📜 डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संपूर्ण माहिती
MPSC • UPSC • Police Bharti • Talathi | संविधान निर्माते | 100+ MCQ + PDF
लेखक: VisionGov Academy MPSC Team
अनुभव: 8 वर्षे MPSC इतिहास शिकवण्याचा अनुभव. 5000+ विद्यार्थी निवड. राज्यघटना विषय तज्ज्ञ.
📑 अनुक्रमणिका - MPSC साठी महत्वाचे मुद्दे
- 1. जन्म व बालपण: महू ते सातारा - संघर्षाची सुरुवात
- 2. शिक्षण: BA पासून Bar-at-Law पर्यंत - परदेशातील पहिले Doctorate
- 3. सामाजिक लढा: महाड सत्याग्रह, काळाराम मंदिर, पुणे करार
- 4. राजकीय कारकीर्द: मजूर मंत्री ते कायदेमंत्री
- 5. संविधान निर्मिती: 2 वर्ष 11 महिने 18 दिवसांचा प्रवास
- 6. हिंदू कोड बिल: महिला हक्कांसाठी राजीनामा
- 7. धम्मांतर: 14 ऑक्टोबर 1956, दीक्षाभूमी
- 8. MPSC साठी 100+ One Liner + मागील 15 वर्षाचे प्रश्न
- 9. बाबासाहेबांचे ग्रंथ: The Problem of Rupee ते Buddha and His Dhamma
- 10. FAQ: विद्यार्थ्यांचे 20 प्रश्न
1. जन्म व बालपण: महू ते सातारा - संघर्षाची सुरुवात
डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर यांचा जन्म 14 एप्रिल 1891 रोजी मध्य प्रदेशातील महू या लष्करी छावणीत झाला. त्यांचे वडील रामजी मालोजी सकपाळ ब्रिटिश सैन्यात सुभेदार होते. आईचे नाव भीमाबाई होते. ते 14 वे अपत्य होते.
बालपणीचे 3 मोठे संघर्ष - MPSC साठी महत्वाचे
2. शिक्षण: BA पासून Bar-at-Law पर्यंत - परदेशातील पहिले Doctorate
बाबासाहेबांचे शिक्षण म्हणजे संघर्षाची गाथा. बडोदा नरेश महाराजा सयाजीराव गायकवाड यांनी शिष्यवृत्ती दिली नसती तर भारताला एक महान नेता मिळाला नसता.
| वर्ष | पदवी | विद्यापीठ/कॉलेज | Thesis/महत्वाचे |
|---|---|---|---|
| 1907 | मॅट्रिक | एल्फिन्स्टन हायस्कूल, मुंबई | मॅट्रिक पास होणारे पहिले अस्पृश्य विद्यार्थी |
| 1912 | BA | एल्फिन्स्टन कॉलेज, मुंबई | अर्थशास्त्र व राज्यशास्त्र |
| 1915 | MA | Columbia University, USA | Thesis: 'Ancient Indian Commerce' |
| 1916 | PhD | Columbia University, USA | Thesis: 'National Dividend of India' |
| 1921 | MSc | London School of Economics | Thesis: 'Provincial Decentralization of Imperial Finance in British India' |
| 1923 | Bar-at-Law | Gray's Inn, London | वकील |
| 1923 | D.Sc | London School of Economics | Thesis: 'The Problem of the Rupee' - RBI स्थापनेचा आधार |
🏆 3 विश्वविक्रम - MPSC हमखास प्रश्न
1. परदेशात अर्थशास्त्रात Doctorate मिळवणारे पहिले भारतीय.
2. London School of Economics मध्ये 'D.Sc' मिळवणारे पहिले भारतीय व आशियाई.
3. Columbia University ने 2004 मध्ये जगातील Top 100 विद्वानांच्या यादीत स्थान दिले. त्यांचा पुतळा बसवला.
3. सामाजिक लढा: महाड सत्याग्रह ते पुणे करार
1. महाड सत्याग्रह - 20 मार्च 1927
रायगड जिल्ह्यातील महाड येथील चवदार तळ्याचे पाणी सर्वांना खुले करण्यासाठी सत्याग्रह. 10,000+ लोक सहभागी. याच दिवशी बाबासाहेबांनी मनुस्मृतीचे दहन केले. कारण मनुस्मृतीने शूद्रांना शिक्षण, संपत्ती, शस्त्र नाकारले होते.
MPSC Fact: महाड सत्याग्रहाला 'भारतीय सामाजिक क्रांतीचा पाया' म्हणतात.
2. काळाराम मंदिर सत्याग्रह - 2 मार्च 1930
नाशिक येथील काळाराम मंदिरात अस्पृश्यांना प्रवेश मिळावा म्हणून सत्याग्रह. 15,000 लोक सहभागी. 5 वर्षे चालला पण प्रवेश मिळाला नाही. यानंतर बाबासाहेब म्हणाले, "मी हिंदू म्हणून जन्मलो असलो तरी हिंदू म्हणून मरणार नाही."
3. पुणे करार - 24 सप्टेंबर 1932
पार्श्वभूमी: 1932 च्या 'कम्युनल अवॉर्ड' मध्ये ब्रिटिशांनी अस्पृश्यांसाठी स्वतंत्र मतदारसंघ दिला. गांधीजींनी येरवडा तुरुंगात प्राणांतिक उपोषण सुरू केले.
करार: बाबासाहेबांनी गांधीजींचे प्राण वाचवण्यासाठी स्वतंत्र मतदारसंघ सोडला. त्याऐवजी 148 राखीव जागा मान्य केल्या. प्रांतिक विधिमंडळात 18% जागा राखीव.
बाबासाहेबांचे वाक्य: "मला माझ्या समाजाच्या हितापेक्षा देशाचे हित मोठे वाटते."
5. संविधान निर्मिती: 2 वर्ष 11 महिने 18 दिवसांचा प्रवास
29 ऑगस्ट 1947: संविधान मसुदा समिती स्थापन. अध्यक्ष - डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर. 7 सदस्य.
4 नोव्हेंबर 1948: बाबासाहेबांनी मसुदा संविधान सभेत मांडला. 11 महिने चर्चा.
26 नोव्हेंबर 1949: संविधान स्वीकारले. 284 सदस्यांच्या सह्या.
26 जानेवारी 1950: संविधान लागू. भारत प्रजासत्ताक बनला.
संविधानातील बाबासाहेबांचे 10 मोठे योगदान - MPSC साठी
| कलम | तरतूद | महत्व |
|---|---|---|
| कलम 14 | कायद्यापुढे समानता | सर्वांना समान हक्क |
| कलम 15 | धर्म, जात, लिंग आधारे भेदभाव नाही | सामाजिक न्याय |
| कलम 17 | अस्पृश्यता नष्ट | बाबासाहेबांमुळे समाविष्ट |
| कलम 19-22 | स्वातंत्र्याचे हक्क | भाषण, संघटना, संचार स्वातंत्र्य |
| कलम 23-24 | शोषणाविरुद्ध हक्क | वेठबिगारी, बालमजुरी बंद |
| कलम 32 | घटनात्मक उपायांचा हक्क | डॉ. आंबेडकर: "संविधानाचा आत्मा" |
| कलम 46 | SC/ST शैक्षणिक हित | आरक्षणाचा आधार |
| कलम 330-342 | SC/ST/OBC आरक्षण | सामाजिक समता |
| कलम 315-323 | लोकसेवा आयोग | MPSC, UPSC ची निर्मिती |
| कलम 280 | वित्त आयोग | केंद्र-राज्य आर्थिक संबंध |
8. MPSC साठी 100+ One Liner + मागील 15 वर्षाचे प्रश्न
भाग 1: जन्म व शिक्षण (20 प्रश्न)
Q1.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा जन्म कुठे झाला?
Ans: महू, मध्य प्रदेश, 14 एप्रिल
1891
Q2.
बाबासाहेबांचे मूळ आडनाव काय होते?
Ans: सकपाळ
Q3.
'आंबेडकर' हे आडनाव कोणी दिले?
Ans: शिक्षक कृष्णाजी केशव आंबेडकर
Q4.
PhD कोणत्या Thesis वर मिळाली?
Ans: National Dividend of India, 1916, Columbia
University
Q5.
D.Sc कोणत्या ग्रंथावर मिळाली?
Ans: The Problem of the Rupee, 1923, LSE
भाग 2: सामाजिक कार्य (20 प्रश्न)
Q21.
महाड सत्याग्रह कधी झाला?
Ans: 20 मार्च 1927
Q22.
पुणे करार कधी झाला?
Ans: 24 सप्टेंबर 1932
Q23.
'मूकनायक' वृत्तपत्र कधी सुरू केले?
Ans: 31 जानेवारी 1920
Q24.
'शिका, संघटित व्हा, संघर्ष करा' हे ब्रीदवाक्य कोणत्या संस्थेचे?
Ans: बहिष्कृत
हितकारिणी सभा, 1924
भाग 3: संविधान व राजकीय (30 प्रश्न)
Q41.
संविधान मसुदा समितीचे अध्यक्ष कोण?
Ans: डॉ. बी. आर. आंबेडकर
Q42.
भारतीय संविधान किती दिवसात लिहिले?
Ans: 2 वर्ष 11 महिने 18 दिवस
Q43.
कलम 17 कशाशी संबंधित?
Ans: अस्पृश्यता निर्मूलन
Q44.
हिंदू कोड बिल कशासाठी होते?
Ans: महिलांना संपत्तीत, घटस्फोटात समान हक्क
Q45.
पहिले कायदेमंत्री कोण?
Ans: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, 1947-1951
10. FAQ - विद्यार्थ्यांचे 20 प्रश्न
Q1. बाबासाहेबांना भारतरत्न कधी मिळाला?
Ans: 1990 मध्ये मरणोत्तर. 34 वर्षांनी.
Q2. दीक्षाभूमी कुठे आहे?
Ans: नागपूर. 14 ऑक्टोबर 1956 रोजी 5 लाख लोकांसह बौद्ध धम्म स्वीकारला.
Q3. चैत्यभूमी कुठे आहे?
Ans: दादर, मुंबई. बाबासाहेबांचे समाधीस्थळ. 6 डिसेंबरला महापरिनिर्वाण दिन.
Q4. RBI स्थापनेत बाबासाहेबांचा काय संबंध?
Ans: 'The Problem of the Rupee' या ग्रंथावरून हिल्टन यंग कमिशन ने RBI कायदा 1934 बनवला.
Q5. बाबासाहेबांचे गुरू कोण?
Ans: जॉन ड्यूई (Columbia), एडविन सेलिग्मन, कृष्णाजी केशव आंबेडकर.
Post a Comment