्थलवाचक B) कालवाचक सामासिक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक

36. 'नीटनीटके काम कर' - 'नीटनीटके' कोणते?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक C) रीतिवाचक सामासिक D) परिमाणवाचक

37. 'तासन् तास अभ्यास केला' - 'तासन् तास' कोणते?
A) स्थलवाचक B) कालवाचक सामासिक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक

38. 'बऱ्यापैकी मार्क मिळाले' - 'बऱ्यापैकी' कोणते?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक सामासिक

39. 'इकडेतिकडे भटकत होता' - 'इकडेतिकडे' कोणते?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक सामासिक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक

40. 'वर्षानुवर्षे वाट पाहिली' - 'वर्षानुवर्षे' कोणते?
A) स्थलवाचक B) कालवाचक सामासिक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक

41. 'ठायीठायी फिरला' - 'ठायीठायी' कोणते?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक सामासिक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक

42. 'देशोदेशी नाव झाले' - 'देशोदेशी' कोणते?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक सामासिक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक

43. 'नकळत चूक झाली' - 'नकळत' कोणते?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक C) रीतिवाचक सामासिक D) परिमाणवाचक

44. 'सावकाश सावकाश जा' - 'सावकाश सावकाश' कोणते?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक C) रीतिवाचक सामासिक D) परिमाणवाचक

45. 'झटपट काम आवर' - 'झटपट' कोणते?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक C) रीतिवाचक प्रकारदर्शक D) परिमाणवाचक

46. 'बारकाईने निरीक्षण कर' - 'बारकाईने' कोणते?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक C) रीतिवाचक प्रकारदर्शक D) परिमाणवाचक

47. 'जेमतेम पास झाला' - 'जेमतेम' कोणते?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक

48. 'कमाल सुंदर आहे' - 'कमाल' कोणते?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक

49. 'साधारणतः 10 वाजता ये' - 'साधारणतः' कोणते?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक

50. 'कधी ना कधी भेटेल' - 'कधी ना कधी' कोणते?
A) स्थलवाचक B) कालवाचक सामासिक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक

5G. 20 महत्वाचे नियम + Exam Tricks

1. नियम 11: 'चांगले' - नामाला लागले तर विशेषण, क्रियापदाला लागले तर क्रियाविशेषण.
2. नियम 12: 'लवकर, लवकरच, लवकरात लवकर' हे सर्व कालवाचक क्रियाविशेषण.
3. नियम 13: 'आजकाल' = कालवाचक, 'आजूबाजूला' = स्थलवाचक. गोंधळ करू नका.
4. नियम 14: 'सारखे' = आवृत्तिदर्शक. 'सारखा' = विशेषण. उदा: तो सारखा रडतो vs सारखा मुलगा.
5. नियम 15: 'एकदम' = रीतिवाचक. 'एकदाच' = आवृत्तिदर्शक कालवाचक.
6. नियम 16: 'फार' आणि 'फारच' - दोन्ही परिमाणवाचक. 'फारच' मध्ये जास्त जोर.
7. नियम 17: 'बरे' = रीतिवाचक. 'बरा' = विशेषण. तो बरे गातो vs बरा मुलगा.
8. नियम 18: प्रश्नार्थक क्रियाविशेषण - केव्हा, कुठे, कसे, का, किती. यांना उत्तरात क्रियाविशेषणच येते.
9. नियम 19: 'अजिबात' = नकारदर्शक. 'बिलकुल' = नकारदर्शक
10. नियम 20: 'मुळीच' नंतर नकारार्थी शब्द येतो. उदा: मुळीच नाही, मुळीच करू नको.
11. नियम 21: 'तसे' = रीतिवाचक. 'तसेच' = उभयान्वयी. गोंधळ करू नका.
12. नियम 22: 'जवळजवळ' = परिमाणवाचक. 'जवळ' = स्थलवाचक.
13. नियम 23: 'परत' = आवृत्तिदर्शक. 'परतून' = धातुसाधित.
14. नियम 24: 'कसे' हा प्रश्नार्थक पण आहे आणि रीतिवाचक पण आहे. संदर्भ बघा.
15. नियम 25: 'असे-तसे' हे दोन्ही रीतिवाचक क्रियाविशेषण आहेत.

5H. MPSC/Talathi मध्ये आलेले 20 प्रश्न - PYQ 2015 ते 2024

1. MPSC 2024: 'तो जाणूनबुजून उशिरा आला' - 'जाणूनबुजून' कोणते क्रियाविशेषण?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक C) रीतिवाचक सामासिक D) परिमाणवाचक

2. PSI 2023: 'घरोघर पाणी पोहोचले' - 'घरोघर' कोणत्या प्रकारचे आहे?
A) मूळ B) साधित C) सामासिक स्थलवाचक D) रीतिवाचक

3. Talathi 2022: खालीलपैकी क्रियाविशेषण नसलेला शब्द कोणता?
A) हळू B) तिथे C) मोठा D) नेहमी
स्पष्टीकरण: 'मोठा' हे विशेषण आहे.

4. Police 2021: 'रात्री उशिरा घरी आला' - 'रात्री' कोणते क्रियाविशेषण?
A) मूळ B) साधित कालवाचक C) सामासिक D) रीतिवाचक

5. MPSC 2020: 'तो कडकड आवाजात बोलला' - 'कडकड' कोणते?
A) निश्चयदर्शक B) अनुकरणदर्शक रीतिवाचक C) नकारदर्शक D) प्रश्नार्थक

6. STI 2019: 'पाणी गटागट प्या' - 'गटागट' कोणते?
A) निश्चयदर्शक B) अनुकरणदर्शक C) नकारदर्शक D) परिमाणवाचक

7. ZP 2018: 'मी मुळीच जाणार नाही' - 'मुळीच' कोणते?
A) निश्चयदर्शक B) नकारदर्शक रीतिवाचक C) प्रश्नार्थक D) कालवाचक

8. MPSC 2017: 'तो दिवसेंदिवस हुशार होतोय' - 'दिवसेंदिवस' कोणते?
A) स्थलवाचक B) कालवाचक सामासिक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक

9. PSI 2016: 'मनाने तो चांगला आहे' - 'मनाने' कोणते साधित क्रियाविशेषण?
A) स्थलवाचक B) रीतिवाचक C) कालवाचक D) परिमाणवाचक

10. Talathi 2015: 'पोटभर खा' - 'पोटभर' कोणते?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक साधित

11. MPSC 2023: 'वर' हा शब्द कोणत्या वाक्यात क्रियाविशेषण आहे?
A) छत वर आहे B) वर जा C) आकाश वर आहे D) डोंगर वर आहे
उत्तर: B

12. Police 2022: 'तो सारखा बोलतो' - 'सारखा' कोणते?
A) विशेषण B) आवृत्तिदर्शक क्रियाविशेषण C) शब्दयोगी D) उभयान्वयी

13. STI 2021: 'जेमतेम 50% मार्क मिळाले' - 'जेमतेम' कोणते?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक

14. MPSC 2019: 'एकदम शांतता पसरली' - 'एकदम' कोणते?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक

15. PSI 2018: 'तो येताना भेट' - 'येताना' कोणते धातुसाधित?
A) -त B) -ऊन C) -ताना D) -णे

16. Talathi 2020: 'खूप आनंद झाला' - 'खूप' कोणते?
A) विशेषण B) परिमाणवाचक क्रियाविशेषण C) शब्दयोगी D) उभयान्वयी

17. MPSC 2021: 'शेजारीपाजारी राहतो' - 'शेजारीपाजारी' कोणते?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक सामासिक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक

18. Police 2019: 'नकळत हात लागला' - 'नकळत' कोणते?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक C) रीतिवाचक सामासिक D) परिमाणवाचक

19. ZP 2022: 'ठायीठायी शोधले' - 'ठायीठायी' कोणते?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक सामासिक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक

20. MPSC 2020: 'अगदी खरे बोल' - 'अगदी' कोणते?
A) परिमाणवाचक B) निश्चयदर्शक रीतिवाचक C) नकारदर्शक D) कालवाचक

5I. 7 दिवसाचा अभ्यास प्लॅन - 100% मार्क्ससाठी

Day 1-2: व्याख्या + 4 मुख्य प्रकार पाठ करा. रोज 25 उदाहरणे लिहा.
Day 3-4: शब्दयोगी vs क्रियाविशेषण 20 जोड्या + धातुसाधित 30 उदाहरणे
Day 5: सामासिक क्रियाविशेषण 40 उदाहरणे + रचनेवरून 3 प्रकार
Day 6: विशेषण vs क्रियाविशेषण फरक + 10 नियम पाठ
Day 7: 50 PYQ सोडवा + Revision. मागील 10 वर्षाचे पेपर बघा.

5J. Last Minute Revision - 1 Page Notes

प्रकार	प्रश्न	उदाहरणे	MPSC Trick
स्थलवाचक	कुठे?	इथे, तिथे, वर, खाली, पुढे	जागा सांगते
कालवाचक	केव्हा?	आज, उद्या, नेहमी, पुन्हा	वेळ सांगते
रीतिवाचक	कसे?	हळू, पटकन, खरोखर, नाही	MPSC ला सगळ्यात जास्त
परिमाणवाचक	किती?	खूप, जरा, फार, पुरे	प्रमाण सांगते

5K. निष्कर्ष - Exam Hall साठी 3 सूचना

1. पहिले क्रियापद शोधा: मग त्याला 'कसे, केव्हा, कुठे, किती' विचारा. उत्तर = क्रियाविशेषण.
2. शब्दयोगी टाळा: शब्दाच्या आधी नाम असेल तर ते शब्दयोगी, क्रियाविशेषण नाही.
3. रीतिवाचक वर लक्ष: परीक्षेत 50% प्रश्न रीतिवाचक मधून येतात. 'पटकन, हळू, चटकन, खरोखर, नाही' हे 5 प्रकार पाठ करा.

6. MPSC PYQ - सरावासाठी 15 MCQ

1. 'तो पटकन धावला' या वाक्यातील क्रियाविशेषणाचा प्रकार ओळखा. [MPSC 2022]
A) स्थलवाचक B) कालवाचक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक
स्पष्टीकरण: 'कसा धावला?' पटकन = रीतिवाचक.

2. 'मी उद्या मुंबईला जाईन' - 'उद्या' हे कोणते अव्यय आहे? [PSI 2021]
A) शब्दयोगी B) उभयान्वयी C) क्रियाविशेषण D) केवळप्रयोगी
स्पष्टीकरण: 'केव्हा जाईन?' उद्या = कालवाचक क्रियाविशेषण.

3. खालीलपैकी कोणता शब्द क्रियाविशेषण नाही? [Talathi 2019]
A) हळू B) चांगला C) तिथे D) नेहमी
स्पष्टीकरण: 'चांगला' हे विशेषण आहे, बाकी सर्व क्रियाविशेषण.

4. 'दारोदार भिक्षा मागणे' - 'दारोदार' हे कोणत्या प्रकारचे क्रियाविशेषण आहे?
A) मूळ B) साधित C) सामासिक D) यापैकी नाही
स्पष्टीकरण: दार + दार = सामासिक क्रियाविशेषण.

5. 'तो जरा बसला' - 'जरा' या क्रियाविशेषणाचा प्रकार ओळखा.
A) रीतिवाचक B) कालवाचक C) परिमाणवाचक D) स्थलवाचक
स्पष्टीकरण: 'किती बसला?' जरा = थोडा वेळ = परिमाणवाचक.

6. 'कडकड' हा शब्द कोणत्या प्रकारचे क्रियाविशेषण आहे?
A) निश्चयदर्शक B) अनुकरणदर्शक C) नकारदर्शक D) प्रश्नार्थक
स्पष्टीकरण: आवाजाचे अनुकरण = अनुकरणदर्शक रीतिवाचक.

7. 'रडत रडत घरी आला' - 'रडत' हे कोणते अव्यय आहे?
A) शब्दयोगी B) क्रियाविशेषण C) उभयान्वयी D) विशेषण
स्पष्टीकरण: 'कसा आला?' रडत = धातुसाधित क्रियाविशेषण.

8. खालीलपैकी स्थलवाचक क्रियाविशेषण कोणते?
A) आता B) सर्वत्र C) खूप D) नक्की
स्पष्टीकरण: सर्वत्र = कुठे? = स्थलवाचक.

9. 'खरोखर' हे कोणत्या प्रकारचे क्रियाविशेषण आहे?
A) नकारदर्शक B) निश्चयदर्शक C) प्रश्नार्थक D) आवृत्तिदर्शक
स्पष्टीकरण: निश्चय देणारा शब्द = निश्चयदर्शक रीतिवाचक.

10. 'घरून' या साधित क्रियाविशेषणाचा विग्रह कोणता?
A) घर + हून B) घर + ऊन C) घर + ला D) घर + चा
स्पष्टीकरण: घर + ऊन हा प्रत्यय लागून 'घरून' बनले.

11. 'तो हळू चालतो' - 'हळू' कोणत्या प्रकारचे क्रियाविशेषण आहे?
A) कालवाचक B) स्थलवाचक C) रीतिवाचक D) परिमाणवाचक
स्पष्टीकरण: 'कसा चालतो?' हळू = रीतिवाचक.

12. 'मी तिथे जाणार नाही' - 'नाही' कोणत्या प्रकारचे क्रियाविशेषण आहे?
A) निश्चयदर्शक B) नकारदर्शक C) प्रश्नार्थक D) अनुकरणदर्शक
स्पष्टीकरण: नकार दाखवणारा = नकारदर्शक रीतिवाचक.

13. 'तो वारंवार खोटे बोलतो' - 'वारंवार' कोणत्या प्रकारचे क्रियाविशेषण आहे?
A) कालदर्शक B) सातत्यदर्शक C) आवृत्तिदर्शक D) रीतिवाचक
स्पष्टीकरण: पुन्हा पुन्हा = आवृत्तिदर्शक कालवाचक.

14. 'पाणी गटागट प्याले' - 'गटागट' कोणत्या प्रकारचे क्रियाविशेषण आहे?
A) निश्चयदर्शक B) अनुकरणदर्शक C) नकारदर्शक D) प्रश्नार्थक
स्पष्टीकरण: आवाजाचे अनुकरण = अनुकरणदर्शक.

15. 'अगदी खरे बोल' - 'अगदी' कोणत्या प्रकारचे क्रियाविशेषण आहे?
A) परिमाणवाचक B) निश्चयदर्शक C) नकारदर्शक D) प्रश्नार्थक
स्पष्टीकरण: 'खरे' या शब्दावर जोर देत आहे = निश्चयदर्शक.

Revision साठी 5 Golden Points:
1. क्रियापदाला 'कसे, केव्हा, कुठे, किती' विचारल्यावर उत्तर = क्रियाविशेषण.
2. रीतिवाचक = सगळ्यात Imp. 'पटकन, हळू, चटकन, खरोखर, नाही' पाठ करा.
3. 'घरोघर, दारोदार' = सामासिक + स्थलवाचक क्रियाविशेषण.
4. विशेषण नामाची विशेषता, क्रियाविशेषण क्रियापदाची विशेषता.
5. 'नाही, नको, मुळीच नाही' = नकारदर्शक रीतिवाचक क्रियाविशेषण.

All The Best For MPSC, PSI, Talathi, Police Bharti 🇮🇳
Visit: www.visiongovacademy.online
मराठी व्याकरणाचे 100% Free Notes साठी Website Bookmark करा.
जय हिंद! जय महाराष्ट्र! 📚

📚क्रियापद संबंधित पोस्ट वाचा